Bracia dobrzyńscy, oficjalna nazwa Pruscy Rycerze Chrystusowi, zwani też Kawalerami Jezusa Chrystusa a po łacinie Fratres Milites Christi (de Prussia, de Dobrzyn, de Mazovia) – zakon rycerski zorganizowany przez biskupa pruskiego Chrystiana pomiędzy 1216 a 1228 r. w celu szerzenia wiary chrześcijańskiej i podboju PrusTadeusz Łepkowski, Słownik historii Polski. Warszawa 1973, s.42.. W tym samym roku utworzenie zakonu zatwierdził papież Grzegorz IX, a książę Konrad I mazowiecki nadał im w posiadanie część ziemi dobrzyńskiej, razem z Dobrzyniem nad Wisłą. Był to jedyny zakon rycerski, który powstał i ukształtował się na ziemiach polskich.

Działalność Początkowo do zakonu należało 15 braci-rycerzy z Dolnej Saksonii i Meklemburgii, na których czele stanął mistrz Bruno. Pojawili się oni w Dobrzyniu w roku 1228. Wobec braku sukcesów w walce z Prusami i z powodu małej liczby (w okresie największego rozwoju zakon liczył 35 braci-rycerzy i 165 ludzi zbrojnych), papież Grzegorz IX wydał w 1235 bullę o kasacie zakonu. W związku z tym większość braci przyłączyła się do zakonu krzyżackiego, a część do templariuszy, na co zezwalał dokument papieski (jednakże bracia dobrzyńscy nie zostali oficjalnie przyłączeni do zakonu krzyżackiego). Dla porównania w bitwie pod Grunwaldem wzięło, według Andrzeja Nadolskiego, udział ok. 250 braci-rycerzy krzyżackich z państwa zakonnego w Prusach, a według nekrologu z komturii krzyżackiej w Maastricht 203 braci-rycerzy poległo, natomiast w bitwie pod Płowcami miało polec 73 braci-rycerzy (na ogólną liczbę poległych krzyżackich ok. 2400 – 2500).

W 1237 r. część braci dobrzyńskich, którzy nie wstąpili w szeregi krzyżaków, otrzymała jako templariusze nadanie od Konrada mazowieckiego w postaci Drohiczyna, aby wzmocnić obsadę tego grodu, oraz ziemie od rzeki Nurzec do granicy z Rusinami. Książę zagwarantował sobie zwierzchnictwo nad zakonem oraz zabronił mu sprowadzania na ziemię drohiczyńską innej siły i dokonywania bez jego zgody i rady jakichkolwiek transakcji.

Tekst aktu nadania przez księcia Konrada mazowieckiego zamku w Drohiczynie wraz z przyległymi terenami:

W 1239 roku Bolesław syn Konrada Mazowieckiego nadał templariuszom z Drohiczyna trzy wsie Orzechowo nad Narwią oraz Dręszew i Skuszew nad Bugiem. W Drohiczynie dawni Dobrzyńcy przetrwali tylko kilka lat. Latopis halicko-wołyński podaje, że książę wołyński Daniel Halicki pokonał ich pod Drohiczynem już w marcu 1238 roku. W 1241 r. zbudowany przez zakonników kościół zostaje spalony (wraz z całym miastem) przez oddziały Batu-chana . W 1250 roku papież Innocenty IV wydał bullę, w której potwierdził templariuszom darowizny „grodów nad rzeką Bugiem poczynione przez księcia łęczyckiego Konrada”. Drohiczyn został ostatecznie zdobyty przez Daniela Halickiego w 1243 r.

Ostatni ślad istnienia braci dobrzyńskich na ziemiach polskich pochodzi z 1248 roku. Jest nim odnaleziona w roku 1783 w Drohiczynie płyta nagrobna Henryka z Żygocina.

Zakon przestał oficjalnie istnieć (według prawa kanonicznego) 100 lat po śmierci jego ostatniego członka, a więc w połowie XIV wieku.

Skład zakonu thumb|Rycerz w barwach Zakonu Braci dobrzyńskich

Z dokumentów znajdujących się w Państwowym Archiwum w Meklemburgii, dowiadujemy się o pierwotnym składzie osobowym przybyłych do Dobrzynia rycerzy zakonników. Oto ich wykaz imienny: Mistrz Zakonu Bruno (Brunon) Andrzej (Andreas) Werner (Wernher) Janusz (Johan Heinrich von der Lühe) Albrandt Konrad De Stur (Conradus de Stur) Gotfryd Fryderyk De Lubowe (Fridrich von Lubow) Reinard (Reihard von der Lühe) Olrik Henryk De Lu (Heinrich von der Lühe) Raven (Raven) Wedeghe (Wedeghe) Heidenrik (Heidenrich) Herman (Hermann) Egkehardus Hane (Eggehardus Gallus) Ulrich von der Lühe Gozwin Aleksander (możliwe, że kapelan zakonu) Florencjusz

Galeria

Dodatkowe informacje Za swój znak zakonny przyjęli bracia czerwony wzniesiony miecz z taką nad nim gwiazdą, noszony na białych płaszczach pokrywających zbroję, gdzie gwiazda symbolizowała objawienie Jezusa poganom. Reguły zakonne Braci dobrzyńskich, wzorowane były na regule Kawalerów Mieczowych oraz Templariuszy.

Z kroniki miasta Gdańska, spisywanej przez Rainholda Curicke'a, zatytułowanej Der Stadt Danzig: Historische Beschreibung, dowiadujemy się o udziale Zakonu Kurów, zwanego też Braćmi dobrzyńskimi, w Bitwie pod Świecinem, która miała miejsce 17 września 1462, a więc około 100 lat od czasu oficjalnego uznania zakończenia istnienia zakonu na terenie Polski.

Przypisy Fratribus militiae Christi in Prussia

OPOKA – czytelnia internetowa, "Zakony w Polsce" Digitale Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern, Der preußische Orden der Ritter von Dobrin in Meklenburg. Roczniki historyczne, Tomy 1-2, Autorzy: Kazimierz Tymieniecki, Zygmunt Wojciechowski, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Miłośników Historii w Poznaniu. Wydawca – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk., Poznań 1925, s.197 Edmund Cieślak Historia Gdańska według Curicke’ego – cz.3, Rozdział IV (fragment), str. 188-190, “O trzynastoletniej lub raczej dwunastoletniej wojnie z Krzyżakami”

Bibliografia Józef Marecki, Zakony w Polsce, Kraków 2000. Der Stadt Dantzig Historische Beschreibung herausgegeben von Reinhold Curicke und Georg Reinhold Curicke Na podstawie Reinhold Curicke Der Stadt Danzig: HistorischeBeschreibung.

Kategoria:Kościół katolicki w Polsce średniowiecznej