Jordanów

Jordanów – miasto w województwie małopolskim, w powiecie suskim, siedziba gminy wiejskiej Jordanów.

Położenie Miasto położone jest nad rzeką Skawą w Kotlinie Rabczańskiej u południowych podnóży Beskidu Makowskiego.W latach 1975–1998 w województwie nowosądeckim.Sąsiednie gminy: Bystra-Sidzina, Jordanów, Raba Wyżna.

Graniczy: od strony zachodniej z Toporzyskiem i Bystrą, od strony północnej z Osielcem i Łętownią, od strony wschodniej z Naprawą i Skawą, od strony południowej z Wysoką.

Według danych Raportu o Stanie Miasta Jordanowa za rok 2025, który opublikował Urząd Miasta, Jordanów liczył na koniec tego roku 5155 mieszkańców.

Historia mały|Widok ogólny około 1928–1930 mały|Fragment zabudowy rynkowej Miasto zostało lokowane w 1564 na prawie niemieckim przez Wawrzyńca Spytka Jordana na wzgórzu między potokiem Strącza Woda, Skawą i Malejówką. Powstało „na surowym korzeniu” na ośmiu łanach wydzielonych z granic starszej wsi Malejowa z czworobocznym rynkiem o powierzchni czterech morgów (165 × 140 metrów). Nazwa miasta wywodzi się od nazwiska założyciela. Osada położona była przy skrzyżowaniu szlaków: z Krakowa i Wieliczki (trakt solny) przez Myślenice na Orawę i Węgry oraz szlaku doliną Skawy na historyczny Śląsk. 15 grudnia 1576 król Stefan Batory potwierdził prawa miejskie i nadał przywilej dwóch jarmarków w roku. 9 marca 1635 król Władysław IV Waza zezwolił na cztery jarmarki rocznie, a 20 listopada 1738 król August III Sas zezwolił na 12 jarmarków rocznie. 21 lutego 1805 r. cesarz Franciszek II ograniczył liczbę jarmarków do czterech. W statucie miasta zapisano możliwość odbywania targu w każdy poniedziałek.W bezpośrednim sąsiedztwie miasta funkcjonowały dwa folwarki: Chrobacze na granicy Łętowni oraz w Malejowej. Po I rozbiorze Polski Jordanów znalazł się początkowo w granicach austriackiego cyrkułu wielickiego, od 1782 w granicach cyrkułu z siedzibą w Myślenicach, a od 1819 w granicach cyrkułu wadowickiego.

W XIX w. miasto nieco podupadło i miało charakter raczej rolniczy. Liczba mieszkańców ledwie przekraczała tysiąc osób. Wśród nich byli Żydzi, z których część należała do miejscowej gminy wyznaniowej żydowskiej. Eugeniusz Janota w wydanym w 1860 „Przewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin” relacjonując podróż z Krakowa w Tatry wspominał: Jordanów, uboga mieścina już w porzeczu Skawy. Kościół drewniany fund[owany]. 1576. Był tu dawniéj także kościół szpitalny z osobnym księdzem fund. 1648, zniesiony 1775, i dom misyjny jezuicki fund. około roku 1726, zniesiony 1773.

1 kwietnia 1929 r. do miasta przyłączono sąsiednią wieś Malejową oraz przysiółki Przykiec, Hrobacze i Munkacz.. Tym samym liczba ludności przekroczyła trzy tysiące. W 1939 r. okolice Jordanowa były miejscem walk 10. Brygady Kawalerii oraz miejscowej ludności z wojskami niemieckimi. Miasto zostało mocno zniszczone w czasie II wojny światowej.

