Jarocin

Jarocin – miasto w środkowo-zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu jarocińskiego i gminy Jarocin.

Według danych z 31 grudnia 2021 miasto liczyło 26 410 mieszkańców i zajmuje powierzchnię 22 km².

Położenie Jarocin leży na Nizinie Południowowielkopolskiej, na Wysoczyźnie Kaliskiej, około 46 km na północny zachód od Kalisza.

Pod względem historycznym położony jest w południowo-wschodniej części Wielkopolski, w Kaliskiem. Do II rozbioru Polski (1793) leżał w województwie kaliskim.

Nazwa Miasto ma metrykę średniowieczną i notowane jest od XIII wieku. W 1257 jako Iaroczino, 1324 de Iarocyno, 1391 Jaroczino, 1473 de Jaroczyn, 1481 Jarocino, 1510 Jaroczyn, in oppido Jaroczin, 1511–23 Jaroczyn, 1578 Jaroczyn, 1620 Jarociń, 1674 Jarocin, 1882 pol. Jarocin, niem. Kesselberg, Jarotschin.

Nazwa Jarocin pochodzi od nazwy osobowej Jarota z dodanym sufiksem -in. W latach 1283–1369 Jarocin występował także pod niemiecką nazwą Kesselberg.

W okresie porozbiorowym miasto było opisywane zarówno jako Kesselberg, jak i Jarotschin.

Historia Wykopaliska archeologiczne potwierdzają obecność na tutejszych ziemiach wędrujących grup zbieracko-łowieckich już przed 4500 rokiem p.n.e. Ślady pierwszego osadnictwa, związane ze społeczeństwami myśliwskimi i pasterskimi, datuje się na neolit (4500–1800 p.n.e.). W ciągu kolejnych tysiącleci w okolicy pojawiło się kilka grup wysoko rozwiniętej kultury łużyckiej, a później – kultury przeworskiej i wpływów rzymskich. Pierwsze odkrycia archeologiczne w mieście miały miejsce w drugiej połowie XIX wieku. Znaleziono w okolicy miasta średniowieczny skarb złożony z arabskich srebrnych ozdób oraz monet, które w 1879 opisał Władysław Jażdżewski w książce „O wykopaliskach jarocińskich”.

Średniowiecze thumb|Jarocin na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego|lewoPrawdopodobnie już od wczesnego średniowiecza miejscowe osadnictwo podporządkowane było strukturze grodowej. Pierwsza wzmianka o Jarocinie pochodzi z dokumentu datowanego na rok 1257, nie jest on jednak uznawany za wiarygodny, bowiem zdania dotyczące Jarocina zostały w nim uzupełnione przez XIV-wiecznego fałszerza. Za najwcześniejsze potwierdzenie istnienia osady i jednocześnie posiadania przez nią statusu miasta przyjmuje się więc rzekomy dokument Przemysła II z 1283 – również sfałszowany, ale najprawdopodobniej niedługo po tej dacie, i w związku z tym wykazujący dobrą znajomość realiów Wielkopolski tego czasu. Na tej podstawie jako datę lokacji miasta przyjmuje się ostatnią ćwierć XIII wiekuZbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 99..

Przez długi czas miasto było jednym z ważniejszych ośrodków rzemieślniczo-handlowych Wielkopolski (na przełomie XIII i XIV wieku 8 jarmarków rocznie). O zamożności mieszkańców w tym okresie (XV wiek) świadczy liczba 23 studentów pobierających nauki w Krakowie. W XVI wieku dobra jarocińskie podzielone były na kilka części, których posiadaczami były różne wielkopolskie rody szlacheckie. Podupadł w XVII wieku po wojnach szwedzkich. W pierwszej połowie XVIII wieku miasto kupił pisarz grodzki kaliski Andrzej Radoliński z jarocińskiej linii Radolińskich.

Zabory Polski

thumb|Pałac Radolińskich w Jarocinie w drugiej połowie XIX wieku|lewo Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miasto przeszło pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazło się w zaborze pruskim. Miasto wymienione zostało w powiecie pleszewskim w XIX-wiecznym Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. W 1871 w mieście stało 204 domów zamieszkanych przez 2210 mieszkańców, w tym 1455 katolików, 320 ewangelików i 435 wyznawców judaizmu. W 1875 liczba mieszkańców wzrosła do 2471. lewo|mały|Rynek z ratuszem na pocztówce sprzed 1902 roku W miejscowości znajdował się urząd poborowy, komisariat obwodowy, kościół katolicki i protestancki oraz synagoga. Pomimo istnienia szkoły elementarnej słownik notuje, że w mieście mieszkało również 561 analfabetów. Miasto posiadało urząd pocztowy trzeciej klasy ze stacją telegraficzną i poczthalterią oraz komisariat policji. Mieszkańcy trudnili się głównie rolnictwem. W mieście rozwijało się również rzemiosło. Liczną grupą rzemieślników byli szewcy i młynarze. W drugiej połowie XIX wieku w mieście odbywały się cztery jarmarki rocznie. W okolicy miasta funkcjonowały również dwie gorzelnie. Miasto zaczęło szybciej się rozwijać po powstaniu węzła kolejowego na przełomie XIX i XX wieku. W Jarocinie krzyzowały się dwie koleje żelazne poznańsko-kluczborska z oleśnicko-gnieźnieńską. Miasto zyskało szybkie połączenie kolejowe z innymi wielkopolskimi miastami. Stacja jarocińska leżała 47 kilometrów od Ostrowa, 66 od Gniezna, 67 od Poznania, 92 od Kępna, 94 od Oleśnicy i 133 od Kluczborka.

27 grudnia 1918 wybuchło powstanie wielkopolskie. Powstańcy opanowali punkty strategiczne miasta: pocztę i dworzec kolejowy, uniemożliwiając ewentualne transporty wojsk niemieckich. Jarocin został ostatecznie przejęty przez oddziały polskie 1 stycznia 1919.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

Już w 1939 powiat jarociński został objęty t.zw. „dzikimi wysiedleniami” czyli akcją wysiedleńczą przeprowadzaną z inicjatywy miejscowych Niemców poza oficjalnymi i zorganizowanymi przez władze III Rzeszy akcjami deportacyjnymi. Organizowali je członkowie niemieckich organizacji politycznych takich jak Jungdeutsche Partei i Deutscher Volksverband oraz paramilitarnej organizacji Volksdeutscher Selbstschutz. Akcje samowolnego wysiedlania Polaków z powiatu jarocińskiego rozpoczęli oni już w końcu października 1939. Pismo szefa okręgu żandarmerii niemieckiej w Jarocinie do dowódcy żandarmerii w Krotoszynie informowało, że „16 października 1939 całe polskie ziemiaństwo zostało aresztowane wraz ze swoimi rodzinami i doprowadzone do obozu w Cerekwicy w powiecie Jarocin”.

Obóz przesiedleńczy w Cerekwicy został utworzony w końcu października 1939 w Cerekwicy (obecnie to Cerekwica Stara) i funkcjonował do połowy grudnia 1939. Mieścił się on w zabudowaniach dawnego zakładu poprawczego dla chłopców. Osadzano w nim ludność wysiedloną z powiatu jarocińskiego, która oczekiwała tam na transport do Generalnego Gubernatorstwa. Wysiedlenia przeprowadzone w październiku 1939 objęły 240 osób, określonych przez szefa okręgu żandarmerii w cytowanym piśmie jako „przeszkoda dla germanizacji”. Wysiedlono właścicieli ziemskich, burmistrza Jarocina, miejskiego inspektora szkolnego, nauczycieli szkół powszechnych i gimnazjalnych oraz kupców, przemysłowców i rzemieślników wraz z rodzinami. Majątki oraz nieruchomości zostały przekazane Niemcom, a wysiedlone osoby przewieziono z Cerekwicy do Jarocina wozami konnymi, a później koleją do dystryktu lubelskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Wysiedlenia te trwały do końca listopada 1939.

Jarocin został zajęty w styczniu 1945 roku przez radzieckie jednostki 33 Armii 1 Frontu Białoruskiego. W walkach o miasto zginęło 56 żołnierzy Armii CzerwonejPrzewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Sport i Turystyka, 1988, , s. 258..

Okres PRL Przed 1975 i od 1999 siedziba powiatu jarocińskiego.

W latach 1975–1998 Jarocin administracyjnie należał do województwa kaliskiego, w którym był czwartym największym miastem pod względem liczby mieszkańców (21,5 tys. mieszk. w 1981). W tym czasie m.in. wybudowano Dom Kultury (1976), wybudowano nową fabrykę Jarocińskich Fabryk Mebli (1977), oddano do użytku obwodnicę (ul. Wojska Polskiego) w ciągu ówczesnej drogi krajowej nr 38 (Kalisz – Poznań) (1978), wybudowano nowy zakład produkcyjny (zakład nr 2) Jarocińskiej Fabryki Obrabiarek „Ponar-Jafo” (1982). Od 1970 odbywały się festiwale muzyki rockowej, kolejno Wielkopolskie Rytmy Młodych (1970–1979), Ogólnopolski Przegląd Muzyki Młodej Generacji (1980–1982), Festiwal Muzyków Rockowych (1983–1994).

