Пётр, або Пё́тра (, , сір.-арам.: ܫܡܥܘܢ ܟܐܦܐ|ܫܸܡܥܘܿܢ ܟܹ݁ܐܦ݂ܵܐ, Шымаён Кеппа, ; памёр каля 64 г. н.э.), таксама вядомы як Сымо́н Пётр, Сімяо́н, Сымо́н, Сі́ман або Сімо́н — адзін з Дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста, лідараў ранняй хрысціянскай царквы. Каталіцкая Царква лічыць яго першым Папам, пасвечаным Ісусам у Евангеллі ад Матфея 16:18. Старажытныя хрысціянскія царквы ўсе ўважаюць Пятра ў якасці асноўнага святога і звязаць яго з заснавальнікам Антыяхійскай царквы, а пазней і царквы ў РымеPeter, in the Catholic Encyclopedia 1913, але адмаўляюць уладу яго пераемнікаў у сучасным хрысціянстве.

Паводле хрысціянскай традыцыі Пётр быў укрыжаваны ў Рыме падчас кіравання імператара Нерона. Традыцыйна лічыцца, што ён быў укрыжаваны ўніз галавой па яго ўласнай просьбе, так як ён бачыў сябе нявартым быць укрыжаваным такім жа чынам, як і Ісус. Традыцыя лічыць, што ён быў укрыжаваны на месцы Клеменцінскай капліцы. Яго рэшткі, як лічацца, знаходзяцца ў базыліцы Святога Пятра, на месцы якога папа Павел VI абвясціў у 1968 годзе пра адкрыццё рымскіх могілак першага стагоддзя.

Два ліста ў Новым Запавеце традыцыйна адносяцца да Пятра, некаторыя даследчыкі аспрэчваюць аўтарства ПятраDale Martin 2009 (lecture). . Yale University. Accessed July 22, 2013. Lecture 24 (transcript) . Традыцыйна лічыцца, што Евангелле ад Марка было напісана пад уплывам пропаведзі і сведчанняў відавочцаў Пятра. Некалькі іншых кніг, якая носіць яго імя — Дзеі Пятра, Евангелле ад Пятра, Пропаведзь Пятра, Апакаліпсіс Пятра, і суды Пятра — лічацца хрысціянскімі цэрквамі апакрыфічныміThomas Patrick Halton, On Illustrious Men, v. 100, CUA Press, 1999, pp 5-7 ISBN 0-8132-0100-4.«The Early Church Fathers», Chapter 1, New Advent.

Імя Сапраўднае імя Шымон (іўр.: שמעון — які слухае і чуе). Ад Ісуса атрымаў мянушку Кефас (арам.: כיפא — камень, скала). Пры перакладзе на грэчаскую мову, часцінка скалы ці галька — Петра (Πέτρα), слова жаночага роду. Мацвей, а за ім Марк, Лука і Ян у сваіх Евангеллях выправілі жаночы род на мужчынскі, атрымалася Петрос (Πέτρος) — на лацінскай мове Petrus. Гэтак атрымалася Пётр ці Сымон-Пётр, у мусульман — Шамаон бен Ёнах.

Біяграфія

Гісторыя жыцця Пятра распавядаецца ва ўсіх чатырох кананічных Евангеллях, Дзеях апосталаў, новазапаветніх лістах, іншых апавяданнях ранняй Царквы. У Новым Запавеце Пётр з’яўляецца адным з першых вучняў, пакліканых на служэнне Ісусу. Пётр стаў першым у пералічэнні апосталаў Ісуса ў ранняй царкве"Peter, St. " F. L., Cross, The Oxford Dictionary of the Christian Church, Oxford University Press, 2005.

Пётр быў рыбаком з галілейскага горада Віфсаіды, размешчанага каля Генісарэдкага возера (Ян. 1:44). Ён быў названы Сымон, сын Ёны або Яна. Сінаптычныя Евангеллі апавядаюць, як цешча Пятра была вылячоная Ісусам у іх доме ў Капернауме (Матф. 8: 14-17, Мк. 1: 29-31, Лк. 04:38); гэты факт у спалучэнні з 1 Кар. 9:5 выразна паказвае Пятра як жанатага чалавека.

У сінаптычных Евангеллях Пётр (тады яшчэ Сымон) паказваецца рыбаком разам са сваім братам Андрэем і сынамі Зевядзея, Якавам і Янам. Евангелле ад Яна таксама адлюстроўвае Пятра як рыбака, нават пасля ўваскрэсення Ісуса, у апавяданні пра цудоўны лоў рыбы. У Евангеллі ад Матфея і Марка Ісус называе Сымона і яго брата Андрэя «лаўцамі людзей» (Матф. 4: 18-19, Мк. 1: 16-17).

Пазней на месцы мяркуемага размяшчэня дома Пятра была пабудавана Францысканская царкваCapernaum- The Church of the House of Peter. У Евангеллі ад Лукі апавядаецца, Сымон Пётр валодаў лодкай, якую Ісус выкарыстоўвае, каб прапаведаваць народу на беразе Генісарэцкага возера (Лк. 5: 3). Пасля Ісус уражвае Сымона і яго супрацоўнікаў Якава і Яна (Андрэй не згадваецца), кажучы ім, каб закінулі свае сеткі, пасля чаго яны ловяць велізарную колькасць рыбы. Адразу пасля гэтага, яны ідуць за ім (Лк. 5: 4-11). У Евангеллі ад Яна даецца спіс «першых вучняў» (Ян 1:35-42), там зазначаецца, што два вучня Яна Хрысціцеля (Андрэй і неназваны вучань) чулі, як Ян Хрысціцель аб’явіў Ісуса як «Божым Ягняці», а затым пайшлі за Ісусам. Андрэй пайшоў да свайго брата Сымона і сказаў: «Мы знайшлі Месію», а затым прывёў Сымона да Ісуса.

Ісус назваў Сымона каменем (па-грэчаску Петра), на якім будзе ўзведзена хрысціянская царква. У трох з чатырох Евангелляў; ад Матфея, Марка і Яна, — распавядаецца гісторыя пра Ісуса, Які ішоў па вадзе. Матфей дадае, што Пётр пайшоў па вадзе, але хутка пачаў тануць, калі яго вера завагалася (Матф. 14:28-31).

У пачатку Апошняй Вячэры Ісус абмыў ногі сваім вучням. Пётр першапачаткова адмаўляецца дазволіць Ісусу абмыць ногі, але калі Ісус кажа: «Калі я памыю табе ногі, ты не маеш долі са Мною», Пётр кажа: «Госпадзе, не толькі ногі мае, але і рукі і галаву» (Ян. 13: 2-11). Мыццё ног часта практыкуецца як абрад у Страсны чацвер у некаторых хрысціянскіх канфесій.

Тры сінаптычныя Евангеллі ўсе згадваюць, што, калі Ісус быў арыштаваны, адзін з яго вучняў адрэзаў вуха рабу першасвятара (Матф. 26:51, Марк. 14:47, Лук. 22:50). У Евангеллі ад Яна дадаткова паведамляецца імя Пятра і Малха, якому адсеклі вуха (Ян. 18:10). Лука дадае, што Ісус дакрануўся да вуха і цудоўным чынам ацаліў яго (Лк. 22:49-51). Гэта вылячэнне вуха слугі з’яўляецца апошнім з 37 цудаў Ісуса, якія апісваюцца ў Бібліі.

Стаўшы актыўным паслядоўнікам Хрыста, адным з дванаццаці абраных ім пасланнікаў-апосталаў, Пётр аддаўся місіянерскай дзейнасці, пропаведзі веравучэння на прасторах ад Вавілона да Рыма, дзе яго разам з другім апосталам Паўлам напаткала пакутніцкая смерць праз распяцце ўніз галавою на крыжы ў часы панавання рымскага імператара Нерона не пазней за 68 год (паводле адных звестак 13.10.64, паводле іншых — 29.6.69).Скарына Ф.: Творы… С. 178.

Перш чым стаць адным з галоўных прапаведнікаў новага веравызнання, Пётр у самы рашучы момант тройчы адмовіўся ад свайго настаўніка, хоць за некалькі дзён перад гэтым кляўся, што гатовы за яго жыццё ахвяраваць сваім жыццём. Паводле евангелляў, ён горка перажываў сваю здраду настаўніку, і таму Хрыстос, пасля свайго ўваскрасення, дараваў яму яго адступніцтва. Пётр, паводле царкоўнага падання, адыграў вялікую ролю ў развіцці ранняга хрысціянства, бо, спачатку стаўшы біскупам Антыёхіі, потым стаўшы рымскім біскупам, на працягу 25 гадоў узначальваў хрысціянскую царкву ў Рыме і прыняў там пакутніцкую смерць на крыжы. Сучасная каталіцкая традыцыя лічыць яго першым рымскім папам. Пяру апостала Пятра прыпісваецца аўтарства двух саборных пасланняў, якія ўключаны ў «Апостал».

Лічыцца, што Пётр пахаваны ў пячорах, над якімі зараз Сабор Св. Пятра ў Ватыкане (або каля Апіевай дарогі), але беспаспяховасць археалагічных раскопак спарадзіла сумневы ў сапраўднасці звестак пра месца яго пахаванняПартрэты….

Спавяданне Пятра

У дыялогу паміж Ісусам і Яго вучнямі (Матф. 16: 13-19) Ісус пытаецца: «За каго людзі ўважаюць Мяне, Сына Чалавечага?» Вучні даюць розныя адказы. Калі ён пытаецца, «А вы за каго ўважаеце Мяне?» Сымон Пётр адказвае: «Ты Хрыстос, Сын Бога жывога». Затым Ісус заяўляе:

Дабрашчасны ты, Сымон, сын Ёнаў, бо не плоць і кроў адкрылі табе гэта, а Айцец Мой, Які ёсць у нябёсах; і Я кажу табе: ты Пётр, і на камені гэтым Я збудую Царкву Маю, і брамы пякельныя не адолеюць яе. І дам табе ключы Царства Нябеснага: і што звяжаш на зямлі, тое будзе звязана ў нябёсах; і што развяжаш на зямлі, тое будзе развязана ў нябёсах.

Некаторыя каталіцкія даследчыкі лічаць, што Пётр быў сімвалам стабільнасці. У той час як ён быў адным з першых вучняў і адказваў ад імя вучняў, Пётр таксама быў узорам «малавер’я». У Матф. 14 Ісус кажа Пятру: «Малавер, чаму ты засумняваўся?» Пасля Пётр ў канчатковым выніку тры разы адрачэцца ад Ісуса. Такім чынам, у святле падзеі Вялікадня, Пётр стаў узорам у дараванага грэшнікаHarrington, Daniel J. «Peter the Rock.» America, August 18-25, 2008. Accessed Oct. 9, 2009: p. 30.. За межамі каталіцкай царквы існуюць розныя меркаванні з нагоды тлумачэння гэтага ўрыўка ў адносінах да таго, колькі ўлады і адказнасці Ісус, калі ўвогуллі даў, Пятру.

Ва Усходняй Праваслаўнай Царкве гэты ўрывак інтэрпрэтуецца, як не маючы на ўвазе асаблівае месца асобы Пятра, але становішча Пятра як прадстаўніка апосталаў. Слова выкарыстанае як «камень» (Петра) граматычна ставіцца да «невялікага каменьчыка масіўнага выступу», а не да масіўвых валуноў. Такім чынам, праваслаўная традыцыя разумее словы Ісуса, як на спасылку на апостальскую веру.

«Петрас» раней не выкарыстоўвалася ў якасці імя, аднак ў грэка-моўным свеце стала папулярным хрысціянскім імем з-за значнасці і вядомасці Пятра ў ранняй хрысціянскай царкве.

Адрачэнне Пятра

Усе чатыры кананічных Евангелля апавядаюць, што падчас Апошняй Вячэры, Ісус прадказаў, што Пётр адмовіцца ад Яго тры разы да ранішняга спеву пеўня («перш чым заспявае певень двойчы» ў Марка).

