Papiestwo było często obwiniane (m.in. przez Machiavellego) o popieranie politycznego rozdrobnienia Włoch.
Luteranizm W latach 20. XVI wieku po opublikowaniu pierwszych pism Marcina Lutra, pojawili się we Włoszech pierwsi nieliczni luteranie (m.in. Pier Paolo Vergerio, Aonio Paleario). Oddziaływanie luteranizmu było jednak niewielkie z tego względu, że Luter pisał w języku niemieckim i swoją misję kierował głównie do Niemców, a kościelna cenzura we Włoszech była bardzo skuteczna.
Wszelkie wzmianki o luteranizmie były natychmiast tępione: w 1530 wydalono z Florencji Antonio Brucioli za to, że powoływał się na dzieła Lutra i Bucera. W 1531 tezy Lutra były rozważane przez studentów w Padwie – był to jedyny przypadek takiej dyskusji uniwersyteckiej we Włoszech.
Kalwinizm, anabaptyzm i unitarianizm Włoscy luteranie szybko radykalizowali swoje poglądy pod wpływem prześladowań religijnych i zaczynali propagować kalwinizm, anabaptyzm lub unitarianizm. Należeli do nich m.in. Pietro Martire Vermigli, Hieronim Zanchiusz, Lelio Socyn i Faust Socyn. Działali przeważnie wśród wyższych warstw społecznych, nierzadko na dworach książęcych, co chroniło ich w pewnym stopniu przed Inkwizycją.