Здравец () — род од 422 видови едногодишни, двегодишни и повеќегодишни растенија кои се општо познати како здравци. Тие се наоѓаат низ умерените области на светот и планините на тропските предели, со најголема разновидност во источниот дел на Средоземјето.

Листовите со палматидни расцепи се широко кружни по облик. Цветовите имаат пет ливчиња и се обоени во бела, розова, виолетова или сина боја, често со својствени жили. Здравецот расте во која било почва сè додека не е презаситена со вода. Размножувањето е со полузрели резници во лето, со семе или со делење во есен или пролет.

Здравецот го јадат ларвите на некои видови Lepidoptera, вклучувајќи го кафеавоопашестиот молец, молецот-дух и глушец-молецот. Најмалку неколку видови гераниуми се гинодиоични . Видот Geranium viscosissimum (леплив здравец) се смета за прамесојаден.

Име мини|Цветен дијаграм на градинарски хибрид од гераниум наречен „Ан Томсон“, кој прикажува 5 слободни чашки, 5 слободни ливчиња, 10 слободни плодни прашници и горен јајник кој се состои од 5 споени карпели, со 5 стилски гранки. Латинското (научното) име на родот е изведено од старогрчкиот збор (géranos) „жерав“. Македонското име „здравец“ произлегува доаѓа непосредно од зборот „здравје“. Во народната медицина постоело силно верување дека оваа билка буквално „носи здравје“ и дека речиси нема болест која не може да ја ублажи или излекува. Нејзините листови и корен се користеле за подобрување на крвната слика, смирување на воспаленија, лекување рани и проблеми со варењето.

Опис Морфологија Претставниците на ова семејство се едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија. Нивниот подземен систем може да биде составен од тенки кончести корења, вретеновидно задебелени корења или пак од специфична подземна грутка. Листовите секогаш се снабдени со прилисници. Тие можат да бидат спирално распоредени или наспрамни, а по облик се пересто насечени или перести.

Цвет Соцветијата кај овие растенија се цимозни. Цветовите најчесто се групирани по два, при што делат една заедничка дршка сместена во пазувите на листовите или наспрам самите листови. Цветовите се правилни (актиноморфни) и 5-члени, составени од 5 слободни чашкини и 5 слободни венечни ливчиња. Прашничкиот апарат е составен од вкупно 10 прашници, од кои кај некои видови 5 можат да бидат стерилни, односно без антери (прашници). Столпчињата на толчникот се 5 на број.

Плод Плодникот кај семејството е натцветен и изграден од 5 карпели (плодни листови). При созревањето, надворешните плодни делови карактеристично се одделуваат од средишните сраснати делови на плодните листови и на тој начин механички ги отфрлаат семките. Притоа, семките остануваат обвиткани со својот базален дел. Во секој поединечен плоден дел се развива само по една семка.

Одгледување Голем број видови здравец се одгледуваат за хортикултурна употреба и за фармацевтски производи. Некои од почесто одгледуваните видови се:

Geranium albanum Geranium cinereum Geranium clarkei Geranium dalmaticum Geranium endressii Geranium erianthum Geranium fremontii Geranium himalayense Geranium ibericum Geranium macrorrhizum Geranium maculatum Geranium maderense Geranium × magnificum Geranium phaeum Geranium platypetalum Geranium pratense Geranium psilostemon Geranium renardii Geranium sanguineum Geranium subcaulescens Geranium sylvaticum

Сите горенаведени видови се повеќегодишни и главно зимски отпорни растенија, одгледувани поради нивните привлечни цвеќиња и лисја. Тие се долговечни и повеќето имаат навика да растат насипно, со палматично лобусирано зеленило. Некои видови имаат раширени ризоми. Тие нормално се одгледуваат во делумна сенка до целосно сонце, во добро дренирани, но почви што држат влага, богати со хумус. Други повеќегодишни видови одгледувани поради нивните цвеќиња и лисја се: Geranium argenteum, G. eriostemon, G. farreri, G. nodosum, G. procurrens, G. pylzowianum, G. renardii, G. traversii, G. tuberosum, G. versicolor, G. wallichianum и G. wlassovianum. Некои од нив не се отпорни на студ во ладни подрачја и се одгледуваат во специјализирани градини како што се карпести градини. Здравецот „Johnson's Blue“ е хибрид помеѓу G. himalayense (југозападна Кина), со G. pratense (европски ливадски здравец).

Одгледувани сорти мини|Крупен план на влажен здравец (веројатно „Џонсоново сино“) Следните хибридни сорти ја добиле наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво (другите сорти се наведени под името на нивниот вид - видете погоре):

'Ann Folkard' 'A. T. Johnson' (G. × oxonianum) 'Ballerina' 'Blue Cloud' Blue Sunrise='Blogold' (PBR) 'Brookside' 'Danny Boy' 'Dilys' 'Gypsy' (G. × lindavicum)

'Ivan' 'Mavis Simpson' 'Nimbus' 'Orion' Patricia='Brempat' Rothbury Gem='Gerfos' Rozanne='Gerwat' 'Russell Prichard' 'Sirak' 'Wageningen' 'Wargrave Pink' (G. × oxonianum)

Галерија

Наводи

Надворешни врски ITIS листа на видови гераниуми Таксономски информативен систем за гераниум

Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Градинарски растенија Категорија:Здравец Категорија:Статии со микроформати за вид Категорија:Страници со непрегледан превод