Małpy wąskonose (Catarrhini) – parworząd ssaków z podrzędu wyższych naczelnych w rzędzie naczelnych (Primates). Małpy wąskonose które charakteryzują się wąskim nosem, w odróżnieniu od małp szerokonosych (też zaliczanych do małpokształtnych). Występują naturalnie na kontynentach określanych jako Stary Świat – w Europie, Azji i Afryce. Zaliczane są do wyższych naczelnych obok wyraków i małp szerokonosych.

Etymologia: kata ‘naprzeciwko, odwrotny’; ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos, pysk’.

Linie ewolucyjne małp wąskonosych i szerokonosych oddzieliły się od siebie ok. 40 mln lat temu, a ok. 25 mln lat temu nastąpił podział wąskonosych na dwie nadrodziny: Cercopithecoidea – koczkodanowce Hominoidea – człekokształtne

Opisano również nadrodzinę wymarłą: Propliopithecoidea

Rodziny wymarłe nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych nadrodzin: Dendropithecidae Pliopithecidae

Rodzaje wymarłe nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych nadrodzin: Iriripithecus – jedynym przedstawicielem był Iriripithecus alekileki Kamoyapithecus – jedynym przedstawicielem był Kamoyapithecus hamiltoni Karamojapithecus – jedynym przedstawicielem był Karamojapithecus akisimia Kogolepithecus – jedynym przedstawicielem był Kogolepithecus morotoensis Limnopithecus Lomorupithecus – jedynym przedstawicielem był Lomorupithecus harrisoni Rhenopithecus – jedynym przedstawicielem był Rhenopithecus eppelsheimensis Saadanius – jedynym przedstawicielem był Saadanius hijazensis

Małpy wąskonose charakteryzują się wąską przegrodą nosową i blisko siebie położonymi nozdrzami skierowanymi w dół. W uzębieniu występują 32 zęby – tylko dwa zęby przedtrzonowe w każdej połówce szczęki w porównaniu z trzema u małp szerokonosych. Pięciopalczaste kończyny z pierwszym palcem przeciwstawnym, palce zakończone płaskimi paznokciami. Ogon występujący u makakoształtnych nigdy nie jest chwytny, u człekokształtnych nie występuje.

Niektóre gatunki wykazują tendencje do poruszania się w postawie dwunożnej. Catarrhini prowadzą głównie dzienny tryb życia. Są wśród nich gatunki nadrzewne oraz naziemne. Żyją w grupach rodzinnych lub w stadach o skomplikowanej strukturze społecznej.

Przypisy

Nazwy polskie za:

Bibliografia