mały|Mapa przedstawiająca miejscowości w Polsce pozbawione praw miejskich. Stan na rok 2022 W przeszłości wiele miast utraciło prawa miejskie. Przyczyny degradacji były różne, choć głównie ekonomiczne (osady były małe, a ludność pracowała najczęściej w rolnictwie), niekiedy polityczne (np. w czasach zaborów po stłumieniu powstania styczniowego).
Poniższa lista zawierać ma wszystkie zdegradowane miasta Polski. Miasta uszeregowane są według okresów historycznych, historycznych obszarów geograficznych (w tym zaborów), wreszcie według roku, w którym odebrano im status miasta.
W nawiasie podano rok, w którym miasto uzyskało prawa miejskie, ewentualnie dodatkowe informacje o statusie miasta oraz obecną przynależność administracyjną (województwo).
Wykaz wszystkich dawnych miast w porządku alfabetycznym znajduje się tutaj.
III Rzeczpospolita (od 1989) 2002 27 października 2002
Wesoła (1969; od 2002 dzielnica Warszawy; mazowieckie) – Ustawa z dnia 19 lipca 2002 r. o zmianie ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy.
Polska Rzeczpospolita Ludowa (1944–1989) 1977 1 stycznia 1977 Chodaków (1967; od 1977 dzielnica Sochaczewa; mazowieckie) – Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 9 grudnia 1976 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: bielskim, częstochowskim, kaliskim, przemyskim, skierniewickim i szczecińskim.
1 lutego 1977
Jeleń (1973; od 1977 dzielnica Jaworzna; śląskie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 stycznia 1977 r. w sprawie zniesienia niektórych miast w województwie katowickim. Sławków (1286–1869 i od 1958; w latach 1977–1984 dzielnica Dąbrowy Górniczej; od 1984 znów samodzielne miasto; śląskie) Wojkowice (1962; w latach 1977–1991 dzielnica Będzina, od 1992 znów samodzielne miasto; śląskie) Ząbkowice (1962; od 1977 dzielnica Dąbrowy Górniczej; śląskie)
1 sierpnia 1977 Ursus (od 1952 jako Czechowice; w 1954 zmiana nazwy na Ursus; od 1977 dzielnica Warszawy; mazowieckie) – Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 6 lipca 1977 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: stołecznym warszawskim, bydgoskim, ciechanowskim, gorzowskim, jeleniogórskim, leszczyńskim, nowosądeckim, olsztyńskim, ostrołęckim, poznańskim, rzeszowskim, tarnobrzeskim, toruńskim i wałbrzyskim.
1976 2 lipca 1976
Cieplice Śląskie-Zdrój (1761, 1809, 1874 – lokacje chybione; 1935; od 1976 dzielnica Jeleniej Góry; dolnośląskie) – Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 1976 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: bielskim, jeleniogórskim, kaliskim, płockim i toruńskim. Sobieszów (1962; od 1976 dzielnica Jeleniej Góry; dolnośląskie)
1975 27 maja 1975
Bieruń Stary (1387–1743 jako Bieruń, 1865–1975 jako Bieruń Stary, w latach 1975–1991 dzielnica Tychów, od 1991 – jako Bieruń i o nowych granicach – znów samodzielne miasto; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach katowickim i opolskim. Boguszowice (1962; od 1975 dzielnica Rybnika; śląskie) Brzeziny Śląskie (1951; od 1975 dzielnica Piekar Śląskich; śląskie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 maja 1975 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie katowickim. Czerwionka (1962; w 1975 włączona do Leszczyn; w 1992 zmiana nazwy miasta na Czerwionkę-Leszczyny; śląskie) Grodziec (1951; od 1975 dzielnica Będzina; śląskie) Imielin (1967; w latach 1975–1977 dzielnica Tychów, 1977–1994 dzielnica Mysłowic, od 1995 znów samodzielne miasto; śląskie) Kazimierz Górniczy (1967; od 1975 dzielnica Sosnowca; śląskie) Klimontów (1967; od 1975 dzielnica Sosnowca; śląskie) Kostuchna (1967; od 1975 dzielnica Katowic (wcześniej w obrębie Katowic w latach 1951–1954); śląskie) Lędziny (1966; w latach 1975–1991 dzielnica Tychów, od 1991 znów