Bracia Józef Florian (ur. 20 września 1908 w Zarszynie, zm. 26 września 1942 w KL Auschwitz) i Tadeusz Florian (ur. 4 listopada 1916 w Zarszynie, zm. 17 grudnia 1944 w KL Flossenbürg-Leitmeritz) – żołnierze Wojska Polskiego, obrońcy Ojczyzny we wrześniu 1939, członkowie konspiracji w szeregach Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej, więźniowie niemieckich obozów koncentracyjnych, zamordowani przez Niemców w odwecie za działalność konspiracyjną.
Życiorysy mały|Józef Florian w mundurze ułana jazłowieckiego Józef i Tadeusz byli dwoma spośród pięciu synów szanowanej rodziny Władysławy i Romana Floriana, stolarza i rzeźbiarza z Zarszyna (powiat sanocki). Pozostali bracia to: Lucjan, Stanisław i Mieczysław. II wojnę światową przeżyło tylko dwóch braci: Lucjan i Stanisław. Mieczysław zginął od przypadkowej kuli podczas walk frontowych na terenie Zarszyna jesienią 1944.
Józef odbył służbę wojskową w 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich we Lwowie. Zmobilizowany latem 1939 walczył w kampanii wrześniowej. Po klęsce wojny obronnej powrócił do Zarszyna .
Tadeusz służbę wojskową odbył tuż przed wybuchem II wojny światowej w kompanii hydrotechnicznej w Modlinie. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939, po klęsce podobnie jak starszy brat powrócił do Zarszyna.
Działalność konspiracyjna Bracia zostali zatrudnieni przy budowie baraków w Załużu, koło Sanoka. Miejscowość ta znalazła się po 17 września 1939 w sowieckiej strefie okupacyjnej. Tam spotkali kolegów z WP, z którymi założyli komórkę Związku Walki Zbrojnej przemianowanego później na Armię Krajową. Współzałożycielem tej komórki był zawodowy podoficer Adam Mędrek. Obaj bracia zostali zaprzysiężeni do ZWZ w Załużu.
Zajmowali się kolportowaniem prasy konspiracyjnej. Granica niemiecko-sowiecka na Sanie miała początkowo charakter prowizoryczny, ostateczne zatwierdzenie granicy nastąpiło w 1940. Na mocy umów niemiecko-sowieckich możliwe było dobrowolne przemieszczanie się ludności między zajętymi przez okupantów terenami. Bracia Florianowie przemycali nielegalną prasę na teren Zarszyna, znajdującego się w granicach Generalnej Guberni.
Wraz z nimi przewoził „bibułę” Rudolf Probst, żołnierz AK, który zanim zaczął pracować jako “wtyczka” (od listopada 1943 do czerwca 1944) w sanockiej placówce gestapo, wyprawiał się z braćmi Florianami przez granicę na Sanie m.in. do Stryja i Borysława, o czym wspomina w książce “Pseudonim Weksler”.
16 czerwca 1942 sanockie gestapo przeprowadziło akcję mającą na celu aresztowanie polskich konspiratorów w Zarszynie. Niemcom nie udało się wówczas zatrzymać słynnego kuriera Jana Łożańskiego (ps. “Orzeł", “Bokser”, “Jan Madejski”), urodzonego i zamieszkałego w Zarszynie, działającego od zimy 1940 na trasie “Jaga”, prowadzącej przez Beskid Niski na Węgry. Natomiast podczas próby ucieczki została śmiertelnie postrzelona jego siostra, Irena Łożańska, zaangażowana w konspirację jako łączniczka ZWZ-AK.
Kontynuując swoją akcję, w tym samym dniu hitlerowcy aresztowali braci Józefa i Tadeusza Florian. Jak pisze Jan Łożański w swojej książce ”Orzeł z Budapesztu”, gestapowcy pojawili się prawdopodobnie na skutek donosu jednego z mieszkańców Zarszyna lub Posady Zarszyńskiej. W kilka miesięcy później placówka AK w Sanoku wysłała grupę likwidacyjną do wykonania wyroku na donosicielu.
Tortury, obóz koncentracyjny i śmierć W areszcie gestapo w Sanoku bracia Florianowie byli przetrzymywani i katowani przez dwa miesiące. Znęcał się nad nimi wyjątkowo okrutny gestapowski oprawca Leo Humeniuk, narodowości ukraińskiej. Józef, próbując chronić młodszego o osiem lat brata, brał na siebie całą winę i odpowiedzialność za zaangażowanie w ruch oporu. 18 sierpnia 1942, skatowanych przetransportowano do ciężkiego gestapowskiego więzienia w Tarnowie. Tam znowu byli bici i torturowani.
29 sierpnia 1942 zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu i zarejestrowani jako więźniowie polityczni (“P-Pole”): Józef – nr 62 133, Tadeusz – nr 62 132. Józef po niespełna miesiącu pobytu w KL Auschwitz, 22 września 1942 został przyjęty do obozowego szpitala, blok nr 21. Cztery dni później, 26 września 1942 już nie żył. alt=|mały|358x358px|Tadeusz Florian, więzień KL Auschwitz Tadeusz przeżył w KL Auschwitz jeszcze dwa lata. 14 września 1944 został przeniesiony do obozu koncentracyjnego Flossenbürg, podobóz w Leitmeritz (czes. Litoměřice, Litomierzyce, Czechy), prawdopodobnie zmarł w drodze do obozu. Już po zakończeniu wojny ich młodszy brat Stanisław natrafił na listę zmarłych w obozie Litomierzyce, opublikowaną w “Dzienniku Polskim” z 11 czerwca 1945, na której znalazł imię i nazwisko brata Tadeusza. Upamiętnienie We wrześniu 2026, w budynku Gminnej Biblioteki Publicznej w Zarszynie, odbędzie się uroczyste wmurowanie pamiątkowej tablicy poświęconej braciom Józefowi i Tadeuszowi Florian, ufundowanej przez IPN Oddział w Rzeszowie.
Przypisy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Zarszynie Kategoria:Ludzie związani z Zarszynem Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz