Unha ovella (Ovis aries) é un mamífero cuadrúpede ungulado doméstico, usado como gando. Como todos os ruminantes, as ovellas son artiodáctilos, ou animais con pezuños. O macho desta especie chámase carneiro e xeralmente presenta cornos longos e en espiral (nalgunhas razas a femia tamén os posúe). A pesar de que o termo «ovella» aplícase a moitas especies do xénero Ovis, polo xeral fai referencia á subespecie doméstica de Ovis orientalis.
Posiblemente descendan do muflón salvaxe de Europa e Asia, e foron un dos primeiros animais en ser domesticados para fins agrícolas, criadas principalmente pola súa la, carne e leite. A la de ovella é a fibra animal máis utilizada e polo xeral recóllese mediante esquila. A súa carne recibe o nome de carne de cordeiro cando é dun animal novo e de ovino maior ou carneiro cando provén de animais de máis dun ano.
A cría de ovellas practícase en case todo o mundo e foi fundamental para moitas civilizacións. En 2014 a FAO reflectía a existencia de máis de 1200 millóns de cabezas en todo o mundo, coa China como maior produtor, con máis de 200 millóns (un 16,7 % do total), seguida por Australia con 72 e a India con 63 millóns de cabezas. Tamén se crían como organismo modelo para a investigación científica.
Como animal clave na historia da gandería, as ovellas están profundamente arraigadas na cultura humana e aparecen representadas tanto na linguaxe moderna como na simboloxía. Como gando, asócianse xeralmente con imaxes pastorís e arcadianas. Aparecen en moitos mitos —como o do vélaro de ouro— e nas grandes relixións, especialmente nas abrahámicas. Tanto nos ritos relixiosos antigos como nos modernos, utilizáronse como animais de sacrificio.
Existen máis de 200 tipos de ovellas no mundo, en hábitats tan diversos como desertos e altas montañas.
Terminoloxía O grupo de ovellas chámase rabaño e o cercado onde se meten chámase curro, zarrado ou mallada. A cría chámase año ou aña, aínda que tamén se coñece cos nomes de añagoto, cordeiro (sempre que non pase dun ano) e roxelo. Taxonomía e etimoloxía Linneo clasificou ás ovellas domésticas en 1758 na especie Ovis aries. Aínda que posteriormente demostrouse que as ovellas domésticas actuais e o seu antepasado silvestre: o muflón oriental (Ovis orientalis) pertencían a unha mesma especie e debía asignárselles un único nome científico, a Comisión Internacional de Nomenclatura Zoolóxica determinou en 2003 na opinión 2027 que as ovellas, do mesmo xeito que outras 17 especies domésticas, debían nomearse como a súa variedade salvaxe, Ovis orientalis, para evitar o paradoxo de que as liñaxes anteriores, as silvestres, fosen nomeadas como subespecies dos seus descendentes. Polo tanto o nome específico que prevalece para as ovellas e muflóns é Ovis orientalis, quedando o termo aries como nome trinomial que designa á subespecie doméstica (aínda cando xeralmente en casos coma este aplicaríase o "principio de prioridade" que establece que debe permanecer como nome específico o primeiro en ser rexistrado, sendo aries o máis antigo).
As tres palabras que compoñen o seu nome científico proveñen do latín: ovis, ovella; orientalis, procedente de Oriente; e aries -ĕ tis, literalmente 'carneiro'.
O seu nome común, ovella, provén do latín ovicŭla, diminutivo de ovis, do mesmo xeito que o adxectivo referido a este gando: ovino. O substantivo feminino ovella utilízase para referirse tanto á femia como en xenérico para ambos os xéneros da especie, e carneiro (do latín
Historia
A orixe da domesticación da ovella atópase no Oriente Próximo, no denominado Crecente Fértil. As probas arqueozoolóxicas sinalan que a domesticación tivo lugar en torno ao VII milenio a. C. A bioloxía molecular permitiu distinguir tres eventos de domesticación diferentes, baseándose en tres haplogrupos diferentes de ADN mitocondrial, aínda que algúns estudos distinguen ata 5. A maioría dos estudos atribúen a orixe silvestre da especie ao muflón asiático (Ovis orientalis orientalis), descartando así outros conxéneres como o argali (Ovis ammon) ou o urial (Ovis orientalis vignei) que se barallan como posibles antepasados. O muflón europeo (Ovis orientalis musimon) sería o resultado de ovellas asilvestradas na antigüidade, ben por escaparse dos rabaños ou ben por ser abandonadas ante a aparición de razas con las de mellor calidade, tamén desde Oriente Próximo e estendidas polo comercio.
Descrición As ovellas son uns ruminantes de tamaño relativamente pequeno, xeralmente cun pelo rizado que recibe o nome de la e a miúdo con cornos laterais en forma de espiral. As ovellas domésticas diferéncianse dos seus antepasados e os seus parentes salvaxes en varios aspectos, converténdose nunha especie neoténica como resultado da crianza selectiva realizada polos seres humanos.Budiansky, 1999, pp. 97-98.Budiansky, 1999, pp. 100-101. Algunhas razas primitivas aínda conservan algunhas das características dos seus parentes salvaxes, como as colas curtas. Segundo a raza, as ovellas poden non ter cornos, telos ambos os sexos, ou só os machos. A maioría das razas con cornos teñen só un par, pero algunhas poden ter varios.Ensminger, 1986.
esquerda|miniatura|Ovellas de raza braunes bergschaf, de fronte e vélaro de cor marrón ou negro. Outra característica distintiva das ovellas domésticas respecto aos ovinos salvaxes é a súa gran variedade de coloración. As ovellas salvaxes polo xeral só se atopan en tons marróns e con variacións extremadamente limitadas. En cambio a gama de coloración nas domésticas vai desde un branco puro ata un marrón chocolate escuro e mesmo a manchas. A selección por parte dos humanos en favor da la branca, que pode tinguirse facilmente, realizouse nos inicios da súa domesticación e como a la branca é un trazo dominante estendeuse rapidamente. A pesar diso, moitas razas modernas son de cores distintas ao branco, e mesmo poden aparecer como un trazo recesivo en rabaños brancos. Aínda que a la branca é conveniente para os grandes mercados comerciais, hai un nicho de mercado para a de cor, sobre todo para fiado artesanal.Weaver, 2005. A natureza da la varía dependendo das razas, desde densa e moi ondulada, a longa e fina, con variacións de tipo e calidade mesmo entre membros da mesma manda.
