thumb|Szarża szkockiej kawalerii podczas bitwy pod Waterloo na obrazie Scotland Forever! autorstwa Elizabeth Thompson Szarża – gwałtowny atak kawalerii dokonywany na przeciwnika w szyku konnym na broń białą.
Historia thumb|Polska jazda zaciężna w czasie bitwy pod Orszą (1514 r.) Terminu „szarża” zaczęto używać w języku polskim dopiero w okresie wojen napoleońskich, wcześniej określając takie działania jako „atak”, „natarcie” lub „uderzenie”. Jednak niezależnie od nazewnictwa, szarże były nierozerwalnie związane z wykorzystywaniem kawalerii na polu bitwy od początku jej dziejów.
Do XV w. szarż dokonywano zazwyczaj w szyku luźnym, a średniowieczne rycerstwo nacierało i walczyło w formacjach złożonych z łańcucha samodzielnych pocztów. Od XV w. szarż dokonywano w formacjach układanych w wieloszeregowe kolumny chorągwiane z odstępami pomiędzy jeźdźcami liczącymi około 3 m (na długość konia). W XVI w. na popularności zyskało ustawianie kolumn w „szachownicę” umożliwiającą naprzemienne szarżowanie i wycofywanie się poszczególnych kolumn poprzez mijanie się w lukach szyku. Od połowy XVI w. zaczęto stosować taktykę przechodzenia w ostatnim etapie szarży w szyk zwarty (kolano przy kolanie). Od drugiej połowy XVII w. nacierające kolumny ulegały coraz większemu spłyceniu, najpierw do trzech szeregów, a od XVIII w. do dwóch. thumb|Szarża kawalerii Armii Czerwonej (1919 r.) Początkowo jazda rozpoczynała natarcie w kłusie z odległości około 300 m, zwierając szeregi i przechodząc w cwał dopiero na dystansie 30–80 m od przeciwnika. Tak późne przechodzenie w cwał miało na celu zachowanie jak najdłuższej kontroli nad koniem i nie dopuszczenie do rozerwania szyku. Coraz szybszy rozwój broni palnej zmuszał jednak kawalerię do wykonywania tego manewru z coraz większego dystansu. I tak na początku XIX w. w cwał przechodzono już z odległości 150 m, a w drugiej połowie tego wieku dystans tez wzrósł już do 250 m. Na początku XX wieku, ze względu na znaczne nasycenie pola walki bronią maszynową dokonywanie skutecznych szarż stało się możliwe wyłącznie w przypadku zaskoczenia przeciwnika, a przejście do cwału następowało już z odległości 500-600 m.
Do szarż w historii zalicza się między innymi: szarżę husarii podczas bitwy pod Wiedniem (1683 r.) szarżę gwardii rosyjskiej podczas bitwy pod Austerlitz (1805 r.) szarżę kawalerii Murata podczas bitwy pod Pruską Iławą (1807 r.) szarżę Lekkiej Brygady podczas bitwy pod Bałakławą (1855 r.)
Szarże polskiej kawalerii thumb|Szarża husarii pod Wiedniem na obrazie Bitwa pod Wiedniem Stanisława Chlebowskiego thumb|Richard Caton Woodville, Ostatnia szarża Poniatowskiego pod Lipskiem 12 września 1683 r. pod Wiedniem 15 maja 1807 r. na pruską kawalerię w czasie bitwy pod Strugą – polscy ułani z Legii Polsko-Włoskiej 30 listopada 1808 r. pod Somosierrą – 3 szwadron Szwoleżerów Gwardii 26 maja 1863 r. pod Salichą 13 czerwca 1915 r. pod Rokitną – 2 szwadron ułanów II Brygady Legionów 29 maja 1920 r. pod Wołodarką 31 sierpnia 1920 r. pod Komarowem – największa bitwa konnicy po 1813 (6/20 pułków) 2 października 1920 r. szarża 1 szwadronu 18 Pułku Ułanów Pomorskich pod Skrobowem W kampanii wrześniowej (1939 r.): 1 września pod Krojantami – 1. i 2 szwadron, po jednym plutonie z 3. i 4 szwadronu 18 Pułku Ułanów Pomorskich 1 września pod Mokrą – 1. i 3 szwadron 19 Pułku Ułanów Wołyńskich 1 września w Lasach Królewskich – patrol 11 Pułku Ułanów Legionowych 2 września pod Borową – 1 szwadron 19 Pułku Ułanów Wołyńskich 11 września pod Osuchowem – 1 szwadron 20 Pułku Ułanów 12 września pod Kałuszynem – 4 szwadron 11 Pułku Ułanów Legionowych 13 września pod Mińskiem Mazowieckim – 1 szwadron 2 Pułku Ułanów Grochowskich 13 września pod Maliszewem – 1 szwadron 27 Pułku Ułanów 15 września pod Brochowem – część 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich 16 września pod Gajówką Dębowskie – pluton 4 szwadronu 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich 19 września pod Wólką Węglową – 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich 19 września pod Łomiankami – zwiad 6 Dywizjonu Artylerii Konnej 21 września pod Kamionką Strumiłową – 3 szwadron 1 Dywizjonu Kawalerii (improwizowany) 23 września pod Krasnobrodem – 1 szwadron 25 Pułku Ułanów Wielkopolskich 26 września pod Morańcami – 27 Pułk Ułanów 1 marca 1945 r. część 1 Warszawskiej Samodzielnej Brygady Kawalerii wykonała szarżę pod Borujskiem. Była to ostatnia szarża kawalerii Wojska Polskiego.
Zobacz też Highland Charge szturm szarże kawalerii polskiej na niemieckie czołgi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kawaleria Kategoria:Historia wojskowości polskiej