mały|Dwór Karola Zaykowskiego w Czermnej Karol Zaykowski (herbu Jastrzębiec) ur. 18 stycznia 1836 r. w Czermnej, zm. 23 lutego 1887 r. w Przemyślu - syn Stanisława Zaykowskiego dziedzica Czermnej oraz Agaty z domu Nowakowskiej. Karol Zaykowski był oficerem zawodowym i nadporucznikiem wojsk austriackich. Po wybuchu powstania styczniowego zaciągnął się do formowanych w Galicji oddziałów partyzanckich – na Ziemi Tarnowskiej powstały oddziały m.in. mjr. Edwarda Dunajewskiego i płk. Dionizego Czachowskiego. Major Zaykowski pełnił funkcję szefa sztabu w oddziale mjr. Dunajewskiego. W swoim życiu budował drogę kolejową biegnącą z Jasła do Stróż. Zarobione pieniądze zainwestował w posiadłość w Czermnej. Przy folwarku Sarysz założył piękny park o powierzchni 7 ha. Współpracował także przy wydobyciu ropy naftowej z Ignacym Łukasiewiczem, wynalazcą lampy naftowej.
Życiorys Karol Zaykowski urodził się 18 stycznia 1836 r. w Czermnej, a dwa dni później został ochrzczony. Jest synem Stanisława Zaykowskiego, dziedzica Czermnej oraz Agaty z domu Nowakowskiej. Rodzicami chrzestnymi Karola Zaykowskiego zostali Stanisław Rogawski, dziedzic wsi Ołpiny oraz Julianna Miazga, dziedziczka wsi Bączal. mały|Karol Zaykowski ze swoimi synami Karol Zaykowski - oficer zawodowy i nadporucznik wojsk austriackich, po wybuchu powstania styczniowego zaciągnął się do formowanych w Galicji oddziałów partyzanckich - na Ziemi Tarnowskiej powstały oddziały m.in. mjr. Edwarda Dunajewskiego i płk. Dionizego Czachowskiego. Major Zaykowski pełnił funkcję szefa sztabu w oddziale mjr. Dunajewskiego (przypuszczano, że był jego zastępcą). Walczył pod pseudonimem „Liwocz”. W ten sposób nawiązał do góry, u stóp której leży jego rodzinna miejscowość - Czermna. mały|Grób Karola Zaykowskiego w Czermnej 20 czerwca 1863 r. w czasie przeprawy przez Wisłę na polach wsi Gace rozegrała się bitwa z wojskami rosyjskimi. Mimo odparcia Rosjan wśród powstańców wybuchła panika. Brak wyszkolenia żołnierzy spowodował, iż zaczęli cofać się ku rzece. Nie pomogły żadne perswazje dowódców. Mjr Karol Zaykowski zmuszony był zdegradować jednego z oficerów. Na uciekinierów, którzy chcieli się schronić na galicyjskich brzegach czekały patrole austriackiej konnicy i piechoty. Oddziały były rozbrajane i odsyłane do Dąbrowy lub Tarnowa. W czasie przeprawy przez Wisłę utonął dowódca mjr Dunajewski, natomiast Zaykowski, mimo szerzących się pogłosek o jego śmierci w nurtach Wisły uratował się albo celowo zachował się w ten sposób, aby zmylić czujność wrogów. Przedostał się w bezpieczne strony, a następnie powrócił na pole walki. "Liwocz" pełnił obowiązki dowódcy pułku opatowskiego dywizji sandomierskiej w korpusie gen. Józefa Haukego-Bosaka. W lutym 1864 r. został zdegradowany przez Bosaka za zaniedbania organizacyjne. W czasie powstania Zaykowski uczestniczył w potyczkach: Krakowskie: Gace – 20.06.1863 r., Sandomierskie: Rybnica - 20.10.1863 r., Jurkowice - 21.10.1863 r., Bodziechów - 16.12.1863 r., Opatów - 12.02.1864 r.
Po wprowadzeniu w Galicji stanu oblężenia, nasiliła się akcja represjonowania działaczy powstańczych. Karol Zaykowski znalazł się wśród tych, którzy stanęli przed sądem. Po powrocie do Galicji za udział w powstaniu styczniowym, w sierpniu 1864 r. został skazany przez Sąd Wojenny w Tarnowie na 5 miesięcy więzienia.
Po powrocie do Czermnej, Karol Zaykowski zajął się pracą. Budował drogę kolejową biegnącą z Jasła do Stróż. Zarobione pieniądze zainwestował w posiadłość w Czermnej. Przy folwarku Sarysz założył piękny park o powierzchni 7 ha. W nim powstało wiele pięknych różanych alei. W okresie kwitnienia zapach roznosił się w całej okolicy. Z jego inicjatywy została wymurowana w Nadolu na Skale kapliczka z obrazem Matki Bożej Siewnej.
Karol Zaykowski zmarł w Przemyślu 23 lutego 1887 r., został pochowany na rodzinnym cmentarzu w Czermnej. Na zniszczonej zębem czasu płycie nagrobnej widnieje inskrypcja: "Pracą, prawdą i porządkiem żyłeś i innym żyć kazałeś".
Rodzina Poślubił Helenę z domu Lipanowicz, z którą miał troje dzieci: Zofię, Stanisława i Kazimierza.
Działalność na rzecz Polski i Polaków Karol Zaykowski zdawał sobie sprawę, że aby poprawić byt i gospodarkę Polaków w zaborze austriackim, należy rozbudować przemysł. Udał się do Lwowa, by zaoferować swoje usługi spółkom kolejowym. Kierował budową większości linii kolejowych w południowo - wschodniej Polsce. Wybudował kolej brodzką, łupkowską i tarnopolską. Zaykowski szczególnie przyczynił się do rozwoju gospodarczego okolic Jasła i sprzeciwił się projektom połączenia kolei lechowskiej i łupkowskiej z odcinkiem trasy: Grybów-Gorlice-Żmigród-Dukla-Zagórz. Inżynier Zaykowski zaproponował trasę: Stróże-Biecz-Jasło-Krosno-Zagórze. Zwrócił uwagę opinii publicznej, poprzez działalność publicystyczną oraz pisanie licznych memoriałów do ministerstw, na zdecydowanie większą korzyść społeczną jego projektu. W artykule zamieszczonym 1 lutego 1881 roku w krakowskim „Czasie” przedstawił niepodważalne argumenty. Wykazał, że przesunięcie kolei na północ od Karpat będzie równoznaczne z oddaleniem torów od górzystego i urwiskowego terenu, na którym występują liczne doliny z potokami, gdzie opady śniegu powodowałyby ciągłe blokowanie linii. Trasę Biecz-Jasło byłoby zatem łatwiej wybudować – przekonywał Zaykowski - gdyż wiodłaby przez bardziej równinny i otwarty teren, co, według jego wyliczeń, umożliwiłoby zaoszczędzenie miliona złotych. Inżynier dowodził również, że ze względu na fakt, iż okolice Biecza, Jasła i Krosna są bardziej zaludnione, nie należy obawiać się o dochody z kolei. Do ich zwiększenia miało walnie przyczynić się grono uczniów dojeżdżającego do pierwszego na Podkarpaciu gimnazjum, które erygowano w Jaśle w 1868 roku.
Karol Zaykowski ostatecznie odniósł sukces i spowodował, że rząd przyznał rację inżynierowi z Czermnej, który zaangażował się później w poszukiwania węgla i ropy naftowej. W 1880 roku stał się - z Ignacym Łukasiewiczem i Williamem Stockerem - współudziałowcem Spółki „Bergbau Gesellschaft”, do której należało 9 szybów kopalnych w Uhercach. Również w tym roku przeprowadzono pierwsze wiercenie do głębokości 127 m, następne – 146 m i 186 m, co spowodowało wzrost wydobycia ropy naftowej z 120 do 144 ton.
Karol Zaykowski nie szczędził zarobionych pieniędzy i wydawał je na różne projekty i cele dobroczynne. Między innymi co miesiąc wpłacał 2 złr na weteranów z powstania listopadowego oraz 12 złr na oświatę ludową. Jako członek Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie wspomagał finansowo projekty artystyczne. Przyczynił się również do rozwoju swojej małej ojczyzny. Założył piękny park o powierzchni 7ha. Obok dworku Karol Zaykowski ufundował kapliczkę z obrazem Matki Bożej Siewnej “Na Skale” - jak nazywają ją mieszkańcy Czermnej. Dzieci chłopskie mogły pobierać nauki w jego dworku i otrzymywały stypendia na dalsze kształcenie.
Śmierć Karol Zaykowski zmarł 26 lutego 1887 roku w Przemyślu w wieku 51 lat. Powodem jego przedwczesnej śmierci była choroba płuc. Jego pogrzeb odbył się w rodzinnej miejscowości, do której licznie przybyli właściciele okolicznych dworków, a także przyjaciele i znajomi zmarłego, również ci z bardzo daleka. Krakowskie i lwowskie gazety zamieściły nekrologi i laudacje na cześć zmarłego bohatera. Na nagrobku Zaykowskiego umieszczono inskrypcję: „Pracą, prawdą i porządkiem żyłeś i swoim żyć kazałeś”.
Zobacz też Kolej transwersalna
Szerzyny (gmina)
Ciekawostka W 2026 roku będzie mieć swoją premierę film dokumentalny pt. "Zaykowski - (Nie)zapomniany bohater", którego reżyserem jest dziennikarz i publicysta, Sebastian Czapliński. Zwiastun filmu dostępny jest już w Internecie.
Linki zewnętrzne Życiorys Karola Zaykowskiego przygotowany przez Zofię Okarmę ze Stowarzyszenia Historyczno-Patriotycznego "Pro Patria" Drzewo genealogiczne rodziny Zaykowskich Informacja dotycząca filmu dokumentalnego "Zaykowski - (Nie)zapomniany bohater", którego premiera planowana jest w 2026 roku
Bibliografia https://bialczynski.pl/klan-czyli-zadruga/ernest-till-1846-1926-profesor-prawa-we-lwowie-i-dwie-adolfiny-till/uherce-dwor-i-majatek-tillow/ https://genealogia.okiem.pl/powstancy-styczniowi?nazwisko=Zajkowski Bitwy i potyczki 1863 – 1864, pod red. S. Zielińskiego, Rapperswil 1913. „Czas”: R. 1874 (nr 302), R. 1881 (nr 25), R. 1883 (nr 64), R. 1887 (nr 27, nr 49). „Gazeta Narodowa”: R. 1872 (nr 305). Herbert Z., Wiersze zebrane, Kraków 2011. „Kurier Krakowski”: R. 1877 (nr 50). Okarma Z., Rutana J., Czermna wczoraj i dziś, Czermna 2022. Okarma Z., Legendy o Czermnej i Liwoczu, Czermna 2018. Plan odnowy miejscowości Czermna na lata 2021 – 2028, Szerzyny 2021. Sarna W. ks., Opis powiatu jasielskiego, Jasło 1913. Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie z czynności w roku 1876/1877, Kraków 1877. Wizerunki uczestników powstania styczniowego, seria II – III, Lwów 1913.
Kategoria:Urodzeni w 1836 Kategoria:Zmarli w 1887 Kategoria:Żołnierze powstania styczniowego