Kalendarium thumb|Liceum Ogólnokształcące w Jordanowie, 1926 Wydarzenia: 7 listopada 1564 – Spytek Wawrzyniec Jordan otrzymał od króla Zygmunta Augusta przywilej na założenie miasta Jordanowa; 1568 (około) – na południe od rynku wybudowano drewnianą kaplicę pw. św. Wawrzyńca, którą potem przekazano szpitalowi; 1568 – pierwszym burmistrzem został Jakub Słonina; 1576 – Anna Jordanowa z Sieniawskich, żona zmarłego Spytka Jordana wydała dokument dotyczący erygowania kolejnego kościoła pw. Świętej Trójcy, który na początku podlegał parafii w Łętowni; Przed 1580 – przy ulicy Szpitalnej powstał szpital (przytułek dla ubogich) który w 1662 r. uzyskał prawo propinacji; 1588 – utworzono pierwszą szkołę parafialną obok Skotnicy (dzisiejsza ul. Batalionów Chłopskich). Bakałarze oprócz nauczania prowadzili księgi miejskie lub wójtowskie; 1618 – pierwsza wzmianka historyczna o obrazie Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus, czczonej jako Pani Jordanowska; 1772 – w wyniku I rozbioru Polski dobra jordanowskie, których właścicielem był Józef Sierakowski, przeszły pod panowanie Austrii, tak jak inne tereny południowej Polski; 17 listopada 1851 – odbyła się wizytacja w Jordanowie Jego Cesarskiej Mości Franciszka Józefa; 1884 – otwarto linię kolejową; 1885 – została założona Ochotnicza Straż Pożarna Miasta Jordanowa z siedzibą w ratuszu; 1896 – zostało założone Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”Księga Uchwał Towarzystwa Gimnastycznego w Jordanowie. Paweł Matejko. Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Gniazda: Jordanów, Sucha, Maków. Kraków 2001. Wydawnictwo Zakonu Pijarów. Nakład 300 egz.; 1900 – powstało Towarzystwo Zaliczkowe „Praca i Oszczędność”; 1912 – w ramach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” powstał paramilitarny oddział Polowych Drużyn Sokolich; 1913 – wybudowano kościół parafialny według projektu dr. Jana Sas-Zubrzyckiego. Również ten sam architekt zaprojektował budynek Ratusza Miejskiego (1911), budynek Sądu Grodzkiego (1908), oraz fasadę domu burmistrza Józefa Stolaskiego; 21 i 22 listopada 1914 – w Jordanowie przebywał Józef Piłsudski; 1919 – posadzono w zachodniej stronie jordanowskiego Rynku „Dąb Wolności” na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości. 1927–1933 – wybudowano budynek seminaryjny; 1929 – przyłączono do miasta Jordanowa gminę Malejowa oraz przysiółki: Hrobacze, Przykiec i Munkacz; 1928–1933 – przeprowadzono elektryfikację i wybudowano chodniki; 1932 – miasto wizytował ks. kardynał Adam Stefan Sapieha – metropolita krakowski i uczestniczył w uroczystym posiedzeniu Rady Miasta; w latach 1932–1939 – wybudowano w Malejowej skocznię narciarską na której skakał m.in. Stanisław Marusarz; 1933 – powstał literacko-społeczny miesięcznik ludowców „Wieś i Jej Pieśń”, oficjalnie organ Związku Literatów Ludowych. 9 kwietnia 1937 – MSW zatwierdziło wzór herbu miasta: w polu srebrnym trzy rogi myśliwskie czarne, jeden na drugim, obręcza, ustniki i sznury złote; 1 września 1939 – od strony słowackiej Orawy Niemcy hitlerowskie napadły ziemię jordanowską; 1939 – wprowadzono w Jordanowie tajne nauczanie dla klas od V do VII, a następnie w zakresie szkoły średniej; 1939–1945 – miasto zostało dwukrotnie spalone; 1939–1945 – na terenie ziemi jordanowskiej działały między innymi takie ugrupowania partyzanckie jak: Dywizja Podhalańska w Konspiracji, młodzieżowa Polska Organizacja Podziemna, Bocian, Chełm, Harnasie, Walka, Związek Walki Zbrojnej oraz Koła: Rocha i Bataliony Chłopskie; 28 sierpnia 1942 – rozstrzelano przez okupanta hitlerowskiego 67 Żydów jordanowskich; 29 stycznia 1945 – zajęcie miasta przez oddziały Armii Czerwonej; 1951 – miasto otrzymało wodę z wodociągów miejskich z ujęciem źródeł na górze Przykrzec oraz zostały uruchomione 22 hydranty przeciwpożarowe; 1967 – pożar kościoła parafialnego, powstały w wyniku wyładowań atmosferycznych. Dzięki sprawnej akcji gaśniczej straży pożarnych udało się uratować świątynię. Spłonął tylko dach kościoła; Na przełomie lat 60. i 70. XX w. powstał największy zakład produkcyjny Krakowskiej Fabryki Armatur – Zakład nr 3 w Jordanowie. W 1982 w zakładzie pracowało 953 osób; 1975 – Miejska Rada Narodowa podjęła uchwałę w formie wniosku pod adresem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie o utworzeniu wspólnej Rady dla: Miasta Jordanowa, Gminy w Jordanowie oraz Gminy Bystra-Sidzina; 3 grudnia 1975 – na dworzec kolejowy w Jordanowie wjechał pierwszy pociąg elektryczny relacji Kraków – Zakopane; 4 marca 1977 – w sali widowiskowej Domu Strażaka odbył się I Wojewódzki Zjazd Ochotniczych Straży Pożarnych z terenu województwa nowosądeckiego; 15 maja 1978 – powołano Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej; 3 czerwca 1979 – miasto Jordanów było organizatorem Wojewódzkiego Święta Ludowego; 15 sierpnia 1982 – w czasie stanu wojennego, przed siedzibą Komitetu Miejsko-Gminnego PZPR zdetonowany został ładunek wybuchowy; 9 września 1984 – miasto Jordanów zostało odznaczone Orderem Krzyża Grunwaldu III kl. Złotą odznaką Zasłużone dla Województwa Nowosądeckiego, odznaczenie honorowe Związku Bojowników o Wolność i Demokrację – Zarząd Główny; 1981–1985 – oddano do użytku bloki mieszkalne z budownictwa spółdzielczego na osiedlu Wrzosy oraz oczyszczalnię ścieków; 1983 – wybudowano nowe ujęcie wody dla Jordanowa na rzece Skawa; 25 września 1994 – koronacja obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia – Pani Jordanowskiej. Koronacji dokonał kardynał Franciszek Macharski – metropolita krakowski; 13 czerwca 1999 – beatyfikacja sług bożych wywodzących się z parafii jordanowskiej – ks. Piotra Dańkowskiego i ks. Stanisława Pyrtka; 9 września 2001 – na jordanowskich plantach posadzono „Dęby – Pomniki Historii” dla upamiętnienia: papieża Jana Pawła II, ks. kard. Stefana Wyszyńskiego, ks. bł. Piotra Dańkowskiego i ks. bł. Stanisława Pyrtka. Otwarto wystawę ekumeniczną w Izbie Historii Miasta Jordanowa „Przyjaźń bez granic”. Organizatorem wystawy były władze szwedzkiego miasta Karlskoga i Towarzystwo Miłośników Ziemi Jordanowskiej; 9 października 2010 – koronacja papieskimi koronami obrazu Matki Bożej Trudnego Zawierzenia w parafii Przenajświętszej Trójcy Świętej w Jordanowie. Korony, które zostały nałożone na skronie Dzieciątka Jezus i Matki Bożej, zostały pobłogosławione przez papieża Benedykta XVI 1 września 2010 r. w Castel Gandolfo. Korony wykonano według wzoru koron częstochowskich pobłogosławionych przez Jana Pawła II. W koronie Matki Bożej umieszczono pierścień Sługi Bożego Jana Pawła, ofiarowany jordanowskiemu sanktuarium przez ks. kard. Stanisława Dziwisza. 2014-2022 – rewitalizacja plant oraz zabytkowego budynku dawnego Sądu Grodzkiego Rynek 2. 31 października 2022 – zakończyła się renowacja Grobu Nieznanego Żołnierza oraz zbiorowej mogiły partyzantów poległych w czasie II wojny światowej na Cmentarzu Parafialnym. 31 stycznia 2023 – odbyło się otwarcie zbudowanej na wzgórzu Hajdówka (534 m n.p.m.) drewnianej Wieży Widokowej. 25 sierpnia 2023 – otwarcie Skateparku obok stadionu klubu sportowego „Jordan” przy ulicy Kolejowej. 24 października 2024 – otwarcie obiektu rekreacyjno-sportowego dla seniorów „Zielony zakątek”. 30 kwietnia 2025 – oddanie do użytku tężni solankowej oraz boiska do gry w siatkówkę plażową.