samodzielne miasto; śląskie) Miasteczko Śląskie (1561–XIX wiek – założone jako Georgenberg, ponownie prawa miejskie 1866–1945 i 1963–1975, w latach 1975–1994 dzielnica Tarnowskich Gór, od 1995 znów samodzielne miasto; śląskie) Murcki (1967; od 1975 dzielnica Katowic; śląskie) Niedobczyce (1954; od 1975 dzielnica Rybnika; śląskie) Poręba (1973; w latach 1975–1982 dzielnica Zawiercia, od 1982 znów samodzielne miasto; śląskie) Pszów (1954; w latach 1975–1994 dzielnica Wodzisławia Śląskiego, od 1995 znów samodzielne miasto; śląskie) Radlin (1954; w latach 1975–1996 dzielnica Wodzisławia Śląskiego, od 1997 znów samodzielne miasto – oprócz Radlina II; śląskie) Radzionków (1951; w latach 1975–1997 dzielnica Bytomia, od 1998 znów samodzielne miasto; śląskie) Rydułtowy (1951; w latach 1975–1991 dzielnica Wodzisławia Śląskiego, od 1992 znów samodzielne miasto; śląskie) Strzemieszyce Wielkie (1954; od 1975 dzielnica Dąbrowy Górniczej; śląskie) Strzybnica (1967; od 1975 dzielnica Tarnowskich Gór; śląskie) Wesoła (1962; od 1975 dzielnica Mysłowic; śląskie) Zagórze (1967; od 1975 dzielnica Sosnowca; śląskie)
1 października 1975
Kraśnik Fabryczny (1954; od 1975 dzielnica Kraśnika; lubelskie) – Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 31 lipca 1975 r. w sprawie zmiany granic miasta Kraśnika w województwie lubelskim.
30 października 1975
Kłodnica (Klodnitz; 1973; od 1975 dzielnica Kędzierzyna, przemianowanego w tym samym roku na Kędzierzyn-Koźle; opolskie) – Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 15 października 1975 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwie opolskim. – Zarządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 15 października 1975 r. w sprawie zmiany nazwy miasta Kędzierzyna w województwie opolskim. Koźle (Cosel; 1289; od 1975 dzielnica Kędzierzyna, przemianowanego w tym samym roku na Kędzierzyn-Koźle; opolskie) Sławięcice (Slawentzitz; 1246–1260, ponownie prawa miejskie 1973–1975; w 1975 połączone z Kędzierzynem, Koźlem i Kłodnicą w nowy ośrodek miejski Kędzierzyn-Koźle; opolskie)
1973 1 stycznia 1973
Brzozowice-Kamień (1962; od 1973 dzielnica Brzezin Śląskich, od 1975 dzielnica Piekar Śląskich; śląskie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast. Chwałowice (Chwallowitz; 1967; od 1973 dzielnica Rybnika; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast stanowiących powiaty. Fordon (1382; od 1973 dzielnica Bydgoszczy; kujawsko-pomorskie) Gorce (Rothenbach; 1962; w 1973 włączone do Boguszowa, które przemianowano na Boguszów-Gorce; dolnośląskie) Kunice Żarskie (Kunzendorf; 1969; od 1973 dzielnica Żar; lubuskie) Lędyczek (Landeck; 1310; wielkopolskie) Łagisza (1969; od 1973 dzielnica Będzina; śląskie) Miasteczko Krajeńskie (1474; od 2023 znów miasto; wielkopolskie) Międzyzdroje (Misdroy; 1945; w latach 1973–1984 dzielnica Świnoujścia, od 1984 znów samodzielne miasto; zachodniopomorskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Świnoujście, zniesienia powiatu wolińskiego oraz zmiany granic powiatu kamieńskiego w województwie szczecińskim. Porąbka (1967; w latach 1973–1975 dzielnica Kazimierza Górniczego, od 1975 dzielnica Sosnowca; śląskie) Sarnowa (Sarne; 1407 jako Sarnowce; od 1973 dzielnica Rawicza; wielkopolskie) Słupiec; (Schlegel; 1967, od 1973 dzielnica Nowej Rudy; dolnośląskie) Sulmierzyce (1457; od 1973 znów miasto – prawa miejskie przywrócono po zaledwie 11 miesiącach; wielkopolskie)
9 grudnia 1973 Rozwadów (1693; 1784 – miasteczko (gmina miejska); od 1933 znów miasto; od 1973 dzielnica Stalowej Woli; podkarpackie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 września 1973 r. w sprawie zmiany granic miasta Stalowa Wola oraz zmiany siedziby i nazwy powiatu niżańskiego w województwie rzeszowskim.