III RP 15 lipca 2011 u zbiegu ulic Świętego Ducha i Wojska Polskiego odsłonięto pomnik glana, wykonany z żywic epoksydowych, o wysokości ponad 2m.

6 stycznia 2012 około godziny 16:37 Jarocin nawiedziło trzęsienie ziemi o sile około 4 stopni w skali Richtera. Było to pierwsze odnotowane w tym rejonie trzęsienie ziemi.

W 2017 zlikwidowano Jarocińską Fabrykę Mebli (od 2007 zakład produkcyjny przedsiębiorstwa Paged), która działała od 1968.

1 stycznia 2018 obszar Jarocina zwiększył się o 44,33 ha przez włączenie do dotychczasowego obszaru miasta części obszaru obrębów ewidencyjnych Cielcza (42,78 ha) i Roszków (1,55 ha) z gminy JarocinRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2017 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast, nadania niektórym miejscowościom statusu miasta, zmiany nazwy gminy oraz siedzib władz niektórych gmin ()..

Środowisko przyrodnicze

Klimat Najczęściej obserwowane wiatry pochodzą z sektora zachodniego (ok. 80%) z tendencją do wzrostu udziału wiatrów z kierunku południowo-zachodniego i dalej południowego. Siła wiatrów jest zmienna, przy czym najsilniejsze wiatry wieją z zachodu, w okresie półrocza zimowego.

Amplitudy temperatur są mniejsze od przeciętnych, wiosna i lato wczesne, natomiast zima jest krótka i łagodna. Region ten charakteryzuje się najniższymi opadami w Polsce, średnio wynoszące ok. 550 mm.

Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +8,9 °C. W przebiegu rocznym najchłodniejszy jest styczeń, a najcieplejszy lipiec.

Lasy tzw. Zdrój, płn.-zachodnia strona miasta, liczne stare i pomnikowe drzewa, las przy szosie do Gostynia, dwa duże głazy narzutowe – „Kamienie Księcia Radolina”. tzw. Tumidaj, płd.-wschodnia strona miasta (przy drodze wylotowej na Ostrów), las mieszany las przy szosie do Roszkowa, las mieszany

Parki i skwery

Teren zieleni wzdłuż ulic: Do Zdroju, Wrzosowa, Maratońska i Św. DuchaSkwer przy skrzyżowaniu ulic: Moniuszki i al. NiepodległościSkwer przy al. Niepodległości przy Szkole Podstawowej nr 2Skwer przy ul. ks. kard. S. WyszyńskiegoSkwer przy ul. Św. Ducha (przy sklepie DINO)Skwer przy skrzyżowaniu ulic: Św. Ducha i ŻerkowskiejRondo na ul. SportowejRondo im. Braci Kaniewskich przy ul. M. Skłodowskiej – CurieŁąka kwietna przy ul. MoniuszkiRondo im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Powstańców Wielkopolskich i Wojska PolskiegoSkwery na os. 700 – lecia, przy ulicach: Harcerskiej, Śniadeckich oraz Żwirki i WiguryPark im. mjr. Zbigniewa hr. Ostroróg-GorzeńskiegoSkwer Pamięci przy ul. WrocławskiejTeren zieleni izolacyjnej wzdłuż ul. Zdzisława Skarżyńskiego

Podział administracyjny Miasto podzielone jest na 15 jednostek pomocniczych – 15 osiedli: Stare Miasto Tadeusza Kościuszki Mikołaja Kopernika Śródmieście Ciświca Tumidaj Bogusław 1000-lecia 700-lecia Glinki Ługi Wojska Polskiego Os. Konstytucji 3 Maja I Os. Konstytucji 3 Maja II Polna

Demografia Pod względem liczby ludności Jarocin jest na 14 miejscu w województwie wielkopolskim i 17 pod względem gęstości zaludnienia.

Dane z 31 grudnia 2021:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni Jednostka osób % osób % osób % Populacja 26 410 100 13 777 52,17 12 633 47,83 Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 1202,6 627,4 575,2

Rada miasta Przewodniczący Rady Miasta: Karolina Wielińska-Kuś I Wiceprzewodniczący Rady Miasta: Lechosława Dębska II Wiceprzewodniczący Rady Miasta: Paweł Adamkiewicz