Люцыян Туркоўскі (польск. Lucjan Turkowski, 13 лістапада 1905, Ліда - 2 студзеня 1976, Лондан) — польскі этнолаг і этнограф, прафесар Польскага замежнага ўніверсітэта ў ЛонданеЛабачэўская Вольга. Люцыян Туркоўскі – даследчык народнага ткацтва Віленшчыны і Навагрудчыны // Браслаўскія чытанні: матэрыялы VI навук.-краязн. канф., Браслаў, 7–8 мая 2003 г. – Браслаў, 2003. – С. 59–64..

Біяграфія У 1926 годзе скончыў Дзяржаўную гімназію імя Караля Хадкевіча ў Лідзе, а затым пачаў вучобу на факультэце польскай і славянскай філалогіі ва Універсітэце Стэфана Баторыя, адначасова вывучаў геаграфію. Праз два гады змяніў спецыяльнасць і пачаў вывучаць этналогію ў прафесара Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ (лічыўся яе ўлюбёным вучнем). Падчас вучобы актыўна ўдзельнічаў у палявых даследаваннях, якія праводзіла кафедра этнаграфіі ў Віленскім краі, Навагрудскім краі, паўночным Палессі і Валыні; сабраныя ім матэрыялы былі выкарыстаны пры стварэнні Атласа народнай культуры . З 1929 года на працягу трох гадоў вёў заняткі па этнаграфіі на кафедры этнаграфіі Усходняй Еўропы ў Віленскай школе палітычных навук . Паміж 1930 і 1936 гадамі ён правёў даследаванні ў двухстах вёсках, размешчаных у Віленскім, Навагрудскім і Палескім ваяводствах, ахвяраваўшы сабраныя матэрыялы нядаўна створанаму Этнаграфічнаму музею УСБ.

У 1934 годзе абараніў магістарскую дысертацыю па народным ткацтве і ганчарстве ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах.

У 1935 годзе пераехаў у Варшаву, дзе на кафедры польскай этнаграфіі Варшаўскага ўніверсітэта рыхтаваў доктарскую дысертацыю на тэму «Народнае ткацтва і ткацкія рамёствы ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах». Адначасова ўніверсітэт накіраваў Люцыяна Туркоўскага ў Нацыянальны музей, дзе яму было даручана рэарганізаваць этнаграфічны аддзел. У 1937 годзе падрыхтаваў выставу «Народны касцюм у Польшчы» і даведнік па ёй. Затым прыняў запрашэнне ад Таварыства аховы народнага мастацтва арганізаваць выставу дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. З 1936 года займаў пасаду дырэктара навуковага аддзела Польскага таварыства падтрымкі народнай прамысловасці .

Яго доктарская дысертацыя «Народнае ткацтва і ткацкае рамяство ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах» ужо была надрукавана, калі пачалася Другая сусветная вайна. Пасля пажару ў друкарні захаваўся толькі ўступны раздзел; увесь тыраж быў знішчаны.

Вярнуўся ў Вільню, праз два гады быў арыштаваны НКВД і сасланы ва Узбекістан, адкуль праз год яму ўдалося патрапіць у армію Андэрса, дзе ён стаў тэхнічным рэдактарам ваенных выданняў .

Эміграцыя У Палестыне заставаўся чатыры гады, на працягу якіх праводзіў этнаграфічныя даследаванні сельскагаспадарчай культуры арабскіх народаў, якія насялялі Іўдзейскія горы. Сабраў значную колькасць матэрыялаў па сельскагаспадарчай тэхніцы і сельскагаспадарчых культурах. Пазней ён апублікаваў некаторыя з іх, у тым ліку ў такіх працах, як «Эгейскі цэнтр садоўніцкай культуры. Калыска паходжання культурных раслін» (Roczn. Pol. Tow. Nauk. na Obczyźnie 8, 1957-58; тэкст даклада, прадстаўленага 13 ліпеня 1958 г. на пасяджэнні Этнаграфічнай камісіі Гуманітарнага аддзела гэтага таварыства ў Лондане), і «Сялянская сельская гаспадарка ў Іўдзейскіх пагорках» (Palestine Exploration Quarterly, Лондан, 1969, выпускі 1, 2).

Па заканчэнню вайны пасяліўся ў Лондане, куды прыбыў у 1947 годзе падчас эвакуацыі саюзных войскаў. У Вялікабрытаніі жыў у цяжкіх фінансавых умовах, працаваў на фабрыцы. Нягледзячы на гэта, апрацоўваў матэрыялы, сабраныя ў Палестыне, і актыўна працаваў у Этнаграфічнай камісіі Польскага навуковага таварыства за мяжой. У 1960 годзе пад кіраўніцтвам Цэзарыі Бадуэн дэ Куртэнэ абараніў доктарскую дысертацыю «Народнае ткацтва і ткацкае рамяство ў Віленскім і Навагрудскім рэгіёнах», падрыхтаваную з выкарыстаннем калекцый Брытанскага музея. Праз чатыры гады Сенат Польскага замежнага ўніверсітэта зацвердзіў яго габілітацыйную дысертацыю і прысвоіў Люцыяну Туркоўскаму званне дацэнта этналогіі і этнаграфіі . У 1969 годзе ён быў прызначаны прафесарам і раптоўна памёр у 1976 годзе. Згодна з яго завяшчаннем, яго прах быў перавезены ў Польшчу і пахаваны 21 жніўня 1976 года на могілках Святога Георгія ў Торуні.

Пасля смерці Туркоўскага Польскi унiверсiтэт выдаў у Лондане часткy яго працы аб народным ткацтве Вiленшчыны i Навагрудчыны пад назвай "Крынiцы ўздзеяння на народнае ткацтва Вiленскага i Наваrрудскага ваяводства", якая складаецца з наступных раздзелаў: "Ткацкае рамяство i яго адносiны да народнага ткацкага промысла", "Сучасны промысел вясковых прафесійных ткачоў", "Уплывы Усходy i Захадy на народнае ткацтва", "Сацыяльна-эканамiчныя змены ў XIX стагоддзi i ix уплыў на ткацкi промысел".

Архіў Туркоўскага быў перададзены ў Польшчу, у Iнстытут этналогii Унiверсітэта Адама Мiцкевiча ў Познанi, дзе ён зараз захоўваецца. Сабраныя Туркоўскім у 1930-1935 гг. матэрыялы аб народным ткацтве маюць значную гiстарычную каштоўнасць. Пасля яго смерці ацалелыя матэрыялы былi падрыхтаваны ў Лондане да друку яго супрацоўніцай прафесарам Янiнай Гейлзянскай-Пiлатавай i выдадзены ў Польшчы ў 1984 годзе пад назвай "Народнае ткацтва i рамяство ў Вiленскiм i Навагрудскiм ваяводствах" з 48 малюнкамі, фатаздымкамi, спiсам i картай даследаваных мясцовасцей.

Спасылкі

Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе Катэгорыя:Вайскоўцы Арміі Андэрса Катэгорыя:Памерлі ў 1976 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе Катэгорыя:Этнографы Польшчы Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Стэфана Баторыя

Катэгорыя:Этнографы Катэгорыя:Памерлі ў Лондане