Tradycyjne lutnictwo w Cremonie (), Kremońska szkoła lutnicza – tradycyjna sztuka wytwarzania i restaurowania skrzypiec, altówek, wiolonczeli i kontrabasów, zapoczątkowana w XVI wieku przez rodzinę Amati, praktykowana przez społeczność lutników zamieszkujących i pracujących w mieście Cremona, w Lombardii, w północnych Włoszech.
W 2012 roku tradycja wpisana została na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Historia thumb|left|Stare narzędzia lutnicze (2009) Początki sztuki lutniczej w Cremonie sięgają XVI wieku, kiedy to Andrea Amati stworzył swoją pierwszą parę skrzypiec w wynajętym w 1539 roku warsztacie rzemieślniczym. Dokładna data wytworzenia pierwszego instrumentu pozostaje nieznana. Po śmierci Andrei w wigilię świąt Bożego Narodzenia 1577 roku jego synowie, Antonio i Girolamo (Hieronymus), przejęli prężnie już wówczas prosperujący biznes. Pomimo konfliktów na tle finansowym bracia (a Girolamo również po śmierci Antonia) podpisywali większość swoich produktów etykietą: Antonius & Hieronymus Fr. Amati / Cremoneñ. Andreæ fil. F.
Syn Girolama, Nicolò, już od najmłodszych lat pomagał ojcu w warsztacie, a po jego śmierci na dżumę w 1630 roku przejął rodzinny interes. Nie mając początkowo własnych synów, Nicolò szkolił z lutniczego fachu młodych uczniów (), wśród których był m.in. oraz przypuszczalnie i Antonio Stradivari (którego pierwsza para skrzypiec z 1666 roku ma etykietę z napisem alumnus Amati – „uczeń Amatiego”). Ze Stradivarim współpracował w późniejszym okresie Carlo Bergonzi. Wszyscy wymienieni stali się protoplastami nowych rodzin lutników, które ostatecznie zakończyły monopol rodziny Amati na to rzemiosło i dzięki którym kremońskie lutnictwo mogło przez ponad 200 lat ewoluować i być udoskonalane.
thumb|left|Ręczne lakierowanie skrzypiec (2007) Na początku XX wieku tradycyjne lutnictwo w Cremonie niemal zanikło. Kremońscy lutnicy emigrowali do większych ośrodków, takich jak Turyn, Neapol czy Wenecja, a funkcjonujące od wielu lat warsztaty były zamykane. Kres rzemiosłu przyniosło również pojawienie się w mieście Aristide Cavallego, który założył zakład Officina Claudio Monteverdi. Zapoczątkowano w nim produkcję skrzypiec niższej jakości i na masową skalę.
Przełom nastąpił w latach 30. XX wieku, kiedy mieszkańcy i władze Cremony postanowiły przywrócić lutniczą tożsamość miasta. W 1937 roku hucznie obchodzono dwusetną rocznicę śmierci Antonia Stradivariego, zaś cztery lata wcześniej część artefaktów z jego warsztatu przeniesiono na wystawę w tzw. Sali Stradivariego () w lokalnym muzeum. W 1938 roku założono szkołę lutniczą, która stopniowo – zwłaszcza po II wojnie światowej – kształciła coraz więcej uczniów. Z czasem zaczęły też powstawać nowe pracownie rzemieślnicze.
W 2012 roku podczas odbywającej się w Paryżu 7. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego tradycja wpisana została na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Charakterystyka thumb|Museo del Violino w Cremonie (2015) Tradycyjne lutnictwo w Cremonie polega na wytwarzaniu i restaurowaniu chordofonów smyczkowych z rodziny skrzypiec, takich jak skrzypce, altówki, wiolonczele czy kontrabasy. Każdy lutnik wykonuje od 3 do 6 instrumentów rocznie. Nie ma dwóch takich samych skrzypiec. Cały proces produkcji odbywa się ręcznie, a formowanych i łączonych ze sobą jest ponad 70 drewnianych elementów, z których każdy spełniać musi rygorystyczne wymagania akustyczne. Każda część skrzypiec jest wykonywana z określonego gatunku drewna – starannie dobranego i poddanego naturalnemu sezonowaniu. Nie używa się żadnych materiałów przemysłowych, półprzemysłowych czy lakierów natryskowych. Zastosowane elementy dekoracyjne pełnią nie tylko funkcje ozdobne, ale też zabezpieczają instrument przed pękaniem oraz wzmacniają jego dźwięk.
Kształcenie młodych rzemieślników w specjalistycznej szkole lutniczej opiera się na bliskiej relacji mistrz-uczeń. Początkujący adepci odbywają swoje praktyki w lokalnych warsztatach. Znajomość materiałów i technik przekazywana jest z pokolenia na pokolenie, przy czym dla lutników kremońskich ważny jest również dialog z muzykami, aby zrozumieć ich oczekiwania. Istnieją dwa stowarzyszenia wspierające zachowanie i promocję tego dziedzictwa: Consorzio Liutai Antonio Stradivari oraz Associazione Liutaria Italiana. Dodatkowo w Cremonie działa prezentujące m.in. zabytkowe instrumenty i narzędzia do ich produkcji. W 2012 roku w Cremonie funkcjonowało 141 zakładów rzemieślniczych, a kolejnych 19 znajdowało się w promieniu 10–15 km od tego miasta.
Przypisy
Kategoria:Obiekty z listy niematerialnego dziedzictwa UNESCO Kategoria:Lutnictwo Kategoria:Cremona