A súa altura e peso varían dependendo da raza. O ritmo de crecemento e o seu peso adulto é un trazo hereditario e a miúdo selecciónanse na cría.Simmons e Ekarius, 2009, pp. 30-37. As femias adoitan pesar entre 45 e 100 kg e os machos entre 45 e 160 kg. A súa dentición temporánea ou de leite está formada por 20 dentes e a de adulto por 32. A adulta está formada por 12 molares, 12 premolares e 8 dentes frontais, pero hai certo desacordo en canto a se son 8 incisivos ou 6 incisivos e 2 cairos con forma de incisivos, co que a súa fórmula dentaria sería ou .Pugh e Baird, 2012, p. 63. Do mesmo xeito que outros ruminantes, os seus dentes frontais atópanse no maxilar inferior e morden contra unha formación cartilaxinosa sen dentes no maxilar superior denominada rodete dentario, que utilizan para arrincar vexetais mentres os dentes traseiros móenos antes de tragar. Hai unha gran separación entre os dentes frontais e os premolares. Durante o proceso de cambio de dentición de leite a permanente é posible determinar a idade dunha ovella a partir dos seus dentes frontais, pois aproximadamente cada ano nácenlle un par de incisivos, ata os catro ou catro anos e medio, cando xa completan o seu dentición.Simmons e Ekarius, 2009, pp. 22-23. A medida que envellecen os seus dentes frontais comezan a desgastarse, o que dificulta a súa alimentación e repercute na súa saúde e produtividade. Por esta razón, o declive das ovellas domésticas que pastan en prados adoita comezar a partir dos catro anos, cunha esperanza de vida media de entre dez e doce anos, aínda que algunhas poden chegar a vivir ata vinte.Smith et al, 1997. miniatura|Cranio. Teñen pupilas horizontais en forma de rañura e unha visión periférica excelente; cun campo visual de entre 270° e 320°, poden ver detrás delas sen xirar a cabeza, agás nalgunhas razas con vélaro longo na cara, nas que, agás que llo rapen, redúcese en gran medida a súa visión periférica. Con todo teñen unha pobre percepción de profundidade; as sombras e os cambios de nivel do terreo poden facelas retroceder e en xeral tenden a evitar as zonas escuras e quedar en zonas ben iluminadas. Os seus ollos teñen moi baixa hipermetropía e un lixeiro astigmatismo. Estas características visuais permítenlles xerar unha imaxe retínica ben enfocada de obxectos, tanto a media como a longa distancia. Debido a que os seus ollos non teñen capacidade de acomodación, podería interpretarse como que a imaxe que perciben de obxectos moi próximos sería borrosa, pero unha visión clara de obxectos próximos podería ser proporcionada polo tapetum lucidum e a grande imaxe retínica dos seus ollos, permitindo unha visión próxima adecuada. As ovellas teñen visión da cor e poden distinguir o negro, vermello, marrón, verde, amarelo e branco.
As ovellas teñen bo oído e son sensibles ao ruído durante a súa manipulación.Smith et al., 1997, p. 5. Teñen un excelente sentido do olfacto e, como todas as especies do seu xénero, dispoñen de glándulas odoríferas xusto ante os ollos e entre as patas. A función destas glándulas é incerta, aínda que as da cara poderían xogar un papel no seu comportamento durante o cortexo. É posible que as glándulas interdixitais teñan a función de impregnar de cheiro a herba para reforzar o instinto de pastoreo,Simmons e Ekarius, 2009, p. 223. pero propuxéronse outras funcións, como a secreción de residuos ou un marcador de cheiro para axudar ás ovellas perdidas a reencontrar o seu rabaño.Smith et al., 1997, p. 4.
Como membros da subfamilia Caprinae, as ovellas e as cabras están estreitamente relacionadas e teñen unha aparencia similar. Con todo, son especies separadas, polo que de cando en cando prodúcense híbridos e en calquera caso sempre serían estériles; apenas existen casos cientificamente documentados dun híbrido dunha ovella femia e un macho cabrún. Entre as diferenzas de aparencia en ambas as especies están as barbas e o beizo superior dividido exclusivos das cabras, que a cola das ovellas (mesmo cando é de pequeno tamaño ou lla cortaron) cae cara a abaixo mentres que a das cabras mantense ergueita, que as ovellas xeralmente carecen de cornos (en ambos os sexos ou só as femias) mentres que as cabras que nacen sen cornos son escasas, ou que os machos cabrúns adquiren un forte cheiro distintivo durante o estro, mentres que os carneiros non. Razas
miniatura|As ovellas Suffolk son unha raza de cara negra e la media que se crían para a produción de carne e que representan o 60% da poboación ovina dos Estados Unidos. miniatura|Exame dunhas ovellas para comprobar o seu grao de cumprimento do estándar de raza durante unha feira gandeira.