thumb

25 pułk Ułanów Wielkopolskich (25 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk powstał na terenach Wielkopolski z której pochodziła większość jego kadry oficerskiej, podoficerskiej i żołnierzy wywodzących się wcześniej z różnych armii zaborczych, jak i późniejszych żołnierzy ochotników. Po zakończeniu działań wojennych w 1920 pułk stacjonował w Kaliszu, a następnie został przeniesiony w okolice Nowogródka. Od 1924 stacjonował w garnizonie Prużana. Szwadron zapasowy pułku znajdował się w Łukowie.

Początkowo święto pułku obchodzono w dniu 17 września, w rocznicę bitwy pod Klewaniem w 1920 roku. 18 lutego 1933 roku Minister Spraw Wojskowych zmienił datę święta pułkowego z dnia 17 września na dzień 19 lipcaDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2 z 18 lutego 1933 r., poz. 20. będący rocznicą powstania pułku.

Formowanie pułku W połowie lipca 1920 r. sformowany został 115 pułk Ułanów Wielkopolskich na bazie szwadronów zapasowych 15 pułku Ułanów Poznańskich (1 i 2 szwadron), szwadronu zapasowego 16 pułku Ułanów Wielkopolskich (3 szwadron), szwadronu zapasowego wojennego 2 pułku strzelców konnych w Pińczowie (4 szwadron), kompanii telegraficznej nr VII (pluton łączności). Z ochotników zorganizowano 2 szwadron. Improwizowany szwadron karabinów maszynowych utworzono dopiero pod koniec działań wojennych z wszystkich trzech ww. pułków. Z formowania szwadronu technicznego zrezygnowano. 26 lipca 1920 r. ukazał się pierwszy rozkaz dzienny pułku. Obsada personalna 115 pułku ułanów w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódcartm. Witold Mikulicz-RadeckiAdiutantppor. Piotr DembińskiDowódca dywizjonumjr SokołowskiLekarz wetmjr lek. wet. Jan PiotrowskiLekarz wet.por. lek. wet. Leopold LambertKapelanks. kap. Władysław SapaczyńskiDowódca 2 szwadronupor. Stanisław Ostoja-StarczewskiDowódca 4 szwadronuppor. Jan Henryk DanowskiOficer pułkupchor. Jan SzmidlaOficer pułkuppor. Józef Milewski

Pułk w walce o granice 29 lipca 1920 r. szwadrony 115 pułku ułanów (liczył wówczas 473 szable) zostały przetransportowane koleją bezpośrednio w pobliże linii frontu, gdzie toczyły walki przeciwko bolszewickim dywizjom i Korpusowi Konnemu Gaj Chana w obronie przepraw na Narwi pod Nowogrodem i Łomżą. Stan osobowy po sformowaniu przedstawiał się następująco: 16 oficerów, 598 szeregowych i 469 konie. W tym dowództwo pułku liczyło 5 oficerów i 2 podchorążych. 1 szwadron liczył 3 oficerów i 160 szeregowych, 160 koni i 2 ckm. Skład 2 szwadronu stanowiło 2 oficerów, 120 szeregowych, 110 koni. 3 szwadron: 4 oficerów, 135 szeregowych, 120 koni. 4 szwadron: 2 oficerów, 160 szeregowych, 169 koni. Pluton łączności liczył 23 szeregowych. 8 sierpnia pułk wszedł w skład 8 Brygady Kawalerii. Brał udział w wypadzie na Ciechanów, gdzie rozproszono dowództwo 4 Armii i zniszczono bolszewicką radiostację, a następnie w opanowaniu Mławy. Później toczył boje z Armią Konną Budionnego. Pułk zajął Morozowicze, a 17 września zdobył Klewań. W walce pod Klewaniem poległo 12 żołnierzy pułku. Autor monografii 25 pułku, rotmistrz Władysław Goel, tak ocenił bitwę pod Klewaniem:

Od 27 września operował w rejonie rzeki Słucz. Szlak bojowy zakończył w październiku 1920 r. udziałem w zagonie na Korosteń (liczył wówczas tylko ok. 250 szabel). Realizując zagon na Korosteń 8 Brygada Jazdy dotarła do Tupolca, gdzie 13 października, w czasie uroczystej zbiórki, płk Skotnicki złożył żołnierzom podziękowania za poważny wysiłek bojowy ostatnich dni. Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari 40x40px|left

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920:

Pułk w okresie pokoju thumb|Zawody jeździeckie o mistrzostwo armii w Baranowiczach; lipiec 1933. Zwycięzca rtm. Józef Wolski z 25 puł podczas skoku przez przeszkodę thumb|Zawody jeździeckie o mistrzostwo armii w Baranowiczach – defilada. Na czele płk Tadeusz Machalski. thumb|Ekipa 25 puł. na zawodach jeździeckich w Suwałkach; sierpień 1935 thumb|Kwatermistrzostwo 25 puł. w Prużanie thumb|Parada 25 puł. 3 maja 1938 w Prużanie thumb|Żołnierze 25 pułku ułanów w Prużaniethumb|Nowogródzka BK w 1938

