thumb|Grób prof. Mieczysława Mąkszy na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Mieczysław Józef Mąkosza (ur. 16 listopada 1934 w Cieszewli k. Baranowicz, zm. 14 stycznia 2026) – polski profesor nauk chemicznych, o specjalności chemia i technologia organiczna, tytuł profesora w dziedzinie nauk chemicznych otrzymał w 1976. Obszarem jego badań jest metodologia syntezy organicznej, badanie mechanizmów reakcji w chemii organicznej, kataliza z przeniesieniem międzyfazowym i substytucja nukleofilowa w pierścieniu aromatycznym.
Życiorys Jest absolwentem I LO im. Adama Asnyka w Kaliszu. Studia chemiczne odbył na Uniwersytecie w Leningradzie (obecnie Petersburski Uniwersytet Państwowy) w 1956 r. Stopień doktora nauk chemicznych uzyskał w roku 1963 na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, a stopień doktora habilitowanego w 1967 roku. Tytuł profesora uzyskał w 1976 roku.
Od roku 1979 pracował jako profesor w Instytucie Chemii Organicznej PAN w Warszawie, którego był wieloletnim dyrektorem (1979–2004).
W 1992 został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Od 1997 członek korespondent, a od 2014 członek czynny krajowy Polskiej Akademii UmiejętnościRocznik Polskiej Akademii Umiejętności. Rok 2025, wyd. Kraków 2026, s. 18.Był również członkiem Akademii Europejskiej i Niemieckiej Akademii Przyrodników Leopoldina (niem. Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina). Wielokrotnie wykładał w wielu zagranicznych ośrodkach naukowych [archiwum WayBack Machine].
Dokonania naukowe Jest jednym z odkrywców reakcji przebiegających w warunkach katalizy przeniesienia międzyfazowego (PTC, z ang. phase transfer catalysis). Odkrył reakcję, określaną obecnie jako „reakcja Mąkoszy”, służącą m.in. do generowania dichlorokarbenu z chloroformu warunkach katalizy PTC.
Badając reakcję nukleofilowej substytucji atomu wodoru karboanionami odkrył metodę zastępczego podstawienia nukleofilowego (ang. vicarious nucleophilic substitution, VNS) wersja archiwalna, [dostęp 2019-05-28] atomu wodoru w związkach aromatycznych oraz heterocyklicznych. Zarówno kataliza przeniesienia międzyfazowego oraz reakcje nukleofilowej substytucji aromatycznej są obecnie szeroko stosowane w przemyśle chemicznym i farmaceutycznym wersja archiwalna, [dostęp 2019-05-28].
Jest autorem ponad 325 oryginalnych publikacji naukowych, ponad 50 artykułów przeglądowych, 70 patentów oraz książek pt. Synteza organiczna (1972)Mąkosza M., Synteza organiczna, PWN, Warszawa 1972. i Podstawy syntezy organicznej – reakcje jonowe i rodnikowe (2006 r.)Mąkosza M., Fedoryński M., Podstawy syntezy organicznej – reakcje jonowe i rodnikowe, OWPW, Warszawa, 2006..
W 2012 roku powołał do życia Fundację Wspierania Młodych Naukowców im. Mieczysława Mąkoszy.
Do roku 2012 wypromował blisko 50 doktorów nauk chemicznych. Wielu spośród jego uczniów zostało profesorami chemii, m.in. prof. dr hab. Krzysztof Wojciechowski (IChO PAN), prof. dr hab. Karol Grela (UW), dr hab. inż. Michał Fedoryński (PW), prof. dr hab. Stanisław Ostrowski (PW), prof. dr hab. Ewa Białecka-Florjańczyk (SGGW), dr hab. Zbigniew Wróbel oraz prof. dr hab. Jarosław Jaźwiński (obaj IChO PAN).
Nagrody i odznaczenia Tytuły doktora Honoris Causa: Uniwersytet Purdue w Indianapolis (USA, 1989) Rosyjska Akademia Nauk w Moskwie (Rosja, 1994) Politechnika Śląska w Gliwicach (Polska, 1998) Politechnika Uralska w Jekaterynburgu (Rosja, 2000) Politechnika Warszawska w Warszawie (Polska, 2015)
Nagrody naukowe: Medal Stanisława Kostaneckiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1979) Nagrodę Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (USA, 1987) Nagrodę Państwową Pierwszego Stopnia (1988) Członkostwo Honorowe Japońskiego Towarzystwa Rozwijania Nauki (Japonia, 1994) Nagrodę Prezesa Rady Ministrów RP (1995) Nagrodę Aleksandra von Humboldta (Niemcy, 1996) Medal Śniadeckiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1997) Członkostwo Honorowe Centrum Związków Heterocyklicznych Florydy (USA, 1997) Medal im. Prof. Wojciecha Świętosławskiego (2009) Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (2012)
Kilkakrotnie był nominowany do Nagrody NoblaArtykuł w Gazecie Wyborczej pt. "Nobla mógł dostać Polak".
Odznaczenia państwowe: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, 2002 Order Przyjaźni Federacji Rosyjskiej, 2004
Publikacje
[ wersja archiwalna, dostęp 2019-05-28]
Przypisy
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Asnyka w Kaliszu Kategoria:Absolwenci Petersburskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Członkowie Leopoldiny Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Śląskiej Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Warszawskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – nauki chemiczne i o materiałach Kategoria:Nagrodzeni Medalem im. Prof. Wojciecha Świętosławskiego Kategoria:Nagrodzeni Medalem Jędrzeja Śniadeckiego Kategoria:Nagrodzeni Medalem Stanisława Kostaneckiego Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Rosji Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Polscy przedstawiciele technologii i inżynierii chemicznej Kategoria:Pracownicy Instytutu Chemii Organicznej PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Przyjaźni (Federacja Rosyjska) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Zmarli w 2026