Беларусы Чылі — беларусы, якія стала або часова жывуць у Чылі, а таксама грамадзяне Чылі беларускага паходжання.
Беларуская прысутнасць у Чылі ніколі не дасягала маштабаў беларускіх дыяспар у Аргенціне, ЗША, Канадзе ці Аўстраліі. Яна складвалася з асобных хваль міграцыі з тэрыторыі Расійскай імперыі, пасляваенных бежанцаў і перамешчаных асоб, а пасля распаду СССР — з прафесійнай, сямейнай і працоўнай міграцыі з Беларусі.
Дакладная колькасць этнічных беларусаў у Чылі невядомая. Чылійская міграцыйная статыстыка ўлічвае перадусім грамадзянства і краіну нараджэння, а беларусы ў гістарычных міграцыйных крыніцах часта не вылучаліся з шырэйшых расійскіх, польскіх, савецкіх або ўсходнееўрапейскіх груп.
Гісторыя
Выхадцы з беларускіх зямель у XIX — пачатку XX стагоддзя Найбольш значнай асобай у гісторыі чылійска-беларускіх сувязей XIX стагоддзя быў Ігнат Дамейка, які нарадзіўся ў 1802 годзе ў Мядзведцы на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Пасля ўдзелу ў паўстанні 1830—1831 гадоў ён эміграваў у Францыю, а ў 1838 годзе пераехаў у Чылі.
Дамейка працаваў у галіне геалогіі, мінералогіі і горнай справы, выкладаў ва Універсітэце Чылі і ў 1867—1883 гадах быў яго рэктарам. У 1848 годзе атрымаў грамадзянства Чылі. Яго дзейнасць стала часткай чылійскай навуковай гісторыі; у Чылі яго імем названы геаграфічныя аб’екты, вуліцы і навучальныя ўстановы.
Пры гэтым Дамейка не быў прадстаўніком сфарміраванай беларускай дыяспары ў сучасным значэнні. Ён паходзіў з гістарычнай Літвы і ідэнтыфікаваўся ў польска-літоўскай культурнай традыцыі; яго сувязь з Беларуссю ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі грунтуецца перадусім на месцы нараджэння і культурна-гістарычным кантэксце.
У другой палове XIX — пачатку XX стагоддзя ў Чылі прыбывалі таксама выхадцы з розных губерняў Расійскай імперыі. Чылійскія даследаванні рускай эміграцыі адзначаюць, што ў міжнародных міграцыйных плынях таго часу ўдзельнічалі таксама ўкраінцы і беларусы, але ў статыстыцы яны звычайна ўлічваліся паводле расійскага грамадзянства, а не этнічнага паходжання.
Масавай беларускай нацыянальнай супольнасці ў Чылі да Другой сусветнай вайны не склалася.
Пасляваенная міграцыя Пасля Другой сусветнай вайны Чылі стала адной з дзяржаў Лацінскай Амерыкі, што ўдзельнічалі ў перасяленні еўрапейскіх бежанцаў і перамешчаных асоб. У 1947 годзе чылійскі ўрад заключыў з Міжурадавым камітэтам па справах бежанцаў пагадненне аб іх перасяленні.
У 1947—1951 гадах Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў (IRO) перасяліла ў Чылі 5108 бежанцаў і перамешчаных асоб. У пачатку 1950-х гадоў УВКБ ААН ацэньвала колькасць пераселеных IRO бежанцаў у Чылі прыкладна ў 5000 чалавек і адзначала, што большасць з іх інтэгравалася ў чылійскае грамадства.
Сярод пасляваенных перасяленцаў былі жыхары розных краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Наяўныя агульныя справаздачы IRO не дазваляюць дакладна вызначыць, колькі сярод пераселеных у Чылі складалі беларусы: значная частка выхадцаў з беларускіх зямель магла ўлічвацца паводле папярэдняга грамадзянства, краіны сталага жыхарства або шырэйшых этнічных катэгорый.
Архівы Арользена захоўваюць пасажырскія спісы і дакументы IRO аб транспартах з Еўропы ў Чылі, у тым ліку матэрыялы пра рэйс судна USS General Heintzelman з Генуі ў снежні 1948 года, пасажыры якога накіроўваліся ў Чылі, Перу і Венесуэлу.
Беларускай нацыянальнай арганізацыі, супастаўнай з арганізацыямі пасляваеннай беларускай эміграцыі ў Аргенціне, ЗША, Канадзе ці Аўстраліі, у Чылі ў гэты перыяд не ўзнікла.
Сучасная супольнасць
Міграцыя пасля распаду СССР Пасля распаду СССР у Чылі пачалі перасяляцца грамадзяне незалежнай Беларусі. Прычынамі міграцыі былі прафесійная дзейнасць, міжнародны бізнес, навучанне, сямейныя сувязі і шлюбы з грамадзянамі Чылі.
У XXI стагоддзі беларуская супольнасць застаецца нешматлікай і тэрытарыяльна рассеянай. Асноўным цэнтрам з’яўляецца Сант'яга, асобныя беларусы жывуць таксама ў рэгіёнах Вальпараіса, Антафагаста, Атакама і іншых частках краіны.
Паводле апрацоўкі адкрытых адміністрацыйных даных чылійскай міграцыйнай службы, у 2000—2023 гадах грамадзянам Беларусі было выдадзена 227 дазволаў на часовую міграцыю. З іх 140 прыпадалі на Сталічны рэгіён Сант'яга (61,7 %), 33 — на рэгіён Вальпараіса, 13 — на Антафагасту і 10 — на Атакаму.
Найбольшая колькасць такіх дазволаў была звязана з камунамі Лас-Кондэс — 33, Сант'яга — 28 і Правідэнсія — 21. Гэтыя даныя не паказваюць колькасць беларусаў, якія адначасова жывуць у Чылі: яны адлюстроўваюць выдадзеныя за 24 гады адміністрацыйныя дазволы і могуць уключаць аднаго чалавека больш за адзін раз.
Актуальная перапісная статыстыка Чылі не публікуе асобнай дэмаграфічнай характарыстыкі беларусаў сярод асноўных міграцыйных груп. Нацыянальны інстытут статыстыкі Чылі і Нацыянальная служба міграцыі вылучаюць асобныя нацыянальнасці ў залежнасці ад колькасці іх прадстаўнікоў, а беларусы належаць да малалікіх груп.
Сант’яга і рускамоўнае асяроддзе У 2015 годзе беларуская культурная ініцыятыва «Будзьма беларусамі!» паведамляла пра невялікую групу беларусаў у Чылі: у інтэрнэт-суполцы налічвалася каля 20 чалавек. Беларусы ў Сант’яга падтрымлівалі кантакты таксама з шырэйшай супольнасцю выхадцаў з постсавецкіх краін — украінцамі, расіянамі і малдаванамі.
У 2019 годзе Каардынацыйная рада рускамоўных суайчыннікаў у Чылі таксама адзначала прысутнасць беларусаў у шырэйшай рускамоўнай супольнасці разам з выхадцамі з Расіі, Украіны, Малдовы, Арменіі, Грузіі, Азербайджана і іншых дзяржаў былога СССР.
Гэтая форма самаарганізацыі адрозніваецца ад традыцыйных беларускіх дыяспар сярэдзіны XX стагоддзя: асобныя беларускія арганізацыі, школы, друкаваныя органы або беларускія дамы ў Чылі не вядомыя, а сацыяльныя сувязі падтрымліваюцца пераважна праз нефармальныя і інтэрнэт-супольнасці.
Рэлігійнае жыццё Беларусы ўваходзяць таксама ў шматнацыянальнае праваслаўнае асяроддзе Чылі. У 2017 годзе прыход Святой Тройцы і Казанскай іконы Божай Маці Рускай праваслаўнай царквы за мяжой у Сант’яга называў сярод сваіх вернікаў расіян, беларусаў, украінцаў, чылійцаў і сербаў.
Раней прадстаўнік праваслаўнай супольнасці таксама адзначаў, што беларусы былі сярод новых перасяленцаў, якія далучаліся да праваслаўных прыходаў Чылі.
Прафесійная міграцыя Сярод сучасных выхадцаў з Беларусі ў Чылі ёсць спецыялісты, звязаныя з навукай, інфармацыйнымі тэхналогіямі і іншымі высокакваліфікаванымі сферамі.
Адным з прыкладаў з’яўляецца беларускі астраном і астрафатограф Юрый Бялецкі, які працуе ў Чылі. Ён працаваў у Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыі на комплексе Very Large Telescope у Паранале, а пазней — у абсерваторыі Лас-Кампанас на поўдзень ад пустыні Атакама. Еўрапейская паўднёвая абсерваторыя называе яго ўраджэнцам Беларусі, які жыве і працуе ў Чылі.
Яго астрафатаграфіі чылійскага неба выкарыстоўваліся Еўрапейскай паўднёвай абсерваторыяй у навукова-папулярных выданнях і інфармацыйных кампаніях. Бялецкі быў фотаамбасадарам ESO і ўдзельнічаў у здымках абсерваторый Паранал, Ла-Сілья і комплексу ALMA.
Гл. таксама Беларуска-чылійскія адносіны
Крыніцы
Літаратура Ulianova O., Norambuena C. Rusos en Chile. — Santiago de Chile: Ariadna Ediciones, 2009. — ISBN 978-956-8416-21-8. Yearbook of the United Nations, 1952. — New York: United Nations, 1953. Report of the United Nations High Commissioner for Refugees. — United Nations, 1954.
Спасылкі Дэмаграфічныя справаздачы Нацыянальнай службы міграцыі Чылі. Беларусь — Міністэрства замежных спраў Чылі. «Чылійскія гісторыйкі: Дамейкаўскія месцы ў Чылі».
Чылі Катэгорыя:Народы Чылі Катэгорыя:Беларуска-чылійскія адносіны