thumb|300px|Kościół Saint Sulpice Kościół Saint-Sulpice (św. Sulpicjusza w Paryżu, fr. Église Saint-Sulpice) – klasycystyczny kościół w VI okręgu paryskim, drugi co do wielkości w mieście (po Notre-Dame).
Historia thumb|250px|Wnętrze kościoła Obecny kościół jest drugim budynkiem sakralnym na tym miejscu. Wcześniejszy kościół, pod tym samym wezwaniem, pochodził z XIII w. i jeszcze w wieku XVII przechodził poważne przebudowy. Jednak w 1646 r. proboszcz parafii Jean-Jacques Olier (1608–1657) zdecydował się na budowę nowego, okazalszego budynku. Powołał w tym celu towarzystwo zajmujące się zbiórką pieniędzy, a także ufundował przy kościele seminarium duchowne, które dało początek zgromadzeniu sulpicjanów. Budowa została rozpoczęta w 1646 roku przez uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego przez królową Annę Austriaczkę. Prace budowlane trwały przez ponad 140 lat – dopiero w 1732 r. kościół nadawał się do użytku, a jeszcze w 40 później trwały prace przy fasadzie zachodniej.
W czasie Wielkiej Rewolucji Francuskiej kościół został przemianowany na Świątynię Zwycięstwa i poważnie uszkodzony. Zwłaszcza dawne wnętrze, na fali dechrystianizacji, cechującej się racjonalizmem, zostało zdewastowane. Z tego czasu pochodzi napis wyryty nad środkowymi drzwiami wejścia głównego, obecnie ledwie widoczny: Le Peuple Francais Reconnoit L’Etre Suprême Et L’Immortalité de L’Âme (Lud Francji uznaje Byt Najwyższy i Nieśmiertelność Duszy). Autor tego napisu nie jest znany.
Obiekt ponownie ucierpiał w czasie oblężenia Paryża w 1870, kiedy pruski pocisk z działa dalekiego zasięgu trafił w północną wieżę. 17 marca 2019 w kościele wybuchł pożar.
Ze względu na zniszczenia miejscowego kościoła katedralnego powstałe w wyniku pożaru, to w kościele św. Sulpicjusza, 23 maja 2022 roku, odbył się ingres arcybiskupa Paryża Laurenta Ulricha.
W kościele zostali ochrzczeni markiz de Sade oraz Charles Baudelaire, natomiast Victor Hugo wziął ślub z Adelą Foucher. W kościele tym odbył się w 1790 roku ślub rewolucjonisty Camille’a Desmoulins z Lucile.
Architektura Kościół ma wymiary 113 metrów długości, 58 – szerokości i 34 – wysokości, co czyni go największą świątynią lewego brzegu Sekwany i drugim co do wielkości w mieście. Wyróżnia się klasycystyczną prostotą; symetrię fasady psuje niedopracowanie (z braku pieniędzy) jednej z dwóch planowanych wież. Fasada jest dwupoziomowa, a jej główną dekorację stanowi kolumnada jońska z oparta na półokrągłych łukach. Obydwie wieże również posiadają półokrągłe okna. Autorami projektu frontu kościoła byli Giovanni Servandowi i Jean Chalgrin. Po obu stronach ozdobionego portalem wejścia głównego znajdują się dwie wielkie muszle, podarowane ongiś Franciszkowi I przez Republikę Wenecką. Od strony chóru obiekt posiada kilka absyd.
thumb|250px|Eugène Delacroix – fresk Walka Jakuba z aniołem Równie wysokiej wartości są freski wykonane w kościele przez Eugène’a Delacroix w pierwszej połowie XIX wieku. Ołtarze w kościele są klasycystyczne, jednak w większości pochodzą z innych kościołów z racji zniszczeń dokonanych w Saint Sulpice w czasie rewolucji.
W 1727 r. na podłodze kościoła, na życzenie ówczesnego proboszcza, został sporządzony gnomon. W słynnej powieści Kod Leonarda da Vinci linia ta została nieprawidłowo określona jako Południk paryski (w powieści również niepoprawnie tożsamy z Linią Róży), który w rzeczywistości przebiega około 100 m od kościoła. Z gnomonem wiązała się teoria o parafii Saint Sulpice jako o tajnej komórce Zakonu Syjonu, przedstawiona w 1997 r. przez Lynn Picknett i Clive’a Prince’a w książce The Templar Revelation. Obecnie ta sensacyjna koncepcja została w dużej mierze zdyskwalifikowana, jako że dokumenty z Biblioteki Narodowej, na które powoływali się autorzy, okazały się fałszywe, natomiast gnomon z pewnością powstał dopiero w XVIII w. i nie ma nic wspólnego ani z południkiem (czy też Linią Róży, o której pisano we wspomnianej pracy), ani też z tajnymi organizacjami średniowiecznymi.
Organy thumb|200px|Organy w kościele We wnętrzu budynku wyróżnia się imponujący prospekt organowy. Powstał on w latach 60. XVIII w. i został poważnie rozbudowany w 1862 r. Autorem tamtej przebudowy jest Aristide Cavaillé-Coll. Organy te, będące szczytowym osiągnięciem budowniczego (101 głosów) mają we Francji status pomnika narodowego i są znane na całym świecie nie tylko ze względu na brzmienie, ale i mistrzowską konstrukcję – od momentu ich wybudowania nie był konieczny jakikolwiek remont poza regularnym strojeniem. Jedynymi zmianami była renowacja kontuaru ok. 1900 oraz instalacja dmuchawy elektrycznej, tłoczącej powietrze do miechów. W momencie wybudowania były jednym z trzech europejskich instrumentów przekraczających liczbę 100 głosów.