1972 1 stycznia 1972
Boleszkowice (Fürstenfelde; 1337–XVII w. i 1808–1972; zachodniopomorskie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 listopada 1971 r. w sprawie zmiany granic miasta Świnoujście w powiecie wolińskim oraz zniesienia miasta Boleszkowice w powiecie chojeńskim, województwie szczecińskim.
1969 1 stycznia 1969
Jeziorna (1962; w 1969 połączona ze Skolimowem-Konstancinem w nowy ośrodek miejski Konstancin-Jeziorna; mazowieckie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 1968 r. w sprawie utworzenia i połączenia niektórych miast w województwach warszawskim i katowickim. Skolimów-Konstancin (1952 przez połączenie Skolimowa z Konstancinem; w 1969 połączony z Jeziorną w nowy ośrodek miejski Konstancin-Jeziorna; mazowieckie)
1964 31 grudnia 1964
Łabędy (Laband; 1954; od 1964 dzielnica Gliwic; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 maja 1964 r. w sprawie zmiany granic miasta Gliwice w województwie katowickim.
1959 1 stycznia 1959
Nowy Bytom (Friedenshütte; 1939, de facto 1947; razem z Rudą utworzył w 1959 Rudę Śląską; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1958 r. w sprawie utworzenia miasta Ruda Śląska stanowiącego powiat miejski w województwie katowickim. Ruda (Ruda in Oberschlesien; 1939, de facto 1947; razem z Nowym Bytomiem utworzyła w 1959 Rudę Śląską; śląskie)
31 grudnia 1959
Szopienice (Schoppinitz; 1947; od 1959 dzielnica Katowic; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 listopada 1959 r. w sprawie połączenia miast Katowice i Szopienice w województwie katowickim.
1957 1 kwietnia 1957
Rembertów (1939; od 1957 dzielnica Warszawy; mazowieckie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 1957 r. w sprawie zmiany granic m.st. Warszawy oraz zmiany granic osiedla Zielonka w powiecie wołomińskim, województwie warszawskim.
1956 20 marca 1956
Szczakowa (1896-?, ponownie prawa miejskie od 1933; od 1956 dzielnica Jaworzna; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 marca 1956 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Jaworzno w województwie krakowskim.
1954 1 kwietnia 1954
Starosielce (1919; od 1954 dzielnica Białegostoku; podlaskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 października 1953 r. w sprawie zmiany granic powiatów białostockiego i sokólskiego, utworzenia powiatu monieckiego oraz zmiany granic miasta Białegostoku w województwie białostockim.
1951 1 stycznia 1951
Biała Krakowska (1723 jako Biała; w 1951 po połączeniu z Bielskiem utworzyła Bielsko-Białą; śląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1950 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Bielsko-Biała, zmiany granic powiatów: cieszyńskiego, wadowickiego i żywieckiego, zniesienia powiatu bialskiego i utworzenia powiatu oświęcimskiego. Biały Kamień (Weißstein; 1945, od 1951 dzielnica Wałbrzycha; dolnośląskie)Rocznik Statystyczny 1947, 1948, 1949, 1950. Bielsko (XIII wiek; w 1951 po połączeniu z Białą Krakowską utworzyło Bielsko-Białą; śląskie) Brochów (Brockau; 1939, od 1951 osiedle Wrocławia; dolnośląskie) – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1950 r. w sprawie zmiany granic miast Wałbrzycha i Wrocławia. Dąbrowa (Białostocka) (1775 jako Dąbrowa Grodzieńska – 1892 miasteczko; 1919–1950 i od 1965 znów miasto; podlaskie) – Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 listopada 1950 r. w sprawie nadania ustroju miejskiego niektórym gminom w województwach: katowickim i warszawskim, gromadzie Hajnówka w województwie białostockim oraz zniesienia i zmiany granic niektórych miast i gmin w województwach katowickim i białostockim. Kleszczele (1523 – 1892 miasteczko; 1919–1950 i od 1993 znów miasto; podlaskie) Krynki (1569 – 1875 miasteczko; 1920–1950 i od 2009 znów miasto; podlaskie) Sobięcin (Nieder Hermsdorf; 1945, od 1951 dzielnica Wałbrzycha (częściowo włączony do Boguszowa); dolnośląskie) Sokoły (1827-1867 i od 1915; podlaskie) Suchowola (1777; od 1997 znów miasto; podlaskie)