Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў (, IRO) — часовая міжурадавая гуманітарная арганізацыя, створаная ў сістэме Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для вырашэння пасляваенных праблем бежанцаў і перамешчаных асоб у Еўропе пасля Другой сусветнай вайны. Канстытуцыя арганізацыі была зацверджана Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года і ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года. Дзейнасць ІРО была спынена ў 1952 годзе; яе функцыі ў сферы міжнароднай абароны бежанцаў у наступныя гады перайшлі да Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.
Назва Поўная англійская назва арганізацыі — , скарачэнне — IRO. У беларускай мове назвы міжнародных арганізацый звычайна перакладаюцца, а скароты ўтвараюцца з улікам практыкі перадачы англамоўных абрэвіятур у назвах структур ААН (параўн. ААН, ЮНЕСКА, ЮНІСЕФ). У гэтым ключы ўжываецца перакладная назва «Міжнародная арганізацыя па справах бежанцаў» або кірылічная адаптацыя абрэвіятуры - ІРО.
У кнізе Я. Максімюка «Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950» арганізацыя названая як , але таксама паслядоўна ўжываецца кірылічная абрэвіятура «ІРО», што адпавядала ўзусу часткі беларускага эмігранцкага друку; варыянт назвы «Міжнародная Арганізацыя Выхадцаў» не з’яўляецца агульнаўжывальным у сучаснай беларускай энцыклапедычнай практыцы.
Гісторыя і мандат Канстытуцыя ІРО, зацверджаная Генеральнай Асамблеяй ААН 15 снежня 1946 года, вызначыла мандат арганізацыі адносна катэгорый бежанцаў і перамешчаных асоб, а таксама асноўныя кірункі працы: дапамога, улік, рэпатрыяцыя, перасяленне і іншыя меры, неабходныя для вырашэння пасляваеннай гуманітарнай сітуацыі. Канстытуцыя ўступіла ў сілу 20 жніўня 1948 года (у адпаведнасці з артыкулам 18), пасля чаго ІРО дзейнічала як часовая спецыялізаваная ўстанова ААН.
ІРО ў значнай ступені пераняла функцыі Арганізацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый (ЮНРРА) у галіне апекі над бежанцамі і перамешчанымі асобамі ў пасляваеннай Еўропе. У сувязі з палітычнымі супярэчнасцямі перыяду пачатку халоднай вайны дзейнасць арганізацыі была сканцэнтраваная пераважна ў заходніх зонах пасляваеннай акупацыі ў Еўропе, дзе знаходзілася вялікая колькасць перамешчаных асоб.
Дзейнасць Асноўнымі практычнымі рашэннямі, якія разглядаліся як доўгатэрміновыя, былі рэпатрыяцыя і перасяленне ў новыя краіны, а таксама (у асобных выпадках) лакальнае ўрэгуляванне ў краінах знаходжання. Паводле матэрыялаў Yearbook of the United Nations, да 1 студзеня 1951 года больш за 70 000 перамешчаных асоб былі вернутыя ў краіны паходжання, а амаль 900 000 — пераселеныя ў іншыя дзяржавы.
Дзейнасць ІРО ўключала арганізацыю транспарту, падрыхтоўку дакументаў і адміністрацыйнае суправаджэнне перасялення, а таксама ўзаемадзеянне з уладамі краін, якія прымалі бежанцаў і перамешчаных асоб. У працы з уразлівымі групамі (у тым ліку непаўналетнімі, асобамі без падтрымкі і г.д.) ІРО супрацоўнічала з іншымі структурамі сістэмы ААН і гуманітарнымі арганізацыямі.
Беларусь і беларусы ў кантэксце ІРО
Па стане на 30 чэрвеня 1947 года (на момант завяршэння еўрапейскага мандата ЮНРРА) у лагерах перамешчаных асоб у Германіі заставалася звыш 550 000 чалавек; у далейшым пасляваенная апека над значнай часткай гэтай катэгорыі перайшла да ІРО. У ацэнках Я. Максімюка, заснаваных на статыстыцы ІРО, прыводзяцца паказчыкі перасялення ў асобныя краіны (у прыватнасці ў ЗША). У тым жа кантэксце ў кнізе ўзгадваецца колькасная ацэнка беларусаў, якія пакінулі пасляваенную Германію паводле эміграцыйных дакументаў, звязаных з працэдурамі ІРО.
Завяршэнне дзейнасці У рамках працэдуры спынення дзейнасці ІРО было прынята рашэнне аб ліквідацыі арганізацыі (Рэзалюцыя № 108 Генеральнага савета ІРО ад 15 лютага 1952 года). Пытанні доўгатэрміновай міжнароднай абароны бежанцаў у сістэме ААН у наступныя гады былі інстытуцыяналізаваныя праз дзейнасць Упраўлення Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў.
Гл. таксама Арганізацыя Аб’яднаных Нацый Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый Перамешчаная асоба Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны Упраўленне Вярхоўнага камісара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па справах бежанцаў Канвенцыя аб статусе бежанцаў
Крыніцы
Літаратура Holborn, Louise W. The International Refugee Organization: A specialized agency of the United Nations; its history and work, 1946–1952. London; New York: Oxford University Press, 1956. Jaeger, Gilbert. On the history of the international protection of refugees. International Review of the Red Cross, 2001. Максімюк Я. Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне. 1945—1950. Мінск, 1994.
Спасылкі
Катэгорыя:Органы ААН Катэгорыя:Бежанцы Катэгорыя:Наступствы Другой сусветнай вайны Катэгорыя:З’явіліся ў 1946 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе Катэгорыя:Лагеры для перамешчаных асоб