Po podpisaniu rozejmu z Rosją bolszewicką, pułk pozostał na linii frontu do grudnia 1920. W grudniu 1920 pułk został przeniesiony do Kalisza, gdzie 25 lutego 1921 został przemianowany na 25 pułk Ułanów Wielkopolskich. W lipcu 1921 pułk został przeniesiony w okolice Nowogródka gdzie wszedł w skład nowej pokojowej IX Brygady Jazdy. Do 1924 pododdziały pułku stacjonowały w dworach, majątkach i wsiach w rejonie jeziora Świteź. Dowództwo pułku stacjonowało w Łopusznej, 1 szwadron w Zaroju, 2 szwadron w Chodorkach (Chiderki), 3 szwadron w Braciance, 4 szwadron w Morozowiczach, szwadron karabinów maszynowych w Pucewiczach. Szwadrony na co dzień pełniły służbę graniczną. Szwadron zapasowy rozmieszczono w Siedlcach na Podlasiu. W 1924 pułk przybył do Prużany. Od 1924, wraz ze zmianą terminu „jazda” na „kawaleria", wszedł w skład 9 Samodzielnej Brygady Kawalerii, a od 1929 był w składzie Brygady Kawalerii „Baranowicze". Wiosną 1937 brygada ta została przeformowana w Nowogródzką Brygadę Kawalerii, a 25 pułk Ułanów Wielkopolskich pozostał w jej składzie.

Koszary pułku

Opuszczając front w grudniu 1920 roku 115 rezerwowy pułk kawalerii skierowany został do Kalisza. W tym czasie znaczna część zabudowy miasta leżała jeszcze w gruzach, nieodbudowana po terrorystycznym niemieckim ostrzale artyleryjskim przeprowadzonym nocą 7/8 sierpnia 1914. Kaliskie dowództwo polskiej brygady jazdy mieściło się wówczas w drewnianym budynku przypominającym szopę na narzędzia albo skład rupieci – jak pisał ówczesny szef sztabu brygady, rtm. Leon Mitkiewicz, natomiast kasyno oficerskie ulokowanie było w wynajmowanej części prywatnego mieszkania. Do tej pory (2020) nie udało sie ustalić, gdzie kwaterował pułk. W lipcu 1921 pułk został wysłany na kwatery polowe we wsiach i dworach na południowy zachód od Nowogródka. Dopiero pod koniec lata 1924 pułk został skierowany na stałe kwatery w Słobódce koło Prużany. W tym czasie cała Słobódka była jednym wielkim miasteczkiem wojskowym, czyli zbudowanym jeszcze przez Rosjan tzw. Obozem Michałowskim i służącym do zakwaterowania 38 Brygady Artylerii. W okresie międzywojennym kompleks ten nazwano Koszarami Traugutta . Kompleks koszarowy podzielono pomiędzy 25 pułk ułanów i 20 pułk artylerii lekkiej. Największy, trzykondygnacyjny koszarowiec, położony w centrum Słobódki, zajął 25 pułk ułanów. Na jego parterze mieściły się: poczta, fryzjer, sklep spółdzielni wojskowej i warsztaty rzemieślnicze, a każdy szwadron zajmował połowę piętra. W okresie międzywojennym powstała też murowana kryta ujeżdżalnia, drewniany wojskowy kościół parafialny pw. św. Piotra i Pawła oraz dwa bloki FKW – oficerski z 13 mieszkaniami i 49 izbami i podoficerski z 24 mieszkaniami i 74 izbami.

Szwadron zapasowy 25 puł stacjonował do listopada 1925 w Siedlcach, a następnie w Łukowie, gdzie niebawem skoncentrowano szwadrony zapasowe pozostałych pułków ułańskich Nowogródzkiej BK. W koszarach łukowskich do 1914 stacjonował 6 dywizjon moździerzy, natomiast po 1920 kilka zmieniających się oddziałów piechoty, które stopniowo ustępowały miejsca kawalerii. W maju 1929 piechota opuściła ostatecznie Łuków, a w jej miejsce sprowadzono z Baranowicz szwadrony zapasowe 26. i 27 pułku ułanów. Wiosną 1939, w wyniku połączenia trzech szwadronów, powstała Kadra Zapasowa Kawalerii. We wrześniu 1939 w koszarach utworzono Ośrodek Zapasowy Kawalerii „Łuków".

