Małpy szerokonose, małpy Nowego Świata (Platyrrhini) – parworząd niewielkich, nadrzewnych ssaków naczelnych z infrarzędu małpokształtnych (Simiiformes) bez grzbietu nosowego i otworach nosowych skierowanych na boki, klasyfikowane w pięciu rodzinach małp Nowego Świata.
Małpy szerokonose wywodzą się z tego samego pnia co wąskonose małpy Starego Świata i człekokształtne – wraz z nimi obejmowane są nazwą małp właściwych (Simiiformes), ale ich ewolucja przebiegała odmiennie w wyniku wędrówki kontynentów. Linia rozwojowa Platyrrhini oddzieliła się od wąskonosych ok. 40 mln lat temu. Szerokonose zamieszkują wyłącznie tropikalne obszary Ameryki Południowej i Amerykę Środkową.
Charakterystyka Małpy szerokonose mają płaski nos, dużą przegrodę nosową i bocznie umiejscowione nozdrza. Większość gatunków ma długi ogon, zwykle mocny i chwytny. U niektórych występują worki krtaniowe pełniące funkcję rezonatorów. Poza szerokim nosem od małp wąskonosych różnią się uzębieniem i słabiej rozwiniętym mózgiem. U samic małp szerokonosych występuje uproszczona forma menstruacji.
Prowadzą nadrzewny tryb życia. Małpy te żywią się owocami, pajęczakami oraz owadami.
Systematyka We wcześniejszych klasyfikacjach fenetycznych z drugiej połowy XX w. małpy szerokonose zaliczane były wraz z wąskonosymi do Anthropoidea. Szerokonose dzielone były na rodziny płaksowatych i pazurkowców. W wyniku badań genetycznych przeprowadzono rewizję systematyki ssaków naczelnych i obecnie występujące współcześnie małpy szerokonose klasyfikowane są w pięciu rodzinach: Callitrichidae – pazurkowcowate Aotidae – ponocnicowate Cebidae – płaksowate Pitheciidae – sakowate Atelidae – czepiakowate
Kladogram współcześnie występujących taksonów:
Opisano również rodziny wymarłe: Branisellidae Homunculidae
Rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej i nieklasyfikowane w żadnej z powyższych rodzin: Panamacebus – jedynym przedstawicielem był Panamacebus transitus Parvimico – jedynym przedstawicielem był Parvimico materdei Perupithecus – jedynym przedstawicielem był Perupithecus ucayaliensis
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia