Dzierzgoń (hist. Kiszbork, Kiszpork, Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dzierzgoń. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.
Według danych z 1 stycznia 2018 Dzierzgoń liczył 5413 mieszkańcówPowierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r..
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 3,90 km².
Miejsce obrad sejmików województwa malborskiego do 1610 roku (obok Sztumu)Wojciech Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1991, s. 31..
Położenie Dzierzgoń leży w historycznych PrusachRoman Czaja: Małe miasta na zjazdach stanów pruskich do 1454 roku, w: „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Archeologia”, t. XXVIII, z. 349, red. Jerzy Olczak. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2001, s. 101. , , na obszarze dawnej PomezaniiWojciech Zawadzki: M. Józefczyk, Z dziejów religijnych Pomezanii w XVII wieku, Tom I. Synteza dziejów, Malbork 2012, ss. 404; Tom II. Źródła do dziejów XVII-wiecznej Pomezanii, Malbork 2013, ss. 501 – recenzja, w: „Studia Elbląskie”, t. XV, red. nacz. Stefan Ewertowski. Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Elbląskiej, Elbląg 2014, s. 439. , a także na ziemi malborskiejPrusy Królewskie w drugiej połowie XVI wieku : suplement. Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2021, k. 1.. Pod względem etnograficznym stanowi także część PowiślaDzieło najżywsze z żywych. Antologia reportażu o ziemiach zachodnich i północnych z lat 1919–1939, oprac. Witold Nawrocki. Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1981, s. 150. .
Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski, miasto znajduje się na Pojezierzu Dzierzgońsko-Morąskim, stanowiącym część Pojezierza Iławskiego.
Przez miasto przepływa rzeka Dzierzgoń.
Nazwa Kronikarz Jan Długosz określił miejscowość jako Dzrezgon (25 IX 1429) oraz wymienił określenie funkcji komtura dzierzgońskiego jako Dzirzgouiensis (26 V 1429), Dzirgouensis (14 VI 1430) i dalej jako Dzyrgon, Dzirgon, Dzyrgon. W tekście pokoju toruńskiego pojawiła się nazwa Dzierzgon.
Historia
Zabytki mały|left|Kościół Św. Trójcy i Św. Katarzyny thumb|left|Dawny kościół klasztorny reformatów, obecnie cerkiew greckokatolicka pw. Zesłania Ducha Świętego mały|lewo|Dzierzgoń – pozostałości zamku krzyżackiego mały|Dzierzgoń, 1684 mały|Dzierzgoń, XX w. mały|Plan Dzierzgonia, XX w.
Według rejestru zabytków NID na listę zabytków wpisane są: kościół parafialny pw. św. Katarzyny, XIV, nr rej.: A-66 z 18.12.1956;, gotycki, z cegły, wznoszony etapowo od ok. 1310 r. do 1. poł. XIV w., odbudowany w 1682 r., przebudowany po 1730 r. (dobudowa kaplicy północnej) i w 1853 r. Pseudobazylika stropowa z wtopioną wieżą frontową, górą neogotycką. barokowy zespół klasztorny reformatów, ul. Krzywa 5, XVII/XVIII, nr rej.: A-67 z 19.12.1956: kościół pw. Świętego Ducha, ob. Cerkiew greckokatolicka Zesłania Ducha Świętego, zbudowana przed 1717 r. jako kościół klasztorny z wykorzystaniem wschodniej partii gotyckiej poprzedniej świątyni; budowla salowa z kaplicą od południa. klasztor od północy, zbudowany po 1678 r., wielokrotnie przekształcany, m.in. po 1832 r. i po 1929 r.; założenie czteroskrzydłowe, piętrowe z wirydarzem. ogrodzenie z bramą cmentarz, ul. Elbląska, XIV-XVIII, nr rej.: A-1378 z 29.03.1993 kaplica pw. św. Anny, nr rej.: j.w. cmentarz luterański, ul. Wojska Polskiego, k. XVIII, nr rej.: A-1248 z 17.08.1988 cmentarz żydowski przy szosie Dzierzgoń-Tywięzy, ok. 1800, nr rej.: A-1246 z 15.08.1988 i z 12.01.1990 spichrz, ul. Odrodzenia 4, pocz. XX, nr rej.: A-1398 z 30.07.1993 dom, ul. Odrodzenia 9, pocz. XX, nr rej.: A-1394 z 27.07.1993 dom, ul. Słowackiego 13, 1901, nr rej.: A-1400 z 30.07.1993 dom, ul. Traugutta 15, pocz. XX, nr rej.: 288/93 z 30.07.1993
Ponadto w Dzierzgoniu znajdują się ruiny zamku krzyżackiego.
Demografia Według danych z 2 maja 2013 r. miasto miało 5564 mieszkańców.
thumb|690x480px|center|Piramida wieku mieszkańców Dzierzgonia w 2014 roku
Wspólnoty wyznaniowe
Kościół rzymskokatolicki: parafia Trójcy Przenajświętszej (kościół Trójcy Przenajświętszej) Kościół greckokatolicki: parafia Zesłania Ducha Świętego (cerkiew Zesłania Ducha Świętego) Świadkowie Jehowy zbór, Sala Królestwa
Miasta partnerskie
Finspång Finsterwalde Nordborg Sittensen Salaspils
Sport Klub sportowy Powiśle Dzierzgoń (IV liga piłki nożnej)
Ludzie związani z Dzierzgoniem
Zobacz też Bitwa pod Dzierzgoniem Jezioro Dzierzgoń Rzeka Dzierzgoń Stacja kolejowa Dzierzgoń Układ w Dzierzgoniu
Przypisy
Linki zewnętrzne
Strona internetowa miasta Historia Żydów w Dzierzgoniu na portalu Wirtualny Sztetl Dzierzgoń - Pojezierze Iławskie
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo malborskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie pomorskim Kategoria:Miejsca obrad sejmików I Rzeczypospolitej