Атрады асаблівай важнасці (партызанскія атрады) – кавалерыйскія групы асобага прызначэння, якія ствараліся для выканання разведвальна-дыверсійных задач пры штабах і злучэннях Рускай імператарскай арміі ў перыяд Першай сусветнай вайны.

Вопыт атрадаў асаблівай важнасці выкарыстоўваўся кавалерыйскімі часцямі Белага руху ў гады грамадзянскай вайны.

Фарміраванне Першыя дыверсійныя атрады на Усходнім фронце Першай сусветнай з’явіліся вясной 1915 года. Да прыкладу, 3 мая была сфарміравана Маньчжурская партызанская конная сотня ў складзе трох афіцэраў і 160 ніжніх чыноў. Станам на жнівень на Паўднёва-Заходнім фронтам дзейнічалі ўжо 12 партызанскіх атрадаў. Адзін з іх складаўся з байцоў каўказскай «Дзікай дывізіі» і знаходзіўся на Палессі, але яго расфармавалі «з прычыны дрэннага ведання чынамі мясцовай мовы».

25 жніўня 1915 года камандуючы Паўднёва-Заходнім фронтам генерал М. Іваноў загадаў камандзірам 8-й, 9-й і 11-й армій разгарнуць актыўную партызанскую вайну ў раёне Палесся. Партызанскія атрады павінны былі затрымаць прасоўванне непрыяцеля да Дняпра, дзейнічаючы ў тылах праціўніка. Напярэдадні, як сцвярджаў генерал У. Клембоўскі, нейкі А. Кучынскі падаў кіраўніцтву рапарт аб фарміраванні конных груп спецыяльнага прызначэння.

У верасні 1915 года падобныя часці былі створаны ў 3-й і 4-й арміях Заходняга фронту. Колькасць атрадаў была невялікая – у кожным 3–4 афіцэра і 70–120 радавых. Адначасова пачалі фарміравацца партызанскія атрады і на Паўночным фронце.

1 верасня быў сфарміраваны атрад асаблівай важнасці з казакоў Арэнбургскай дывізіі. У яго ўвайшлі 120 ніжніх чыноў і чатыры афіцэры. У складзе 11-й кавалерыйскай дывізіі ўтвораны лятучы атрад. Асабісты склад – 32 казакі 12-га, 37-га і 42-га Данскіх казачых палкоў, добраахвотнікі Крымскага коннага палка. 9-я кавалерыйская дывізія сфармавала атрад з байцоў 9-га Драгунскага Казанскага, 9-га гусарскага Кіеўскага, 9-га ўланскага Бугскага і 1-га Уральскага казацкага палкоў. Аналагічнае фарміраванне, складзенае з палкавых конных разведчыкаў, было створана і пры 12-й кавалерыйскай дывізіі.

Атрады асаблівай важнасці на Паўднёва-Заходнім фронце ствараліся больш арганізавана, чым на іншых франтах. Штаб 8-й арміі нават распрацаваў «Агульныя ўказанні для дзеянняў партызанскіх атрадаў», у якіх планаваліся дзеянні атрадаў у раёне Ковель – Роўна. Усяго на Паўднёва-Заходнім фронце было арганізавана 11 атрадаў рознай колькасці. Да зімы 1915/16 года кожнай кавалерыйскай і казачай дывізіяй Заходняга і Паўднёва-Заходняга франтоў было сфарміравана 50 атрадаў колькасцю ад 60 да 200 шабляў, якія павінны былі апераваць у варожым тыле ў паласе гэтых франтоў.

Дзейнасць У адрозненне ад больш вядомых партызан часоў Вялікай Айчыннай вайны, байцы атрадаў асаблівай важнасці насілі не разнамасную, часцяком цывільную вопратку без знакаў адрознення, а ваенную форму кавалерыйскіх палкоў. У якасці ўзбраення выкарыстоўваліся германскія вінтоўкі Mauser 98 або аўстра-венгерскія Mannlicher M1895, бо ў варожым тыле боепрыпасы да трафейнай зброі даставаць было лягчэй. У задачу фарміраванняў уваходзілі вядзенне разведкі ў тыле праціўніка, налёты на нямецкія гарнізоны, знішчэнне баз, складоў і абозаў, захоп палонных.

Часта яны мучыліся без спецыяльнай работы і займаліся корпуснай разведкай — прачэсвалі мясцовасць, карэктавалі штабныя карты, сачылі за праціўнікам, часам ладзілі вылазкі за «языкамі». Увесну і ўлетку 1917 года некаторым прыйшлося выконваць карныя функцыі — душыць збунтаваныя пяхотныя палкі.

