mały|Malika Pukhraj, wybitna śpiewaczka ghazali Gazel (gazela, ghazal, gazal) – liryczny utwór poetycki, znany przede wszystkim w literaturze perskiej, głównie rozwinięty w języku urdu; monorytmiczny i monorymiczny, składa się z 4–15 bajtów (bejtów) czyli podwójnych półwersów, zwanych także sher, z których każdy stanowi osobną całość. W ostatnim bajcie często wymieniony przydomek literacki autora. Mistrzem gazel w języku perskim był Hafez, XIV-wieczny najwybitniejszy poeta perski, mistrz opisów przyrody i miłości („Gazele wybrane Hafiza” 1957). W języku urdu za mistrza gazel uchodzi Mirza Ghalib (Mirza Asadullah beg Khan, 1797–1869). mały|lewo|Ghazal w urdu autorstwa Ghaliba
Formą tą rządzą następujące reguły: Beher: czyli powtarzalnego w każdym dystychu tego samego metrum. Radif: czyli refrenu; w każdym kuplecie (z wyjątkiem pierwszego, o czym za chwilę) drugi wers musi się kończyć tym samym wyrazem lub frazą, co do zasady musi być dokładnym powtórzeniem wyrazu lub frazy w tej samej formie gramatycznej. Qaafiyaa (kaafijaa): czyli monorymu, który powtarza się przez cały gazel; rym ten występuje w każdym drugiem wersie każdego dystychu i poprzedza bezpośrednio radif. Matla: matlą nazywa się pierwszy dwuwers, różni się on od pozostałych formalnie tym, że radif powtarza się w nim na końcu każdego wersu. Maqta (makta): czyli koniecznego odwołania się do autora ghazala, które musi wystąpić w ostatnim dwuwersie, jako podanie jego imienia lub pseudonimu, wprost, albo metaforycznie.
Znani śpiewacy gazeli Rafique Shaikh Yateesh M. Acharya Salma Agha Begum Akhtar Najma Akhtar Ghulam Ali Malini Awasthi Talat Aziz Iqbal Bano Munni Begum Asha Bhosle Sabri Brothers Abhirup Chakrabarty Hussain Bux Gullo Hariharan Mehdi Hassan Anup Jalota Ataullah Khan Cassius Khan Ghulam Abbas Khan Nusrat Fateh Ali Khan Ustad Sarwat Hussain Khan(Bhopal) Late Ustad Rahat Ali Khan(Gorakhpur) Farida Khanum Runa Laila Master Madan Talat Mahmood Lata Mangeshkar Penaz Masani Habib Wali Mohammad Ustad Sakhawat Hussain Khan Nishat(Rampur) Nayyara Noor Noorjehan Shishir Parkhie Abida Parveen Anuradha Paudwal Malika Pukhraj Alhaj Muhammad Owais Raza Qadri Mohammad Rafi Pt Vitthal Rao Reshma Rochana Mohammad Hussain Sarahang Mohammad Reza Shajarian Bhupinder Singh & Mitali Singh Chitra Singh Jagjit Singh & Chitra Singh Jasvinder Singh Tahira Syed Manhar Udhas Pankaj Udhas Ghanshyam Vaswani Ahmad Wali Kiran Ahluwalia
Gazele w literaturze europejskiej Gazele były naśladowane przez poetów europejskich, zwłaszcza przez romantyków, w tym przez najwybitniejszego słoweńskiego poetę France Prešerena. Również Johann Wolfgang GoetheTeresa Kostkiewiczowa, Gazela [w:] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002. naśladował formę gazelu w tomie Dywan Zachodu i Wschodu. Przykładem jest wiersz In tausend Formen....: In tausend Formen magst du dich verstecken, Doch, Allerliebste, gleich erkenn' ich dich; Du magst mit Zauberschleiern dich bedecken, Allgegenwärt'ge, gleich erkenn' ich dich.
An der Zypresse reinstem, jungem Streben, Allschöngewachsne, gleich erkenn' ich dich; In des Kanales reinem Wellenleben, Allschmeichelhafte, wohl erkenn' ich dich.
Wenn steigend sich der Wasserstrahl entfaltet, Allspielende, wie froh erkenn' ich dich; Wenn Wolke sich gestaltend umgestaltet, Allmannigfalt'ge, dort erkenn' ich dich.
Film Śpiewane gazele można usłyszeć w indyjskim filmie z 1999 roku Sarfarosh i w 1971 z 2007 roku.
Zobacz też Poezja urdu
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Gatunki literackie Kategoria:Muzyka w Indiach Kategoria:Muzyka islamu Kategoria:Muzyka w Pakistanie