Stefania Blandyna Socha (ur. 2 czerwca 1898 w Warszawie, zm. 22 sierpnia 1958 w Świdnicy) – polska aktorka teatralna, producentka i reżyserka filmowa. Była aktywna w Polsce, Peru i Brazylii. Pionierka peruwiańskiej produkcji filmowej i tamtejszego szkolnictwa filmowego. Reżyserka filmu niemego Los abismos de la vida.

Życiorys Urodziła się w Warszawie 2 czerwca 1898Akt chrztu 374/1898 Akta parafii rzymskokatolickiej Nawiedzenia NMP w Warszawie, Archiwum Państwowe w Warszawie, sygn. 72/160/0/-/153 w rodzinie związanej ze sztukami scenicznymi. Jej matka, Natalia Paulina Maślak, była śpiewaczką, natomiast ojciec, Edmund Franciszek Socha, był solistą baletu w Teatrze Wielkim. Jej brat, Artur Socha, był aktorem filmowym i teatralnym.

W Warszawie uczyła się w Szkole Baletowej przy Teatrze Wielkim oraz w Warszawskiej Szkole Dramatycznej pod dyrekcją Jana Lorentowicza. Ukończyła także studium filmowe u Wiktora Biegańskiego i Stanisławy Wysockiej.

W 1918 została zaangażowana w Teatrze Polskim w Warszawie, w 1920 w Teatrze Żołnierza i w 1921 w Teatrze Objazdowym. W latach 1922–1923 kontynuowała naukę sztuki filmowej w Wiedniu. Po powrocie do kraju występowała w sezonie 1923–1924 w Teatrze Praskim i w sezonie 1924–1925 w Teatrze Polskim w Katowicach.

W 1926 wyjechała do Peru i zamieszkała w Limie. W Ameryce Południowej wyróżniała się męskim ubiorem, krótkimi włosami i swoją niezależnością. Założyła wytwórnię Perú Film, która pełniła również funkcję szkoły aktorskiej i kuźni młodych talentów. Trzy lata później, wraz ze swoimi uczniami, wyprodukowała i wyreżyserowała Los abismos de la vida (pol. na dnie przepaści) – film niemy o charakterze komediowym i moralizatorskim, opowiadający o tragicznym losie młodej dziewczyny z wyższych sfer, Berty Iturregui. Berta zostaje uwiedziona przez swojego szofera, człowieka bez zasad moralnych. Zachodzi w ciążę, a kierowca zawozi ją do chińskiego zielarza w celu wykonania aborcji. Później szofer zaczyna realizować swój plan przejęcia majątku dziewczyny; zbliża się do jej ojca, zostaje jego wspólnikiem i planuje ślub z Bertą. Zielarz podejmuje próbę wyeliminowania kierowcy, w wyniku czego obaj giną. Berta musi zmierzyć się ze wstydem wynikającym z uwikłania w sprawę kryminalną, jednak ostatecznie odkrywa miłość, jaką od dawna darzył ją nieśmiały sekretarz jej ojca, i wychodzi za niego.

Premiera miała miejsce 31 października 1929. Film Sochy wywołał skandal, jednak odniósł sukces - był wyświetlany w kinie premiery przez dwa tygodnie oraz przez kilka miesięcy w innych peruwiańskich miastach. Przyczynił się także do boomu na kino nieme w Peru i gwałtownego wzrostu liczby nowych produkcji.

Wcześniej Socha pracowała nad filmem El amor de la gitana (pol. miłość Cyganki), który jednak nie został ukończony. Po sukcesie Los abismos de la vida podjęła pracę nad Vida del campo (pol. życie wsi), opowiadającym o życiu na prowincji praz Manco capac, z fabułą osadzoną w czasach Inków. Nie ukończyła jednak tych filmów za względu na nadmierny wzrost produkcji filmowej w Peru i przesycenie rynku w czasach kryzysu gospodarczego. W 1934 w Peru pojawiły się filmy dźwiękowe, co ostatecznie zakończyło los filmów niemych w tym kraju. Według Gabrieli Yepes, Socha była jedyną kobietą w Peru pracującą jako reżyserka filmów niemych i jedną z trzech, które pracowały przy filmach tego typu (poza aktorkami). W 1935 Socha przeniosła się do Brazylii do Porto Alegre, gdzie założyła studio Gancha Film.

W 1939 przyjechała do Polski w sprawach rodzinnych i ze względu na wybuch II wojny światowej musiała zostać w kraju. Podczas wojny pracowała w biurze adwokata Bolesława Pawłowskiego w Warszawie, a po powstaniu warszawskim trafiła do Krakowa, gdzie mieszkała do 1949.

W latach 1944–1948 nie miała zatrudnienia i – według własnych słów – żyła w głębokiej nędzy. Od 1948 pracowała w Teatrze Młodego Widza jako aktorka i inspicjentka. W sezonie 1949–1950 występowała w Ludo­wym Teatrze Muzycznym w Warszawie, w sezonie 1951–1952 w teatrze w Świdnicy, a od 1952 do końca życia w Teatrze Dolnoślą­skim w Jeleniej Górze. Grała m.in. Panią Filding (Świerszcz za kominem), Straganiarkę (Narodziny Figa­ra), Robotnicę (Grzech). Niekiedy opracowywała ukła­dy taneczne do przedstawień dramatycznych.

Była członkiem ZASP od 1921, należała też do Ligi Kobiet, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej i do 1949 do PPR/PZPR.

Zmarła w Świdnicy 22 sierpnia 1958.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1958 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Ludzie związani ze Świdnicą Kategoria:Ludzie związani z Jelenią Górą Kategoria:Polacy w Peru Kategoria:Polacy w Brazylii