У Евангеллях апісваюцца тры абвяржэння наступным чынам:

Першае адрачэнне адбылося, калі жанчына, служка першасвятара, убачыла Сымона Пятра і сказала, што і ён быў разам з Ісусам. Паводле Евангелля ад Марка (але не ва ўсіх рукапісах) пасля «праспяваў певень». У Лукі і Яна апавядаецца пра агонь, каля якога грэўся Пётр сярод іншых людзей: у Лукі, Пётр «сядзеў», а ў Яна ён «стаяў». Другое адрачэнне адбылося, калі Сымон Пётр пайшоў да брамы ад вогнішча, але тая ж самая служанка (у Марка) або іншы служанка (у Матфея) або чалавек (у Лукі і ў Яна, у якога гэта, аднак, ўжо трэцяе адрачэнне) расказалі мінакам, што Сымон быў паслядоўнікам Ісуса. Па словах Яна «праспяваў певень». Трэцяе адрачэнне здарылася з-за Галілейскага акцэнту Пятра, што было прынята ў якасці доказу, што ён сапраўды з’яўляецца вучнем Ісуса. У Матфея, Марка і Лукі «праспяваў певень». Ян, аднак, не згадвае пра Галілейскі акцэнт.

Матфей дадае, што гэта быў яго акцэнт, які выдаў яго, як жыхара Галілеі. У Лукі апавяданне трохі адрозніваецца, у ім, замест абвінавачвання натоўпу, Сымона Пятра абвінавачвае трэцяя асоба. У Яна змяшчана другое адрачэнне, калі Пётр грэўся ля вогнішча, і дадае падрабязнасці трэцяга адрачэння словы кагосьці, што Пятра бачылі ў Гефсіманскім садзе, калі Ісус быў арыштаваны. У Лукі змешчана прадказанне Ісуса пра адрачэнне Пятра разам з прадказаннем, што ўсе апосталы («вы», у множным ліку) будуць «прасеяны як пшаніца», але што гэта будзе задача Пятра («ты», у адзіночным ліку), калі ён зноў звярнецца, ўмацаваць сваіх братоў.

У сцэне ўспамінуMay, Herbert G. and Bruce M. Metzger. The New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha. 1977. ў Яна, Пётр сцвярджае тры разы, што ён любіць Ісуса, такім чыным адбываецца пакаянне і прыняцце Пятра.

Роля ў ранняй Царкве

Аўтар Дзеяння апосталаў адлюстроўвае Пятра як важную фігуру ў ранняй хрысціянскай абшчыне. Так, Пётр пропаведвае падчас Пяцідзесятніцы і бярэ узяў на сябе ініцыятыву ў выбары замены Іўды Іскарыёта (). Апостал быў двойчы разам з Янам пастаўлены перад сынедрыёнам і дапытаны ім (Дз. 4:7-22, 5:18-42). Пётр зрабіў місіянерскае падарожжа ў Ліду, Іёпію і Кесарыю (9:32 — 10:2) для прапаведзі Евангелля язычнікам.

Прыкладна з сярэдзіны кнігі Дзеянняў апосталаў ўвагу звяртаецца з Пятра на дзейнасць Паўла, і Біблія у асноўным маўчыць пра тое, што адбылося з Пятром пасля гэтага. У кнізе Дзеянняў апосталаў апісваецца, што Пётр і Ян былі адпраўленыя з Іерусаліма ў Самарыю (Дз. 8:14). Пётр (Кіфа) коратка згадваецца ў лісце Паўла да Галатаў, падчас паездкі Паўла ў Іерусалім, дзе ён сустрэў Пятра (Гал. 1:18).

У Дз. 12 распавядаецца, як Пётр, які быў у Іерусаліме, быў пасаджаны ў турму царом Ірадам (42-44 гг.), але быў выратаваны анёлам. Пасля свайго вызвалення Пётр пакінуў Іерусалім і пайшоў у «іншае месца» (Дзеі 12: 1-18). Адносна наступнай дзейнасці Пятра няма поўнай інфармацыіSt. Peter in Jerusalem and Palestine after the Ascension.

Падчас Савета ў Іерусаліме (каля 50 г.) Павел і кіраўнікі Іерусалімскай царквы сустрэліся для вырашэння пытання хрысціян з былых язычнікаў. У Дзеяннях паказаны Пётр і іншыя лідары, як паспяхова супрацьстаялі хрысціян-фарысэяў, якія настойвалі на абразанні былых язычнікаўHarris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. (2002 edition).