miniatura|dereita|Thomas R. Malthus. O seu Ensaio sobre o principio da poboación (1798) influíu nos debates modernos sobre poboación e recursos. A xeografía da poboación é unha rama da xeografía humana que estuda a poboación humana desde unha perspectiva espacial, isto é, a súa distribución, densidade, composición e mobilidade, así como os procesos demográficos (nacementos, defuncións e migracións) e as súas consecuencias territoriais en distintas escalas (local, rexional e global).
Como subdisciplina, integra datos da demografía con técnicas de análise xeográfica (cartografía temática, estatística espacial e sistemas de información xeográfica) para explicar patróns de poboamento e as relacións entre poboación, territorio, recursos e organización social.
Obxecto de estudo A xeografía da poboación céntrase, entre outras cuestións, en:
a distribución espacial da poboación e os contrastes territoriais; a dinámica demográfica (natalidade, fecundidade, mortalidade, esperanza de vida e saldo migratorio); a estrutura da poboación (idade, sexo, fogares, nivel educativo e estrutura socioprofesional); a mobilidade e os fluxos migratorios (internos e internacionais), incluíndo procesos como o éxodo rural; as interaccións entre poboación e territorio: acceso a servizos, desigualdades espaciais, urbanización, despoboamento e presión sobre recursos.
Demografía e xeografía da poboación A xeografía da poboación está estreitamente relacionada coa demografía, pero difire no enfoque:
a demografía describe e explica a poboación mediante indicadores e modelos estatísticos; a xeografía da poboación interpreta eses fenómenos atendendo á súa dimensión espacial (localización, distribución, disparidades territoriais e efectos sobre o espazo).
En bibliografía especializada tamén se empregou o termo demoxeografía para referirse a este enfoque territorial dos feitos demográficos, aínda que o uso non é universal e pode variar segundo escolas e tradicións académicas.
Historia e evolución A atención á poboación aparece na descrición xeográfica desde a Antigüidade, mais a xeografía da poboación consolidouse como campo académico, sobre todo, no século XX.
Un fito relevante foi o artigo de Glenn T. Trewartha (1953), no que defendeu a necesidade de tratar a poboación como elemento central da xeografía humana, impulsando programas de investigación e manuais específicos.Glenn T. Trewartha, “A Case for Population Geography”, Annals of the Association of American Geographers, 43(2), 1953, pp. 71–97. Posteriormente, autores como Wilbur Zelinsky e John I. Clarke contribuíron á sistematización do campo e á súa expansión temática e metodolóxica.
Métodos e fontes A xeografía da poboación utiliza métodos cuantitativos e cualitativos, con especial peso de:
estatística descritiva e inferencial aplicada a datos demográficos; análise espacial e cartografía temática (mapas coropléticos, mapas de puntos e isolíneas); sistemas de información xeográfica e teledetección para a modelización territorial; fontes estatísticas e administrativas: censos, padrón municipal, rexistro civil, enquisas e series históricas.
Liñas temáticas principais Distribución e densidade A poboación non se distribúe uniformemente: os condicionantes ambientais, históricos, económicos e políticos explican concentracións (sobre todo urbanas) e áreas de baixa densidade, así como procesos de urbanización e reestruturación territorial.
Estrutura e envellecemento O estudo das estruturas por idade e sexo (por exemplo mediante pirámides de poboación) permite analizar o envellecemento da poboación, a dependencia demográfica e as implicacións para os servizos e a planificación.
Mobilidade e migracións A mobilidade inclúe migracións internas e internacionais e formas de desprazamento vinculadas ao traballo, á educación ou á residencia. O enfoque xeográfico atende especialmente aos fluxos, ás áreas emisoras e receptoras e aos impactos territoriais.
Notas
Véxase tamén Demografía Xeografía humana Densidade de poboación Migración Éxodo rural Urbanización Despoboamento Bibliografía
Categoría:Xeografía humana Categoría:Demografía Categoría:Xeografía Categoría:Ciencias sociais