Homa Darabi (ur. 16 stycznia 1940 w Teheranie, zm. 22 lutego 1994 tamże) – irańska lekarka, pediatra i psychiatra dziecięcy, profesor uniwersytecki oraz działaczka polityczna i feministyczna. Dokonała publicznego aktu samospalenia w proteście przeciwko przymusowi noszenia hidżabu w Islamskiej Republice Iranu.
Życiorys Urodziła się w 1940 r. w Teheranie. Jej siostra, , urodziła się w 1941 r. Po ukończeniu szkoły średniej w 1959 r. rozpoczęła studia medyczne na Uniwersytecie Teherańskim. W czasie studiów angażowała się politycznie – w 1960 r. została zatrzymana i krótko uwięziona za udział w demonstracji popierającej opozycyjny Front Narodowy Iranu (Dżebhe-je Melli Iran) przeciwko reżimowi szacha Mohammada Rezy Pahlawiego. Na początku lat 60. została członkinią Partii Narodowej Iranu (Hezb-e Mellat-e Iran), której liderem był nacjonalistyczny polityk , a jego żona była aktywną członkinią działającą na rzecz praw kobiet.
W 1963 r. wyszła za mąż za kolegę ze studiów, Manoochehra Keyhaniego. Po ukończeniu studiów praktykowała w wiosce Bahmanieh w północnym Iranie. W 1967 r. wyjechała wraz z mężem do Stanów Zjednoczonych, gdzie kontynuowała naukę i zdobywała doświadczenie kliniczne w dziedzinie pediatrii i psychiatrii. Została pierwszą Iranką przyjętą do American Board of Psychiatry and Neurology. W USA mieszkała dziewięć lat i uzyskała obywatelstwo amerykańskie. Jej siostra Parvin również wyjechała do USA, gdzie studiowała i pracowała jako inżynier.
Kariera zawodowa i działalność polityczna W 1976 r. wróciła do Iranu w odpowiedzi na naciski rodziny, by służyć ojczyźnie. Jej dwie córki pozostały w USA. Jako jedna z nielicznych psychiatrów dziecięcych w kraju objęła stanowisko profesora psychiatrii dziecięcej na Uniwersytecie Teherańskim. Należała do pionierów tej dziedziny w Iranie i kierowała jedną z pierwszych klinik zajmujących się zaburzeniami psychicznymi u dzieci. Wykładała również na Uniwersytecie Szahida Behesztiego.
Równolegle prowadziła działalność polityczną – ponownie związała się z nacjonalistyczną Partią Narodu Iranu i zaprzyjaźniła się z . Aktywnie uczestniczyła w ruchu rewolucyjnym w latach 1978–1979 i początkowo popierała Ruhollaha Chomejniego oraz jego obietnice. 16 marca 1979 r., niecały miesiąc po zwycięstwie rewolucji, Chomejni wprowadził obowiązek noszenia hidżabu przez kobiety w przestrzeni publicznej i miejscu pracy, w tym na uczelniach. Darabi sprzeciwiła się tym regulacjom. Była jedną z dwóch kobiet, które spotkały się z prezydentem Abolhasanem Banisadrem w celu przedstawienia postulatów kobiet i wyrażenia sprzeciwu wobec obowiązkowego hidżabu, jednak nie osiągnięto porozumienia.
W latach 80. i na początku 90. była poddawana naciskom administracyjnym i społecznym. W 1990 r. została przeniesiona do szpitala im. Imama Husajna, którego dyrektor nalegał na noszenie pełnego islamskiego hidżabu. W 1991 r. jej siostra Parvin przyjechała do Iranu, aby uzyskać zgodę jej męża na wyjazd Homy, jednak bez powodzenia. W tym samym roku lekarka została zwolniona z pracy akademickiej i pozbawiona prawa wykonywania zawodu z powodu „nieprzestrzegania zasad islamskich”, w tym odmowy noszenia obowiązkowego stroju. Po wniesieniu sprzeciwu decyzję formalnie uchylono w 1993 r., jednak nie została przywrócona na stanowisko. W styczniu 1994 r. ukończono budowę szpitala psychiatrycznego dla dzieci, powstałego z jej inicjatywy i według jej wytycznych. Zaproponowano jej objęcie stanowiska dyrektorki pod warunkiem przestrzegania obowiązujących zasad, lecz odmówiła.
Śmierć Dziesiątego dnia Ramadanu, 21 lutego 1994 r., na placu Tajrish w Teheranie Homa Darabi dokonała aktu samospalenia w proteście przeciwko przymusowi noszenia hidżabu oraz represyjnej polityce władz wobec kobiet. Według relacji świadków przed podjęciem tego kroku publicznie wyrażała sprzeciw wobec tyranii i ograniczania wolności kobiet. Zmarła 22 lutego 1994 r. w wyniku odniesionych obrażeń.
Znaczenie i odbiór Wiadomość o jej śmierci została początkowo wyemitowana poza granicami kraju, w izraelskiej rozgłośni radiowej nadającej w języku perskim, a następnie w BBC. Prasa irańska milczała do momentu, gdy władze przedstawiły Darabi jako osobę chorą psychicznie. Jej śmierć odbiła się szerokim echem międzynarodowym i stała się jednym z najbardziej symbolicznych aktów protestu przeciwko polityce władz irańskich wobec kobiet. Akt ten uczynił ją symbolem walki kobiet w nowożytnej historii Iranu o równość i wolność.
W 1994 r., z inicjatywy jej siostry, w Truckee w Kalifornii powołano Dr. Homa Darabi Foundation, której celem jest m.in. podnoszenie świadomości społecznej na temat przemocy wobec kobiet i dzieci na całym świecie oraz promowanie działań na rzecz zmian. W 1999 r. nakładem Prometheus Books w Nowym Jorku ukazała się książka Rage Against the Veil, poświęcona jej życiu i działalności, autorstwa Parvin Darabi i Romina P. Thomsona.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Irańscy i perscy lekarze Kategoria:Irańscy działacze społeczni Kategoria:Irańscy działacze praw człowieka Kategoria:Ludzie zmarli w wyniku samospalenia (forma samobójstwa) Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Teheranie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Teheranie Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 1994