Po II wojnie światowej Słobódka była garnizonem Armii Czerwonej, a następnie białoruskiej. Obecnie (2020) wszystkie zabudowania są własnością cywilną, a budynki posiadają częściowo numerację przypisaną do ulic, a częściowo dawną wojskową. Zachowała się znaczna część budynków murowanych i co najmniej dwa drewniane. W 2012 zawalił się największy, trójkondygnacyjny blok koszarowy położony w centrum kompleksu. Nie istnieje również wspomniany kościół.Teren koszar w Łukowie został po 1945 przekazany użytkownikom cywilnym i silnie przekształcony. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy stanowi ona relikty obiektów przedwojennych czy też powstał w całości po 1945.

Konie Konie starano się grupować według maści w poszczególnych pododdziałach według następującego schematu: 1 szwadron – kasztany z białą gwiazdką, 2 szwadron – kasztany z białymi nozdrzami i pyskami, 3 szwadron – kasztany z białymi łatami, 4 szwadron – kasztany z białymi pęcinami, szwadron ciężkich karabinów maszynowych – ciemne kasztany, pluton łączności i pluton trębaczy – konie siwe. Pułk odnosił liczne sukcesy w dziedzinie sportu konnego zarówno w krajowych, jak i międzynarodowych zawodach konnych. Reprezentacja wielokrotnie startowała w konnych zawodach o Mistrzostwo Wojska Polskiego, uzyskując czołowe miejsca, w tym I miejsce i tytuł mistrzowski w 1933. W ogólnej klasyfikacji zawodów konnych w latach 1923–1939 pułk uplasował się na 4 miejscu. Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmPrużanypluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychdrużyna dowódcy dywizjonu kawalerii nr 399Siedlceszwadron kawalerii nr 1/395szwadron kawalerii nr 2/399pluton ckm nr 395kolumna taborowa nr 9647kolumna taborowa nr 98412uzupełnienie do czasu „W”6szwadron marszowy 1/25 puł18pluton marszowy 1/3930szwadron zapasowydo 15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Bohdan Kazimierz StachlewskiI zastępca dowódcyppłk Marian Korczakadiutantpor. Karol Pruszyński *naczelny lekarz medycynypor. lek. Edward Jędrychlekarz weterynariikpt. Piotr Piórooficer placu Prużanartm. adm. (kaw.) Wiktor SmolińskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Wincenty Witold Cendrooficer mobilizacyjnyrtm. Ludwik Rojkiewiczzastępca oficera mobilizacyjnegopor. Tadeusz Basińskioficer administracyjno-materiałowyvacatdowódca szwadronu gospodarczegopor. Karol Pruszyński (*)oficer gospodarczykpt. int. Władysław Paluchowskioficer żywnościowychor. Władysław Głowackidowódca plutonu łącznościpor. Stefan Marcin Trzebińskidowódca plutonu kolarzyvacatdowódca plutonu ppanc.vacatdowódca 1 szwadronupor. Tadeusz Gerleckidowódca plutonuppor. Bolesław Piotr Wanatowiczdowódca 2 szwadronurtm. Roch Szczeblowskidowódca plutonuppor. Jan Błasińskidowódca plutonuppor. Bogusław Włodzimierz Wałeckidowódca 3 szwadronurtm. Zygmunt IV Orłowskidowódca plutonuppor. Witold Martynidowódca plutonuppor. Włodzimierz Aleksander Mincerdowódca 4 szwadronupor. Mieczysław Gajewskidowódca plutonuppor. Zbigniew Walery Gędzierskidowódca szwadronu kmrtm. Wincenty Zawadzkidowódca plutonupor. Oskar Olizardowódca plutonupor. Zdzisław Franciszek Wójcikowskidowódca szwadronu zapasowegortm. Witold Andrzejewskizastępca dowódcyvacatodkomenderowanypor. Hipolit Brzozowskina kursiertm. Włodzimierz Pilinkiewiczna kursiertm. Antoni Pieściukna kursiepor. Wacław Witkowski

Mobilizacja 23 marca 1939 roku 25 pułk Ułanów Wielkopolskich został zmobilizowanyzgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "czerwonej". Poza organicznymi pododdziałami pułku zmobilizowano dla brygady: samodzielny pluton km nr 9, oraz dwie kolumny taborowe nr 941 i 942. W dniach 23-28 marca pułk załadowano na transporty kolejowe w macierzystym garnizonie w Prużanie i przewieziono poprzez Orańczyce, Baranowicze i Białystok do stacji kolejowej w Sierpcu. Po przyjeździe dyslokowano je do wsi przy szosie Sierpc- Rypin. Zajęto wsie Szczutowo i pobliskie. Prowadzono szkolenie i zgrywanie szwadronów i plutonów pułku. 8 lipca 25 puł. przeszedł marszem nad granicę niemiecką do Lidzbarka i sąsiednich wsi. Oprócz szkolenia, prowadzono prace inżynieryjno-saperskie i rozpoznawano teren. Pułk zajął środkowy odcinek obrony brygady wsparty baterią 9 dywizjonu artylerii konnej. 25 puł. w kampanii wrześniowej Działania bojowe