Poszukiwania historycznego Jezusa

Poszukiwania historycznego Jezusa (, pełny tytuł ) – dzieło z zakresu krytyki biblijnej autorstwa Alberta Schweitzera, wydane po raz pierwszy w 1906 roku.

Drugie, rozszerzone wydanie niemieckie ukazało się w 1913 roku. Zostało ono uzupełnione o poprawki teologiczne, rozwinięcia niektórych tematów oraz polemikę ze zwolennikami teorii mitu Jezusa.

Tłumaczenia Rozgłos dziełu Schweitzera przyniosło jego tłumaczenie na język angielski The Quest of the Historical Jesus, wydane w 1910 roku. Polskie wydanie pod tytułem Poszukiwania historycznego Jezusa ukazało się w 2025 roku. Jest ono oparte na wydaniu niemieckim z 1984 roku, zawiera zatem rozszerzenia, które znalazły się w wydaniu z 1913 roku.

Treść W swoim dziele Schweitzer dokonuje przeglądu wszystkich wcześniejszych prac na temat Jezusa historycznego, począwszy od końca XVIII wieku. Wskazuje, jak zmieniał się wizerunek Jezusa wraz z upływem czasu i osobistymi skłonnościami różnych autorów. Kończy swoją pracę własnym streszczeniem i interpretacją wiedzy zdobytej w ciągu poprzedniego stulecia. Przyjmuje stanowisko, że życie i myślenie Jezusa należy interpretować w świetle przekonań samego Jezusa, które określa mianem „późnożydowskiej eschatologii”. Podkreśla, że Jezus był w dużej mierze człowiekiem swoich czasów i dlatego sprzeciwia się wszelkim próbom zrozumienia go w zestawieniu ze sposobem myślenia i odczuwania współczesnego człowieka. Zdaniem Schweitzera, Jezus szczerze wierzył, że jego posługa doprowadzi do końca historii i nie widział żadnego dłuższego okresu między jego ziemskim pobytem a ostatecznym sądem Bożym.

Schweitzer napisał, że Jezus i jego naśladowcy oczekiwali rychłego końca świata, a historia chrześcijaństwa opiera się na „opóźnieniu paruzji”, odłożeniu jej na czas nieokreślony, porzuceniu eschatologii, swoistym odeschatologizowaniu nauczania Jezusa. W rozdziale Rozwiązanie w postaci konsekwentnej eschatologii skupił się na badaniu i porównywaniu licznych wersetów biblijnych obiecujących rychły powrót Syna Człowieczego oraz dokładnych szczegółów tego wydarzenia, tak jak pierwotnie wierzono, że ono nastąpi. Jezus nawet mówi swoim uczniom podczas ich rozesłania: „Zaprawdę, powiadam wam: Nie zdążycie obejść miast Izraela, nim przyjdzie Syn Człowieczy” (Mt 10, 23), wydaje już wyrok na Korozain, Betsaidę i Kafarnaum (Mt 11, 20–24). Schweitzer zakładał nawet, że Jezus mógł wyobrażać sobie, swoją śmierć, zmartwychwstanie i paruzję jako wydarzenia rozgrywające się w jednym akcie, tzn. w chwili jego śmierci lub już w czasie agonii objawi się w chwale jako Syn Człowieczy. Według Schweitzera Jezus i jego uczniowie znajdowali się w tamtym czasie pod silnym wpływem eschatologicznych oczekiwań. Byli otoczeni ludem pokutującym za grzechy i oczekującym nadejścia w każdej chwili Królestwa oraz objawienia się Syna Człowieczego. Ten oczekujący tłum sam w sobie dawał pewność poprawności owych naglących oczekiwań.

Kontynuacją wątków eschatologicznych oraz oczekiwań apokaliptycznych Jezusa, i w konsekwencji – również pierwszych chrześcijan, było późniejsze dzieło Schweitzera Die Mystik des Apostels Paulus (1930). W pracy tej autor omawia eschatologiczne przekonania Pawła z Tarsu i (za jego pośrednictwem) podobne przesłanie całego Nowego Testamentu. Schweitzer umiejscawiał mistycyzm Pawła w apokaliptycznym judaizmie i eschatologii żydowskiej, związanej z oczekiwaniem czasów ostatecznych. Pawłowy „mistycyzm trwania w Chrystusie” określał mianem „mistycyzmu eschatologicznego”. Definiuje on Pawła z Tarsu jako „wyjątkowego myśliciela eschatologicznego”.

Wpływ Dzieło Geschichte der Leben-Jesu-Forschung ugruntowało reputację Schweitzera jako wybitnego teologa. Jego publikacja skutecznie wstrzymała na dziesięciolecia prace nad historycznym Jezusem jako subdyscypliną studiów Nowego Testamentu, aż do 1953 roku, gdy Ernst Käsemann wygłosił na Uniwersytecie w Marburgu wykład Problem Jezusa historycznego, które to wystąpienie uważa się za początek tzw. drugiego poszukiwania Jezusa historycznego.

Po publikacji Geschichte der Leben-Jesu-Forschung zarzucano Schweitzerowi, jakoby jego opinie teologiczne wspierały tendencje opisywania Jezusa jako osoby chorej psychicznie lub fanatyka religijnego. W tamtym czasie były wydawane prace sugerujące takie postrzeganie historycznego Jezusa. Do najważniejszych z nich należały dzieła (wydane pod pseudonimem „George de Loosten” Jesus Christus vom Standpunkte des Psychiaters, 1905), (Religion and Civilization: The Conclusions of a Psychiatrist, 1912) oraz Charlesa Binet-Sanglé (czterotomowa praca La folie de Jésus, 1908–1915). Schweitzer postanowił odrzucić te zarzuty. W swojej rozprawie doktorskiej z medycyny Die psychiatrische Beurteilung Jesu: Darstellung und Kritik (1913) sugerował, że jedyne cechy psychiatryczne, które można uznać za historyczne i co do których może być prowadzony spór – wysokie mniemanie Jezusa o sobie i możliwe halucynacje w czasie chrztu – nie wystarczają, aby dowieść istnienia jakiejkolwiek choroby psychicznej.

Sformułowana po raz pierwszy przez Schweitzera koncepcja Jezusa jako proroka apokaliptycznego pełni nadal istotną rolę w podejmowanych próbach naukowej rekonstrukcji życia Jezusa historycznego. Pogląd ten jest wspierany m.in. przez E.P. Sandersa, , , Dale’a Allisona i Barta Ehrmana.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Jezus Chrystus Kategoria:Literatura niemieckojęzyczna Kategoria:Utwory literackie z 1906