Kościół ma bogatą tradycję muzyczną, a stanowisko organisty tytularnego piastowali znani kompozytorzy: Nicolas Séjan w XVIII wieku, Louis Lefébure-Wély (1863−1869), Charles-Marie Widor (1870−1933) i Marcel Dupré (1934−1971), grywał tam również Louis Vierne. Dzięki ich wkładowi instrument oparł się nowym trendom i remontom, zachowując swój pierwotny charakter (wiele organów Aristide’a Cavaille’a-Colla przebudowano niszcząc pierwotne zamysły mistrza). Obecnie organistą tytularnym jest Karol Mossakowski (od 2023), poprzednim był Daniel Roth (od 1985), a wiceorganistą (organiste titulaire-adjointe) Sophie-Véronique Cauchefer-Choplin.
Od wielu lat niedzielna msza o 10:30 odprawiana jest z użyciem organów wielkich; rozpoczyna się wcześniej piętnastominutowym preludium organowym, a na ofiarowanie i Komunię grane są organowe utwory z różnych epok. Po mszy można wysłuchać ok. półgodzinnego recitalu organowego. Podczas następnej mszy o 12:00 organista gra podczas Komunii improwizację.
I Grand-Chœur C–g³Jeux de combinaison: Salicional 8′Octave 4′Cornet V (ab d1) Fourniture IV Cymbale VI Plein jeu IV Bombarde 16′Basson 16′Première trompette 8′Deuxième trompette 8′Basson 8′Clairon 4′Clairon doublette 2′
Pédale C–f1Jeux de fond: Principal 32′Principal 16′Contrebasse 16′Soubbasse 16′Principal 8′Flûte 8′Violoncelle 8′Flûte 4′Jeux de combinaison: Bombarde 32′Bombarde 16′Basson 16′Trompette 8′Ophicléide 8′Clairon 4′ II Grand-Orgue C–g³Principal Harmonique 16′Montre 16′Bourdon 16′Flûte conique 16′Montre 8′Diapason 8′Bourdon 8′Flûte harmonique 8′Flûte traversière 8′Flûte a pavillon 8′Quinte 51/3′Prestant 4′Doublette 2′ III Positif C–g³Jeux de fond: Violon basse 16′Quintadon 16′Salicional 8′Viole de Gambe 8′Unda maris 8′Quintaton 8′Flûte traversière 8′Flûte douce 4′Flûte octaviante 4′Dulciane 4′Jeux de combinaison: Quinte 21/3′Doublette 2′Tierce 1³/5′Larigot 11/3′Piccolo 1′Plein jeu harm. III–VI Basson 16′Trompette 8′Baryton 8′Clairon 4′ IV Récit expressif C–g³Jeux de fond: Quintaton 16′Diapason 8′Bourdon 8′Violoncelle 8′Voix céleste 8′Prestant 4′Doublette 2′Fourniture V Cymbale IV Basson-Hautbois 8′Cromorne 8′Voix humaine 8′Jeux de combinaison: Flûte harmonique 8′Flûte octaviante 4′Dulciana 4′Nazard 21/3′Octavin 2′Cornet V Bombarde 16′Trompette 8′Clairon 4′Machine à grêle Rossignol Trémolo V Solo C–g³Jeux de fond: Bourdon 16′Flûte conique 16′Principal 8′Bourdon 8′Flûte harmonique 8′Violoncelle 8′Gambe 8′Keraulophone 8′Prestant 4′Flûte octaviante 4′Jeux de combinaison: Quinte 51/3′Octave 4′Tierce 31/5′Quinte 21/3′Septième 21/7′Octavin 2′Cornet V Bombarde 16′Trompette 8′Clairon 4′Trompette en chamade 8′
W kościele znajdują się jeszcze drugie mniejsze organy, wykorzystywane podczas codziennych mszy, tzw. choeur orgue. Wybudowane w 1844, rozbudowane zostały również przez Aristide’a Cavaille’a-Colla w 1857. Od remontu w 1903 pozostają w niezmienionym stanie. Instrument ten pozwolił Widorowi na skomponowanie Mszy na parę organów i dwa chóry.
I Grand-OrgueBourdon 16′Montre 8′Salicional 8'Flûte Harmonique 8'Bourdon 8'Prestant 4'Octave 4'Quinte (Mutin) 2²/3′Doublette 2'Plein Jeu III Basson 16'Trompette 8'Clairon 4′ II Récit expressifFlûte traversière 8′Viole de Gambe 8'Voix Céleste 8'Flûte octaviante 4'Octavin 2'Cor Anglais 8′Trompette Harmonique 8′Clarion 4' PédaleSoubasse (G.O.)
W literaturze Kościół jest miejscem akcji powieści Karla Huysmannsa Là-bas, której główni bohaterowie mają związki z satanizmem Kościół jest jednym z miejsc akcji powieści Bunt aniołów Anatole’a France’a Kościół jest tłem wydarzeń książek Williama Whartona Spóźnieni kochankowie, Werniks Kościół jest miejscem jednej z kluczowych scen bestsellerowej powieści Dana Browna Kod Leonarda da Vinci, oparta na fałszywej teorii o powiązaniach parafii Saint Sulpice z Zakonem Syjonu. Kościół jest tłem rozgrywania się jednego z aktów opery Jules’a Masseneta Manon Jacques Collin, jeden z ważniejszych bohaterów cyklu Honoré de Balzaca Komedia ludzka, podszywając się pod hiszpańskiego księdza Herrerę, odprawia msze w kościele Saint Sulpice Kościół występuje w tytule książki Ksawerego [null Montépin] Żebraczka spod kościoła Świętego Sulpicjusza, oryg. Le Mendiante de Saint-Sulpice (wydawnictwo Dreams, 2018).
Przypisy
Sulpice