mały|La Voix de Dieu par l'Urim & le Thummim, grafika z 1705 roku autorstwa Jana Luykena. Widoczne słowo ברקת (barakat, ) Urim i tummim (urim we-tummim ) – w starożytnym judaizmie święte losy służące arcykapłanowi do wyrokowania i wyjawiania Bożych sądów. Z urim i tummim mogli korzystać tylko królowie i przewodniczący sanhedrynu. Prawdopodobnie posługiwano się nimi do czasu zburzenia Pierwszej Świątyni Jerozolimskiej (586 p.n.e.) lub niedługo po ustanowieniu monarchii.

Biblia nie zawiera opisu, jak te losy wyglądały. W literaturze można znaleźć domniemanie, że były to dwa przedmioty, a nawet tezy o ich prawdopodobnych kolorach (biały i czarny). Nie ma jednak pewności, że chodzi o dwa przedmioty, bowiem końcówki liczby mnogiej obu członów sugerują, że mogło jednak chodzić nie o dwa, ale o większą liczbę świętych losów. Opisy biblijne wskazują, że urim i tummim mogły dawać także odpowiedź na bardziej skomplikowane pytania, nie tylko dawać wynik „tak” lub „nie”. W Biblii nie ma informacji ani czym były, ani z jakich materiałów były wykonane. Późniejsi badacze wysuwali wiele spekulacji na ten temat.

W języku hebrajskim termin „urim i tummim” przeszedł do mowy potocznej, a w tłumaczeniu łacińskim jest oddawany jako lux et veritas (światło i prawda).

Źródła Według opisów biblijnych urim i tummim były przechowywane w pektorale (napierśniku efodu – Hoszen Miszpat: „napierśnik sądu”), który arcykapłan nosił na piersi. W Biblii wymienione są kilkakrotnie: Wj 28,15-30 (przy opisie pektorału); Kpł 8,7–8 (ustanowienie Aarona i jego synów kapłanami); Pwt 33,8 (Błogosławieństwo Mojżesza nad Lewim); Ezd 2,63 (wzmianka) i Ne 7,65 (wzmianka o zaginięciu). Czasem Biblia nie wymienia nazwy przedmiotów wyroczni (ani urim i tummim, ani efodu), a mówi tylko o „radzeniu się Pana”.

Biblia nie wyjaśnia, czym dokładnie były, kiedy i jak się pojawiły, z jakich materiałów były wykonane ani techniki posługiwania się nimi. Mogły stanowić odpowiedniki losów, które oznaczały prawdziwość jednej z dwu opcji: tak lub nie. Według talmudystów wyrocznia była przekazywana poprzez uwypuklenie odpowiednich liter hebrajskiego alfabetu w imionach Dwunastu Plemion Izraela, które miały być wyryte na kamieniach umieszczonych na pektorale.

Średniowieczny kataloński rabin, komentator biblijny, lekarz, filozof i kabalista Nachmanides (Ramban) zwracał uwagę, że Tora nie mówiła o „wytworzeniu” urim i tummim, jak w przypadku innych elementów szat kapłańskich, ale o ich „umieszczaniu” (Wj 28,30) w pektorale, zatem, zdaniem rabina, nie były one dziełem rzemieślnika. Nachmanides zauważył także, że słowa Urim we-Tummim były poprzedzone rodzajnikiem (ה), co jego zdaniem wskazuje, że były to elementy znane Mojżeszowi już wcześniej, a później tylko umieszczone w napierśniku.

Z urim i tummim mogli korzystać tylko królowie i przewodniczący sanhedrynu. Według części opracowań posługiwano się nimi do czasu zburzenia Pierwszej Świątyni Jerozolimskiej (586 p.n.e.), ale biblijne konteksty, w których wzmiankowane było używanie świętych losów, zdają się wskazywać, że przestano ich używać już dużo wcześniej – niedługo po ustanowieniu monarchii. W opisach z czasów króla Dawida Biblia nie wspomina o korzystaniu ze świętych losów. Zdaniem Flawiusza blask szlachetnych kamieni na pektorale przestał się pojawiać około 135-105 r. przed Chrystusem, po śmierci Jana Hirkana.

Talmud spekulował na temat dalszych losów tych tajemniczych losów. Do realiów historycznych najbardziej zbliżona zadaje się być tradycja palestyńska, według której działanie urim i tummim zakończyło się bardzo wcześnie – wraz ze śmiercią Samuela, Dawida i Salomona (Talmud Babiloński, Sota 48b).

O urim i tummim wzmiankował fragment rękopisu z Qumran 4Q376 i utożsamiał te święte losy z dwunastoma szlachetnymi kamieniami umieszczonymi na pektorale efodu arcykapłana (por. Wj 28,9-12).

Znaczenie nazw Słowo urim bywa identyfikowane jako rzeczownik w liczbie mnogiej rodzaju męskiego słowa oznaczającego „ogień”/„blask ognia” oraz zbliżonego słowa ’ôr oznaczającego „światło”, „światłość”), więc najczęściej bywa tłumaczone jako światło. Natomiast słowo tummim (), rzeczownik w męskiej liczbie mnogiej najczęściej bywa tłumaczone jako „doskonałość”, ale również jako „czystość”, „niewinność” albo „prawda”. Nie ma jednak pewności co do pochodzenia obu zagadkowych terminów. Traktat (יומא) Talmudu Bawli (TB Yoma 73b) przedstawia wyjaśnienie: „Dlaczego nazywano je Urim we-Tummim? Urim, ponieważ czyniły swoje słowa oświecającymi; Tummim, ponieważ dopełniały swoje słowa”. Współcześni badacze wysnuwają różne hipotezy i wiążą etymologię w słownictwie hebrajskim, akadyjskim, arabskim lub egipskim. Tummim bywa także wywodzone od arabskiego tamīma, a urim od egipskiego urei (dwie żmije – symbol królewski Egiptu). spekulował, że termin tummim może pochodzić od akadyjskiego tummû (derywat tămîtu – „wyrocznia”), tym samym „urim i tummim” mogłoby oznaczać „wyrocznie i zaklęcia”.

W języku hebrajskim termin „urim i tummim” przeszedł do mowy potocznej, a w tłumaczeniu łacińskim jest oddawany jako lux et veritas.

Kształt, wygląd i budowa Biblia nie zawiera opisu, jak wyglądały te przedmioty. Nie ma w niej ani informacji czym są, ani z jakich materiałów były wykonane. Z opisu można jedynie wnioskować, że urim i tummim były małymi przedmiotami, które mieściły się w pektorale noszonym „na sercu Aarona”. Często, acz bez uzasadnienia i dowodów materialnych, podawane jest twierdzenie, że termin urim i tummim oznaczał dwa przedmioty, np. kostki, kamienie lub patyki.

W literaturze przedmiotu można znaleźć domniemanie prawdopodobnych kolorów (biały i czarny), czy tezę iż wylosowanie jednego z dwóch przedmiotów oznaczało uzyskanie odpowiedzi „tak” lub „nie”. Jednak teksty biblijne nie potwierdzają, że tummim był losem korzystnym, a urim niekorzystnym. Raczej losy miały wartość umowną. Średniowieczny rabin Aben Ezra twierdził nawet, że Urim we-Tummim były „wykonane ze złota i srebra”. Inni komentatorzy żydowscy owymi losami było dwanaście kamieni na napierśniku. Z kolei fakt iż obie nazwy mają końcówki liczby mnogiej sugeruje, że mogło jednak chodzić nie o dwa przedmioty, ale o większą liczbę świętych losów. Jedna z teorii wskazuje na fakt, że słowo urim zaczyna się od pierwszej litery alfabetu hebrajskiego (fenickiego) alef, a tummim od ostatniej jego litery – taw. Takie zestawienie sprawia, że łącznie te terminy tworzą hebrajską figurę retoryczną zwaną , polegającą na wskazaniu dwóch skrajnych punktów danego zbioru, dając efekt określenia „całości”, jak greckie alfa i omega. Stąd jedna z teorii wskazuje, że tych losów mogło być 22, czyli tyle ile jest liter w alfabecie hebrajskim. Z kolei Filon z Aleksandrii, Józef Flawiusz i talmudyczna tradycja żydowska wskazują, że losów mogło być 12. Liczba ta była rozumiana jako symbol kompletności. Flawiusz pisał w „Dawnych dziejach Izraela” że Bóg zapowiadał wojownikom mającym toczyć bitwę zwycięstwo za pomocą dwunastu kamieni umocowanych do pektorału. Zapowiedź ta miała się ukazywać w postaci świetlistego blasku tryskającego z kamieni.

Teoria optująca za większą liczbą świętych losów składających się na urim i tummim zgadzałaby się z opisami biblijnymi, które wskazywały, że urim i tummim mogły dawać także odpowiedź na bardziej skomplikowane pytania, np. w Sdz 1,1n (por. też 20,18) („Po śmierci Jozuego Izraelici tak się pytali Pana: «Któż z nas pierwszy wystąpi do walki przeciwko Kananejczykom?» Pan odpowiedział: «Wystąpi Juda»”) czy 2 Sm 2,1 („Pytał znów Dawid: «Dokąd mam iść?» Odpowiedział [Pan]: «Do Hebronu»”). W innych fragmentach Biblii znajdują się opisy ciągnięcia świętych losów, by wyłonić winnego spośród grupy podejrzanych (np. 1 Sm 14,38-42; Joz 7,14nn).

Żaden z biblijnych opisów nie wzmiankuje, jaka była technika ich używania. Niektórzy naukowcy stawiali nawet tezy, że owe święte losy nie miały formy materialnej. Ani wygląd ani sposób korzystania z urim i tummim, czy też sposób interpretacji wyroczni nie są możliwe do ustalenia. Nie pozwalają na to zbyt lakoniczne opisy biblijne przy braku innych źródeł.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Judaizm Kategoria:Stary Testament