Hipoestrogenizm – stan kliniczny związany z obniżeniem stężenia estrogenów, zwykle estradiolu, prowadzący do zaburzeń miesiączkowania, objawów naczynioruchowych, objawów ze strony układu moczowo-płciowego, obniżenia płodności oraz następstw kostno-metabolicznych. Najczęściej opisuje się go u kobiet w menopauzie, w pierwotnej niewydolności jajników i innych postaciach hipogonadyzmu, ale może występować także u dziewcząt z opóźnionym dojrzewaniem płciowym oraz – rzadko – u mężczyzn z zaburzeniami syntezy estrogenów.
Etiologia Najczęstsze przyczyny hipoestrogenizmu obejmują: fizjologiczne wygasanie czynności jajników po menopauzie. pierwotną niewydolność jajników, w tym zespół Turnera, inne postacie dysgenezji gonad, następstwa zabiegów operacyjnych na jajnikach, obustronnego usunięcia przydatków, chemioterapii, radioterapii oraz części przypadków o podłożu autoimmunologicznym albo genetycznym. postacie ośrodkowe (hipogonadyzm hipogonadotropowy), związane między innymi ze względnym deficytem energii, nadmiernym wysiłkiem fizycznym, przewlekłym stresem, hiperprolaktynemią, chorobami okolicy podwzgórzowo-przysadkowej oraz działaniem niektórych leków. do bardzo rzadkich przyczyn należą zaburzenia genetyczne, na przykład niedobór aromatazy; w takich sytuacjach hipoestrogenizm może występować także u mężczyzn.
Objawy i następstwa Do najczęstszych objawów należą brak miesiączki albo nieregularne miesiączki, niepłodność, uderzenia gorąca, poty nocne i zaburzenia snu, a także suchość pochwy, dyspareunia, świąd i pieczenie sromu oraz objawy ze strony dolnych dróg moczowych, takie jak parcia naglące, dysuria i nawracające zakażenia dróg moczowych. U dziewcząt i nastolatek hipoestrogenizm może przejawiać się także opóźnieniem lub zatrzymaniem dojrzewania płciowego, w tym brakiem rozwoju piersi i pierwotnym brakiem miesiączki. Mogą także występować obniżenie libido, wahania nastroju i objawy depresyjne. W przewlekłym hipoestrogenizmie szczególnie istotny jest aspekt kostny i sercowo-naczyniowy: dochodzi do spadku gęstości mineralnej kości, wzrostu ryzyka osteoporozy oraz niekorzystnych zmian wpływających na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, zwłaszcza gdy niedobór estrogenów pojawia się przed naturalnym wiekiem menopauzy.
Rozpoznanie Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, wywiadzie dotyczącym cyklu miesiączkowego oraz badaniach hormonalnych. U dziewcząt z podejrzeniem hipogonadyzmu diagnostyka obejmuje ponadto ocenę tempa dojrzewania płciowego i rozwoju drugorzędowych cech płciowych. W wytycznych dotyczących żeńskiego hipogonadyzmu, odnoszących się do kobiet w wieku rozrodczym, za ważną przesłankę kliniczną uważa się utrzymujące się stężenie estradiolu poniżej 200 pmol/l w połączeniu z co najmniej 3-miesięcznym brakiem miesiączki, jednak sam wynik estradiolu nie rozstrzyga o przyczynie zaburzenia. Zwiększone stężenia FSH i LH przemawiają za pierwotną niewydolnością jajników, natomiast niskie albo nieadekwatnie prawidłowe gonadotropiny sugerują postać ośrodkową. W podejrzeniu przedwczesnej niewydolności jajników u kobiet przed 40. rokiem życia stosuje się kryteria obejmujące samoistny brak miesiączki lub nieregularne cykle przez co najmniej 4 miesiące oraz stężenie FSH >25 IU/l; przy niepewnym wyniku badanie powtarza się po 4–6 tygodniach. Diagnostyka różnicowa obejmuje wykluczenie ciąży, ocenę stężenia prolaktyny i TSH, a zależnie od sytuacji klinicznej także badania autoimmunologiczne, genetyczne i obrazowe okolicy podwzgórzowo-przysadkowej.
Leczenie Leczenie zależy od przyczyny, wieku chorej, nasilenia objawów i planów rozrodczych. U dziewcząt i nastolatek z hipogonadyzmem leczenie estrogenowe stosuje się również w celu indukcji i podtrzymania dojrzewania płciowego oraz ochrony zdrowia kostnego. W postaciach czynnościowych podstawą postępowania jest usunięcie czynnika wywołującego, zwłaszcza wyrównanie deficytu energetycznego, ograniczenie nadmiernego wysiłku fizycznego oraz leczenie zaburzeń odżywiania i przewlekłego stresu; w chorobach organicznych leczy się schorzenie podstawowe. W leczeniu objawowym i ochronnym stosuje się terapię estrogenową, a u kobiet z zachowaną macicą łączy się ją z progestagenem w celu ochrony endometrium. U kobiet z pierwotną niewydolnością jajników albo wczesną menopauzą leczenie hormonalne jest na ogół zalecane do wieku naturalnej menopauzy, ponieważ poza zmniejszeniem dolegliwości ogranicza utratę masy kostnej i korzystnie wpływa na ryzyko sercowo-naczyniowe. W utrzymujących się objawach ze strony dolnych dróg moczowo-płciowych można stosować małe dawki estrogenów dopochwowych; przy leczeniu miejscowym zwykle nie ma potrzeby dodatkowej podaży progestagenu. Postępowanie w niepłodności zależy od etiologii: w postaciach ośrodkowych możliwa jest indukcja owulacji, natomiast w pierwotnej niewydolności jajników możliwości rozrodu są ograniczone i często wymagają technik wspomaganego rozrodu.
Przypisy
Kategoria:Choroby ginekologiczne