Сярод найбольш буйных аперацый вылучаюць:

У ноч з 20 на 21 кастрычніка 1915 года група ў 250—500 байцоў Арэнбургскай казачай, 9-й і 11-й кавалерыйскіх дывізій атакавала войскі праціўніка ў н. п. Кухоцкая Воля Пінскага павета Мінскай губерні (зараз Украіна). Паводле неправераных звестак разведкі, у вёсцы знаходзіліся два эскадроны драгун, тры ўзводы егераў, рабочая рота, сапёры і артылерысты. Падабраўшыся да вёскі з дапамогай мясцовых сялян-правадыроў, партызаны пераадолелі драцяныя загароды і ўварваліся ў вёску. Пачалася рукапашная. Па даных царскіх войск, немцы страцілі да 400 чалавек, у палон былі захопленыя пяцёра. Расійскі бок страціў аднаго забітым, 30 параненымі, двух прапаўшымі без вестак. У ноч на 14 лістапада таго ж года восем аб’яднаных партызанскіх груп усталявалі кантроль над вёскай Невель (сёння Беларусь). Заяўлена, што падчас гэтага налёту быў захоплены ў палон германскі генерал, загінула 20 афіцэраў і 600 салдат праціўніка. Трафеямі партызан сталі дзве гарматы. Расійскі бок страціў пяцярых забітымі. Яшчэ двое прапалі без вестак. 21 чэрвеня 1916 года байцы атамана Барыса Аненкова здзейснілі напад на нямецкіх пяхотнікаў пад Баранавічамі, захапіўшы вялікую здабычу.

Згортванне Атрады асаблівай важнасці не спраўляліся з пастаўленымі задачамі. За выключэннем аперацый у Кухоцкай Волі і Невелі, не ўдалося правесці грандыёзных набегаў і рэйдаў. Аднак нават паспяховыя місіі ніяк не паўплывалі на ход асобных аперацый і вайны ў цэлым, аказаўшы толькі станоўчае ўздзеянне на маральны стан войск. Цяжкасці ўзнікалі ўжо пры перасячэнні фронту. У большасці выпадкаў праз моцна ўмацаваную лінію абароны байцы проста не маглі пракрасціся хоць бы на некалькі кіламетраў у нямецкі тыл.

Вярхоўнае камандаванне неўзабаве расчаравалася ў малой вайне, бо ні адзін з атрадаў не змог выканаць сваёй галоўнай мэты — прарвацца ў тыл праціўніка і нанесці яго камунікацыям і жывой сіле сур’ёзны ўрон. Паводле даных штаба Паходнага Атамана з кастрычніка 1915 па май 1916 з усіх злучэнняў баяздольнымі былі толькі 30%. Разам з тым, паводле генерала А. Брусілава, партызаны бясчынствавалі. Фіксаваліся выпадкі марадзёрства. Таму ў красавіку 1916 года па хадайніцтве Паходнага Атамана пачаўся перавод партызанскіх атрадаў у падпарадкаванне генерал-кватэрмайстарскім часцям тых армій, на тэрыторыі якіх яны грунтаваліся. Іх падпарадкавалі армейскаму і корпуснаму камандаванню для таго, каб стражэй сачыць за работай партызан і каардынаваць іх дзеянні. Праведзены скарачэнні атрадаў, за выключэннем тых, у якіх было ад 250 да 350 чалавек, а таксама часцей змешанага характару і больш складанай арганізацыі.

У гэты час наспела іншая праблема: колькасць «вокнаў» на лініі фронту, праз якія можна было праходзіць, стала менш. Атрымалася арганізаваць толькі некалькі ўдалых вылазак. У маі 1917 года, ужо пры Часовым урадзе, прайшлі чарговыя скарачэнні атрадаў асаблівай важнасці. Большасць конных спецгруп, якія пазбеглі вясновых скарачэнняў, спынілі існаванне ўжо ў верасні—кастрычніку.

Гл. таксама Партызанскі рух у Беларусі падчас Першай сусветнай вайны

Заўвагі

Літаратура

Далейшае чытанне Цуба М. В. Партызанскі рух на Піншчыне ў гады Першай сусветнай вайны // Веснік Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта. Серыя грамадскіх і гуманітарных навук. — 2011.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расійскай Імперыі ў ПСВ Катэгорыя:Кавалерыя Катэгорыя:Партызанскія рухі Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі