mały|321x321px|Orszak daimyō wyruszający z Edo, grafika z cyklu Pięćdziesiąt trzy stacje na gościńcu Tōkaidō autorstwa Hiroshigego Andō Sankin kōtai (jap. 参勤交代) – polityka zmiennego uczestnictwa w służbie wprowadzona przez siogunat za rządów Iemitsu Tokugawy w 1635 roku w celu kontroli panów feudalnych i zapobiegania buntom. Zmuszała ona daimyō do cyklicznego pobytu w Edo, poza swoimi posiadłościami, oraz utrzymywania tam rezydencji i pozostawiania części rodziny, w tym żony, w charakterze zakładników.
Historia Chociaż sankin kōtai ustanowione zostało w epoce Edo, zwyczaj ten wywodził się z podobnych praktyk w Japonii sięgających pierwszego siogunatu Kamakura w XII wieku. W okresie Azuchi-Momoyama Hideyoshi Toyotomi nakazywał swoim wasalom przybywanie do zamku Fushimi w Kioto, lub do Osaki. Wśród nich od 1586 roku był Tokugawa Ieyasu, który w 1603 r. został pierwszym siogunem z rodu Tokugawa. Tokugawowie przekształcili i sformalizowali ten system, wprowadzając w 1635 roku formalny wymóg obecności w Edo. Początkowo przymus podróży dotyczył tozama-daimyō, czyli rodów, które uznały władzę Tokugawów dopiero po bitwie pod Sekigaharą, a od 1642 r. objął również fudai-daimyō.
Daimyō typowo zobowiązani byli podróżować do Edo w cyklu rocznym, a pochodzący z Kantō w półrocznym. Wyjątek stanowił ród Sō, zarządzający Cuszimą, którego przedstawiciele, ze względu na strategiczne położenie wyspy, zobowiązani byli przebywać w mieście wyłącznie przez 4 miesiące raz na 3 lata, oraz ród Matsumae z Hokkaido - raz na 5 lat. Niektórym daimyō przyznawano tymczasowe zwolnienia z obowiązku w przypadku piastowania stanowiska w administracji, a ród Mito, będący boczną linią Tokugawów, był z niego wyłączony na stałe. mały|321x321px|Parawan przedstawiający scenę wjazdu do zamku Edo, 1847 Konieczność utrzymywania rezydencji w Edo i związane z tym dodatkowe wydatki, takie jak konieczność finansowania części robót publicznych, stanowiły duże obciążenie finansowe dla części daimyō, mogły one wynosić w niektórych przypadkach nawet 50–75% ich dochodu pieniężnego z posiadłości ziemskich, z czego sam przymus cyklicznych podróży do tego miasta, wraz ze świtą i dobytkiem pochłaniać połowę tej kwoty. Zadanie to było szczególnie utrudnione przez to, że liczba mostów na wielu rzekach przecinających trakty prowadzące do Edo była ograniczona, prawdopodobnie częściowo ze względów militarnych, ponieważ mogłyby one posłużyć do szybkiego przemieszczenia wojsk w razie buntu, wymuszając pokonywanie ich w bród.
System sankin kōtai miał duży wpływ na rozwój miasta Edo, szacuje się, że na początku XVIII wieku około 25–30% populacji miasta przybyło do niego z domen feudalnych, z czego jedna trzecia towarzyszyła daimyō w czasie okresowych podróży.
W 1862 r. siogunat wydał dekret łagodzący zasady sankin kōtai, mający na celu zmniejszenie związanych z nim obciążeń finansowych, co umożliwiłoby intensyfikację działań na rzecz ochrony wybrzeży. Od tej pory, większość daimyō zobowiązano do podróży do Edo jedynie raz na 3 lata i pozostawania w nim na 100 dni, a stałe zamieszkiwanie tam przez ich rodziny przestało być obowiązkowe. W 1864 r. podjęto próbę cofnięcia reformy, ale w obliczu słabości siogunatu rozkazy zostały zignorowane.
Przypisy
Kategoria:Historia prawa japońskiego