Чэлядзь, ст.рус. челя́дник, чэляднік, чэлядзін — шматзначны тэрмін, які змяняючы значэнне, ужываўся дзеля абазначэння сельскага залежнага насельніцтва. 1. У зборным сэнсе насельніцтва феадальнага вотчыннага ўладання ў Старажытнарускай дзяржаве, якое знаходзілася ў розных формах залежнасці ад феадала (слугі, прыгонныя сяляне, смерды і г.д.). 2. Дваравыя, якія жылі і працавалі ў маёнтку землеўладальніка, асабістыя слугі пана. 3. Людзі, якія ня мелі ўласнай маёмасці, займалі самае нізкае афіцыйнае або грамадскае становішча. Безнадзейныя даўжнікі, або палонныя, якія паводле права ў феадальным грамадстве Русі і ВКЛ маглі прадавацца і перадавацца без зямлі і разлучацца з сям'ёй. 4. Малодшы, бяспраўны ўдзельнік «вялікай патрыярхальнай сям'і».— слугі: слуга — гэта сын, раб і той, хто жыў у сям'і на некаторых іншых умовах. Характэрна, што «хлопчык» і «дзіця» ў Старажытнарускай дзяржаве азначалі несвабоднага слугу пры княскім двары і адначасова мелі нейкае дачыненне да ўласнага дзіцяці.Попович М. В. Нарис історії культури України. — К., 1998. — С. 71-87. Доступ: http://litopys.org.ua/popovych/narys06.htm Статус асобы, пазбаўленай уласнай волі,— гэта як статус малодшага члена сям'і, блізкі да статус раба, з той толькі розніцай што яго душа належала Богу.
У Старажытнай Русі паводле "Рускай праўды" "абельны (поўны) халоп" у адрозенні ад закупа цалкам залежная ад гаспадара асоба, якія страцілі абарону свайго роду і працавала на феадала без аніякай дамовы. Іх прадавалі, аддавалі, атрымлівалі ў спадчыну. Да слуг адносіліся васалы, прыгонныя, халопы і г.д. Да IX стагоддзя тэрмін выкарыстоўваўся для абазначэння стана рабоў у патрыярхальным грамадстве; у IX-X стст.— адносна рабоў, якія станавіліся аб'ектамі куплі-продажу. Пазней (з XI стагоддзя)— зборная назва насельніцтва феадальнага маёнтка, якое знаходзілася ў розных формах залежнасці ад землеўладальніка (прыгонныя, халопскія, сяляне і г.д.).
У часы ВКЛ і пазней слуг і іншых пастаянных членаў сям'і называлі слугамі. Дваравую чэлядзь набіралі ў асноўным з нашчадкаў каморнікаў, агароднікаў і так званых люзных людзей (гультаёў, батракоў). На фальварку жылі часцей за ўсё ў чатырохпакаёвых дамах (асабліва пасля вызвалення сялян). Прыгонных слуг звычайна называлі дваровымі людзьмі або тых, хто працаваў на зямлі- халопамі. У гарадах чэляднінамі звалі малодшых па статусе удзельнікаў цэха.
Этымалогія Слова čeljad паходзіць з * * , дзе яно ўтворана ад кораня *čel''' (таксама прысутнічае ў *čelověkъ і *čelo і звязана са словам kolino, пакаленне ) і калектыўнага суфікса -jadь . Менш абгрунтаваная версія паходзіць ад *l'udъ і ўзмацняльнай прэфікса *če-'' .
Літаратура
Челядь // — К. : Українська енциклопедія, 2004. — Т.6 : Т — Я. — 768 с. — ISBN 966-7492-06-0.
Катэгорыя:Феадалізм Катэгорыя:Эканамічная гісторыя Беларусі Катэгорыя:Эканамічная гісторыя ВКЛ Катэгорыя:Катэгорыі залежнага насельніцтва Катэгорыя:Сялянства Вялікага Княства Літоўскага