thumb|Klasa szkolna Maronów w Bigiston (1964) mały|Mężczyzna z plemienia Ndyuka przynosi ciało dziecka szamanowi; Surinam, 1955. Maroni (Maronowie, , , ) – grupa Afrykanów, dawnych niewolników i ich potomków, którzy uciekli z niewoli lub zostali wyzwoleni. Ukrywali się w niedostępnych regionach obu Ameryk i wysp karaibskich (dawne Indie Zachodnie), gdzie zakładali własne osiedla. Często mieszali się z ludnością tubylczą, co doprowadziło do powstania odrębnych kultur kreolskich, m.in.: Garifuna i Mascogos. mały|Maronowie zaskoczeni przez psy (1893) autorstwa Louisa Samaina, Bruksela.
Etymologia Maroon, co bardzo ogólnie znaczy „porzucenie bez zasobów”, jest zapożyczeniem z francuskiego przymiotnika , oznaczające „dziki” lub „zbieg”. Słowo ‘maroon’ zostało po raz pierwszy odnotowane w języku angielskim w 1666 r., kiedy John Davies, tłumacząc z j. francuskiego historię BarbadosuRochefort, César de, The history of the Caribby-islands: viz, Barbados, St Christophers, St Vincents, Martinico, Dominico, Barbouthos, Monserrat, Mevis, Antego, &c. in all XXVIII. In two books. The first containing the natural; the second, the moral history of those islands. Illustrated with several pieces of sculpture, representing the most considerable rarities therein described. With a Caribbian-vocabulary. Rendred into English by John Davies of Kidwelly..., London: Printed by J.M. for Thomas Dring and John Starkey, and are to be sold at their shops, at the George in Fleet-street neer Clifford’s-Inn, and at the Mitre between Middle Temple-Gate and Temple-Bar, 1666. Reprint: ISBN 9783337198282., napisał, że niewolnicy, podobnie jak te zwierzęta, „uciekają i dostają się w góry i lasy, gdzie żyją jak wiele zwierząt; wtedy nazywani są Maronami, to znaczy Dzikusami”. Słowo ‘maroon’ pojawiło się w języku angielskim nieco wcześniej, bo pod koniec XVI w., w innym znaczeniu, na określenie koloru „brązowoczerwonego” lub „kasztanowego”.
Źródłosłowem angielskiego słowa maroon jest prawdopodobnie hiszpańskie cimarrón pochodzące z amerykańskiego hiszpańskiego. Termin ten używany był do określenia zbiegłych niewolników na pograniczu Wirginii i Karoliny Północnej, w kolonialnych Karaibach oraz w innych częściach Nowego Świata. Według językoznawcy Lyle’a Campbella hiszpańskie cimarrón oznacza „dziki, nieokiełznany” lub „zbiegłego niewolnika”. Na początku lat 70. XVI wieku wyprawy Francisa Drake’a na Hiszpanów w Panamie były wspierane przez „symeronów”, co prawdopodobnie jest błędną pisownią właśnie słowa . Językoznawca Leo Spitzer pisze w czasopiśmie Language: „Jeśli istnieje związek między ang. maroon, fr. a hiszp. , to angielski (lub amerykański angielski) zaczerpnął je bezpośrednio z hiszpańskiego (lub amerykańskiego hiszpańskiego)”.
Za starszym pochodzeniem słowa cimarrón opowiada się kubański filolog José Juan Arrom. Według niego wyraz ten pochodzi z języka arawackiego, którym posługiwał się lud Taino zamieszkujący Hispaniolę, a jego źródłem jest słowo simarabo, oznaczające zbiega. Termin ten stosowano na wyspie początkowo w odniesieniu do dzikiego bydła, następnie do zbiegów wśród zniewolonej ludności rdzennej, a od początku lat 30. XVI wieku – do zbiegłych niewolników afrykańskich..
Większość Afrykanów nie nazywała siebie „maronami”. Zazwyczaj wybierali wyzwalające nazwy, takie jak „Nyankipong Pickibu”, co w powszechnie używanym w Ghanie języku Twi, oznacza „Dzieci Wszechmogącego”.