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. thumb|Ratusz thumb|Budynek dawnego Ratusza i Sądu Grodzkiego w Jordanowie thumb|Kościół parafialny pw. Przenajświętszej Trójcy w Jordanowie thumb|Dwór na Chrobaczem z 2. poł. XVIII w. Kościół parafialny pw. Trójcy Przenajświętszej z otoczeniem.Budynek wybudowany według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego w latach 1908–1913, konsekrowany w 1972, z wyposażeniem z XVI i XVII w. oraz z cmentarzem. Ratusz Rynek 1, z wyznaczeniem strefy ochronnej obejmującej plac rynkowy.Budynek zlokalizowany na środku jordanowskiego rynku, wybudowany z cegły według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego, oddany do użytku w 1911 roku; w budynku tym mają siedzibę władze samorządowe miasta oraz Urząd Miasta. Budynek dawnego Ratusza i Sądu Grodzkiego w Jordanowie, Rynek 2.Wybudowany według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego. Dawny zajazd „Poczekaj” ul. Kolejowa 10.Na parterze mieścił się zajazd, w którym zatrzymywali się kupcy podróżujący szlakiem solnym z Wieliczki na Węgry. W piętrowej części budynku były pokoje (hotel). Jest najstarszym budynkiem w mieście. dwór z parkiem.Budynek drewniany z 2. poł. XVIII wieku.

Inne Cmentarz wojenny nr 370 – Jordanów. Niezachowany cmentarz z I wojny światowej; Cmentarz żydowski w Jordanowie; dom Stolaskich wybudowany według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego; Rynek 44 – gmach Stowarzyszenia Pożyczkowego „Praca i Oszczędność” najstarszy murowany budynek w rynku z 1900 roku z elementami stylu secesyjnego, w 1960 dobudowano trzecią kondygnację; Rynek 10 – budynek dawnej restauracji „Pod Aniołami”; Rynek 37 – dom, dawna siedziba apteki Józefa Kokoszki; Rynek 42 – dom burmistrza lekarza Eustachego Szuberta z lat 30. XX wieku wybudowany w stylu gdyńskiego modernizmu, przebudowany w około 2008 roku, tracąc poprzednie walory; Rynek 45 – dom Sióstr Prezentek z 1932 roku;