miniatura|250px|Asentamento rural dos Q'ero nos Andes. miniatura|250px|Imaxe Landsat da baía de Manila, unha área de asentamento metropolitano altamente concentrado.
A xeografía do poboamento é unha subdisciplina tradicional da xeografía humana e, máis especificamente, da xeografía da poboación, que estuda a distribución espacial, a estrutura, a forma e a evolución dos asentamentos humanos, así como os procesos históricos, económicos, sociais e ambientais que dan lugar ao paisaxe cultural.
Na actualidade constitúe un compoñente fundamental tanto da xeografía rural como da xeografía urbana, e mantén unha estreita relación con disciplinas como a demografía, a socioloxía, a historia, a arquitectura e o urbanismo.
Análise do concepto O termo poboamento refírese ao proceso polo cal individuos ou grupos humanos se establecen de maneira máis ou menos permanente nun territorio determinado. Desde unha perspectiva xeográfica, o poboamento non só describe a acción de poblar, senón tamén o resultado espacial dese proceso: a configuración dos asentamentos e a súa organización no territorio.
A Real Academia Española define o poboamento como o «proceso de asentamento dun grupo humano nas diversas rexións da Terra», unha definición ampla que é precisada pola xeografía ao analizar as causas, as formas e as consecuencias dese asentamento.
A xeografía do poboamento estuda, así, a relación entre os movementos migratorios, as condicións naturais, os factores económicos e as decisións políticas que explican a localización e a evolución dos asentamentos humanos.
Tipos de asentamento Desde o punto de vista xeográfico, distínguense tradicionalmente dous grandes modelos de poboamento:
Asentamentos rurais No medio rural identifícanse diversos tipos de poboamento: O poboamento concentrado, no que as vivendas se agrupan nun núcleo definido, deixando o espazo circundante para usos agrarios. O poboamento diseminado, caracterizado pola dispersión das vivendas no territorio, frecuente en áreas de explotación agrícola extensiva. O poboamento por etapas, descrito por Ernst Georg Ravenstein, que combina características dos modelos concentrado e diseminado.Ravenstein, E. G. (1885): The Laws of Migration. Journal of the Statistical Society of London.
Asentamentos urbanos O poboamento urbano caracterízase por unha elevada concentración de poboación e actividades económicas. As cidades constitúen os nodos principais das redes de asentamento e exercen funcións administrativas, comerciais, industriais e culturais.
En Europa destaca unha densa rede de cidades medias e pequenas, cunha distancia relativamente curta entre núcleos urbanos, en contraste con outros continentes onde predominan grandes aglomeracións metropolitanas máis espalladas.
Dinámica histórica O tránsito do poboamento rural ao urbano prodúcese cando as actividades primarias son substituídas por actividades secundarias e terciarias. Con todo, historicamente foi máis frecuente o proceso inverso, coñecido como éxodo rural, que provocou unha progresiva despoboación do medio rural e o crecemento das cidades.
A economista Ester Boserup analizou este proceso sinalando que o aumento da densidade demográfica impulsa cambios tecnolóxicos na agricultura e favorece a concentración da poboación en centros urbanos, ao tempo que transforma a estrutura económica do medio rural.
Enfoques contemporáneos Nas últimas décadas, fenómenos como a expansión urbana, a periurbanización e a contraurbanización están a diluír a clásica dicotomía entre o rural e o urbano, especialmente nos países industrializados. Isto deu lugar a enfoques integradores que conciben os asentamentos como parte dun continuo territorial.
Neste contexto, a xeografía do poboamento adquiriu un carácter máis holístico, orientado á análise da sustentabilidade e á planificación territorial.
Notas
Véxase tamén Outros artigos Xeografía humana
Categoría:Xeografía humana