Historia Epoka kolonialna mały|Akwinta z 1801 przedstawiająca atak maronów na posiadłość Dromilly na Jamajce podczas drugiej wojny marońskiej w latach 1795–1796. Niewolnicy w Nowym Świecie stawiali opór na różne sposoby. Dla właścicieli niewolników najbardziej dotkliwe były ucieczki, w wyniku których zaczęły powstawać funkcjonujące poza granicami plantacji, autonomiczne społeczności byłych niewolników, tj. Maronów. Zjawisko to miało swój początek na Hispanioli (obecnie wyspa Haiti), gdzie powstawały pierwsze europejskie osady w Nowym Świecie. Już w 1503 roku, w dwa lata po rozpoczęciu handlu niewolnikami na Karaibach, problem zbiegów stał się tak duży, że gubernator wyspy nalegał na hiszpańską koronę, aby zawiesiła handel niewolnikami – co na krótko uczyniono. Pierwsze powstanie niewolników na Hispanioli wybuchło 26 grudnia 1522 r., na plantacjach cukru należących do admirała Diego Kolumba, i zostało przez niego brutalnie stłumione. Z kolei pierwszym długotrwałym przypadkiem oporu Maronów była zapoczątkowana w 1532 r. antyhiszpańska rebelia na Hispanioli, trwająca przez około 15 lat. Na jej czele stał Sebastián Lemba. Do Lemby ostatecznie dołączyli inni maronowie, tacy jak Juan Vaquero, Diego del Guzmán, Fernando Montoro, Juan Criollo i Diego del Campo, którzy podjęli walkę z niewolnictwem.
Ponieważ maroni zaczęli stanowić zagrożenie dla hiszpańskiego handlu i gospodarki, hiszpańscy urzędnicy zaczęli obawiać się utraty kontroli nad wyspą. W latach 40. XVI wieku maroni kontrolowali już górzystą, wewnętrzną część Hispanioli, a ich terytorium obejmowało również wschodnią, północną i zachodnią część wyspy. Szacuje się, że w połowie XVI wieku liczba zbiegów przewyższała liczbę białych mężczyzn zamieszkujących Hispaniolę w stosunku siedem do jednego. Grupy maronów prowadziły wojnę partyzancką, atakując napotkane wioski, paląc plantacje, zabijając i plądrując, wyzwalając niewolników, a następnie wycofując się w góry. Drogi stały się tak niebezpieczne, że Hiszpanie mogli poruszać się jedynie w grupach. Stosowana na Hispanioli taktyka – niespodziewane ataki, odwroty i zasadzki przy unikaniu bezpośrednich konfrontacji – stała się wzorcem antykolonialnych działań na całych Karaibach. Maronowie byli obecni na całej Hispanioli aż do połowy XVII wieku.
Francis Drake zwerbował kilku cimarronesów podczas swoich najazdów na Hiszpanów. W 1655 roku zbiegli Afrykanie utworzyli społeczności na Jamajce, a w XVIII wieku Nanny Town i inne jamajskie wioski maronów zaczęły starać się o niepodległość.
Na wyspach karaibskich tworzyli bandy i zbrojone obozy. Społeczności maronów mierzyły się z wieloma problemami. Głównym była aktywność wrogo nastawionych kolonistów. Następnym było zdobywanie żywności. W miarę jak plantatorzy przejmowali coraz więcej ziemi pod uprawy, maroni zaczęli tracić swoje wpływy na małych wyspach (do ok. 1700). Tylko na niektórych większych wyspach pozostały zorganizowane społeczności mogące przeżyć z rolnictwa i łowiectwa. Tam ich liczebność rosła, zasilana kolejnymi uciekinierami.
Jednym z najbardziej wpływowych Maronów był François Mackandal, houngan, który przewodził poprzedzającej rewolucję haitańską, sześcioletniej rebelii przeciwko białym właścicielom plantacji.
Na Kubie w górach żyły społeczności Maronów, którzy dołączyli do plemienia Taino. Zanim zbudowano drogi w górach Portoryko, gęste zarośla ukrywały wielu zbiegłych Maronów na wzgórzach na południowym zachodzie. Wielu z nich zawierało związki małżeńskie z tubylcami. Zbiegli niewolnicy szukali schronienia z dala od nadmorskich plantacji Ponce.
Społeczności Maronów powstały w wielu innych miejscach na Karaibach, np. na wyspach Dominika i Saint Vincent. Brytyjczycy jako największe zagrożenie dla swoich interesów postrzegali Maronów jamajskich. Począwszy od końca XVII wieku Maroni z Jamajki nieustannie walczyli z brytyjskimi kolonistami, co doprowadziło do I wojny marońskiej (1728–1740). W latach 1739 i 1740 brytyjski gubernator Jamajki Edward Trelawny podpisał traktaty obiecujące im ponad 1 000 hektarów ziemi na wschodzie i zachodzie wyspy. W zamian mieli się zgodzić na pojmanie innych zbiegłych niewolników. Początkowo za każdego powracającego Afrykańczyka wypłacano im nagrodę w wysokości dwóch dolarów. Traktaty te skutecznie wyzwoliły Maronów na sto lat przed Ustawą o zniesieniu niewolnictwa z 1833 r., która weszła w życie w 1838 r.
W kolonii Surinamu, którą Anglia oddała Holandii na mocy Traktatu z Bredy (1667), zbiegli niewolnicy zbuntowali się i od końca XVII wieku zaczęli budować swoje wioski. Ponieważ większość plantacji znajdowała się we wschodniej części kraju, w pobliżu rzek Commewijne i Marowijne, marronage odbywał się wzdłuż granic rzecznych, a czasami przez granice Gujany Francuskiej. Do roku 1740 Maroni utworzyli już własne klany i plemiona. Poczuli się na tyle silni, że mogli rzucić wyzwanie holenderskim kolonistom, zmuszając ich do podpisania traktatów pokojowych. 10 października 1760 r. traktat taki podpisał klan Ndyuka. Jego autorem był Adyáko Benti Basiton z Bostonu, były niewolnik afrykański z Jamajki, który umiejąc czytać i pisać, poznał i zrozumiał traktat jamajski.
Współczesność Pozostałości społeczności Maronów na dawnych hiszpańskich Karaibach przetrwały do współczesności, np. w Viñales na Kubie i Adjuntas w Portoryko.
Maroni z Jamajki wykazują niezależność i odrębność od społeczeństwa jamajskiego. Fizyczna izolacja, z której korzystali ich przodkowie, doprowadziła do tego, że ich społeczności należą do najbardziej niedostępnych na wyspie. W ich największym mieście, Accompong, w regionie St. Elizabeth, nadal stanowią aktywną społeczność liczącą około 600 osób. Obcokrajowcom oferowane są wycieczki po wiosce, a co roku 6 stycznia odbywa się duży festiwal upamiętniający podpisanie traktatu pokojowego z Brytyjczykami po I wojnie marońskiej.
Traktat Ndyuka współcześnie pozostaje ważnym dokumentem, nadal honorowanym przez rząd Surinamu. Określa on prawa terytorialne maronów do bogatych w złoto wewnętrznych terenów Surinamu.
Kultura mały|Bordowa flaga marońska we Freetown, Sierra Leone. mały|Wioska marońska nad rzeką Surinam, 1955. Niewolnicy często uciekali z Afryki już w pierwszym pokoleniu od momentu przybycia, zachowując przy tym swoje afrykańskie języki oraz znaczną część swojej kultury i religii. Do tradycji należało między innymi stosowanie specyficznych ziół leczniczych, granie na specjalnych bębnach i tańczenie, gdy zioła podawano choremu. Przetrwały również Inne afrykańskie tradycje i obrzędy.
Dżungle baseny Morza Karaibskiego oferowały zbiegłym niewolnikom pożywienie, schronienie i izolację. Maroni utrzymywali się z uprawy warzyw i polowań. Ich przetrwanie zależało od ich kultury i umiejętności wojennych, stosowania taktyk partyzanckich i ufortyfikowanych siedzib, pełnych pułapek i zasadzek. Niektórzy określali opuszczenie społeczności jako dezercję i dlatego karali je śmiercią. Szczególnie na początku, nie mając żadnego innego zaplecza, napadali na plantacje. Podczas tych ataków Maroni palili plony, kradli bydło i narzędzia, zabijali właścicieli niewolników i uwalniali innych niewolników, aby przyłączyli się do ich społeczności. Poszczególne grupy Maronów często sprzymierzały się z miejscowymi plemionami tubylczymi i czasami asymilowały się z tymi populacjami. Maroni odegrali ważną rolę w historii Brazylii, Surinamu, Portoryko, Haiti, Dominikany, Kuby i Jamajki.
Grupy kulturowe Maronów są bardzo zróżnicowane, ze względu na różnice w historii, geografii, pochodzenia afrykańskiego i zastanej kulturze rdzennej ludności półkuli zachodniej.
Osady Maronów często wykazywały tożsamość klanową. Tworzył się w nich języki kreolskie, poprzez mieszanie języków europejskich z oryginalnymi językami afrykańskimi. Jednym z takich marońskich języków kreolskich w Surinamie jest język saramacki. W innych przypadkach Maroni przyjmowali odmiany lokalnego języka europejskiego (kreolizacja) jako wspólny język, gdyż członkowie często mówili różnymi językami ojczystymi.
Maroni stworzyli własne, niezależne społeczności, które w niektórych przypadkach przetrwały stulecia i jeszcze do niedawna pozostawały oddzielone od głównego nurtu społeczeństwa. W XIX i XX wieku społeczności Maronów zaczęły zanikać w wyniku deforestacji, jednak w niektórych krajach, np. Gujanie i Surinamie, w lasach nadal żyją duże populacje Maronów. Ostatnio wielu z nich przeniosło się do miast i miasteczek ze względu na przyspieszenie procesu urbanizacji.
Relacje z rządami kolonialnymi