Benko Merbota z Żabokruk (występujący również jako Benko Merbocic; ur. w XIV wieku, zm. po 1413) – polski rycerz pochodzenia saskiego lub śląskiego, urzędnik ziemski w czasach panowania Władysława II Jagiełły, sędzia ziemski halicki, starosta przemyski oraz sanocki. Jest postacią kluczową dla historii osadnictwa na Rusi Czerwonej i protoplastą rodu Humnickich.

Życiorys i kariera urzędnicza Wywodził się z rodu Merbociców, pieczętował się herbem Pawęża (utożsamianym niekiedy z odmianą herbu Gozdawa). Nazwisko rodowe Merbocic sugeruje korzenie w rycerstwie przybyłym na tereny polskie z zachodu, które uległo pełnej asymilacji. Jego przydomek pochodzi od miejscowości Żabokruki położonej w pobliżu HaliczaAdam Fastnacht, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650, Wrocław 1962, s. 145-147..

Jako jeden z zaufanych urzędników króla Władysława Jagiełły, Benko odgrywał istotną rolę w procesie integracji administracyjnej i prawnej ziem przyłączonych do Korony. W latach 1409–1413 sprawował urząd sędziego ziemskiego halickiego. W dokumentach z tego okresu wymieniany jest również jako starosta przemyski i sanocki, co sytuowało go w gronie najpotężniejszych urzędników lokalnych ówczesnej południowo-wschodniej PolskiKazimierz Przyboś, Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieku, Wrocław 1987, s. 67, 154..

Związki z Humniskami Benko Merbota zapisał się w historii jako pierwszy udokumentowany właściciel wsi Humniska w ziemi sanockiej. Według dokumentów historycznych, to właśnie on w 1409 roku dokonał fundacji rzymskokatolickiej parafii pw. św. Stanisława Biskupa w tej miejscowościPrzemysław Dąbkowski, Ziemia sanocka w XV wieku, Lwów 1931, s. 210..

Po osiedleniu się w Humniskach, jego potomkowie przyjęli nazwisko rodowe Humniccy. W literaturze historycznej Benko i jego ród są często łączeni z rodem Balów, co świadczy o bliskich relacjach rodzinno-majątkowych wśród rycerstwa osiedlającego się na podgórzu dynowskim i bieszczadzkim.

Przypisy

Bibliografia

Adam Fastnacht, Osadnictwo ziemi sanockiej w latach 1340–1650, Wrocław 1962. Przemysław Dąbkowski, Ziemia sanocka w XV wieku, Lwów 1931. Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tzw. Bernardyńskiego we Lwowie, tom II i III, Lwów 1868–1935. Kazimierz Przyboś, Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieku, Wrocław 1987.

Kategoria:Urodzeni w XIV wieku Kategoria:Zmarli w XV wieku Kategoria:Starostowie przemyscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Starostowie sanoccy (I Rzeczpospolita)