Wodorotlenek sodu (nazwy zwyczajowe: soda żrąca, soda kaustyczna, z , żrący), NaOH – nieorganiczny związek chemiczny z grupy wodorotlenków, należący do najsilniejszych zasad.
Charakterystyka W postaci stałej jest białą substancją o budowie krystalicznej. Ma właściwości higroskopijne, łatwo też łączy się z dwutlenkiem węgla z powietrza (tworząc powłokę węglanu sodu), dlatego należy go przechowywać w szczelnie zamkniętych naczyniach.
W wodzie rozpuszcza się bardzo dobrze, wydzielając znaczne ilości ciepła i tworząc silnie żrący ług sodowy – bezbarwną, bezzapachową i niepalną ciecz, która reaguje z kwasami, tlenkami niemetali i wodorotlenkami amfoterycznymi, tworząc sole sodowe, jest śliska w dotyku, powoduje oparzenia. Na metale działa korodująco, szczególnie w obecności wilgoci. Łatwo reaguje z metalami o własnościach amfoterycznych wydzielając wodór, np. z glinem i cyrkonem, tworząc odpowiednio gliniany i cyrkoniany. Tworzy sole ze słabymi kwasami organicznymi, np. fenolami i nitrometanem. Niemetale pod wpływem NaOH ulegają dysproporcjonowaniu, np. biały fosfor gotowany z roztworem NaOH daje fosforiak i fosforan, a siarka rozpuszcza się w roztworze NaOH tworząc siarczek i siarczyn.
Otrzymywanie kaustyfikacja sody, polegająca na działaniu na sodę kalcynowaną (węglan sodu) świeżym wapnem gaszonym: elektroliza wodnego roztworu chlorku sodu (NaCl): na anodzie wydziela się chlor: na katodzie zobojętnieniu ulegają jony wodorowe pochodzące z wody:
Wodorotlenek sodu powstaje także m.in. w reakcji wody z sodem lub niektórymi jego reaktywnymi związkami (np. wodorkiem sodu, tlenkiem sodu i alkoholanami sodu).
Zagrożenia Wodorotlenek sodu jest niepalny, ale w kontakcie z wilgocią i wodą może spowodować zapalenie się pobliskich materiałów palnych z uwagi na wydzielanie ciepła (reakcja egzotermiczna). Substancja może zagrażać środowisku.
Działanie na organizm człowieka Substancja jest bardzo szkodliwa. Działa żrąco na skórę, oczy i drogi oddechowe. Rozdrabnianie substancji skutkuje szybkim osiągnięciem szkodliwego stężenia pyłu w powietrzu. + Zagrożenia w przypadku poważnego kontaktu z NaOHRodzaj kontaktuObjawyMetoda zapobieganiaPierwsza pomocNiezależnie od udzielenia pierwszej pomocy należy zapewnić pomoc medyczną.Wdychanie (pyłu, pary lub aerozolu)Ból i łzawienie oczu, uczucie pieczenia w nosie i gardle, kaszel, uczucie duszenia się, zadyszka (skrócony oddech).Przy pracy z materiałem stosować ochronę dróg oddechowych lub wyciąg miejscowy.Zapewnić odpoczynek i dopływ świeżego powietrza.Kontakt ze skórąBól, zaczerwienienie, oparzenie chemiczne z pęcherzami i martwicą. Długotrwały lub powtarzający się kontakt grozi zapaleniem skóry.Nosić odzież i rękawice ochronne przy pracy z NaOH.Zdjąć zanieczyszczoną odzież, a skórę przez co najmniej 15 minut spłukiwać dużą ilością wody (np. biorąc prysznic).Kontakt z oczamiZniszczenie aparatu ochronnego oczu, oparzenie gałki ocznej – rogówki i głębszych struktur oka.Stosować osłonę twarzy i oczu przy pracy z NaOH.Kilka minut płukać oczy przy użyciu wody. Jeśli poszkodowany ma soczewki kontaktowe i da się je zdjąć, należy zrobić.SpożycieNudności, oparzenie ust oraz błony śluzowej jamy ustnej, gardła i dalszych części przewodu pokarmowego (co skutkuje uczuciem pieczenia w gardle i klatce piersiowej oraz bólem brzucha) z ryzykiem uszkodzenia lub perforacji ścian, krwotoku, wstrząsu (lub zapaści) i zgonu.Nie spożywać jedzenia i napojów przy pracy z NaOH.Wypłukać usta, nie wywoływać wymiotów. W ciągu kilku minut po spożyciu można wypić małą szklankę wody.
thumb|centruj|Ręka poparzona przez ług, roztwór NaOH|skaluj
Zastosowanie wyrób mydła wyrób szkła wodnego z krzemionki produkcja detergentów, barwników, główny składnik preparatów do udrażniania rur kanalizacyjnych produkcja sztucznego jedwabiu produkcja gumy, regeneracji kauczuku procesy uzdatniania wody dla celów przemysłowych rafinacja ropy i olejów mineralnych przeróbka ciekłych produktów koksowania przemysł papierniczy przemysł spożywczy (dodatek do żywności jako regulator kwasowości E524) odrdzewianie i czyszczenie
Przypisy
Kategoria:Chemiczne dodatki do żywności Sodu, wodorotlenek Kategoria:Związki sodu