Monwid

Monwid, Moniwid (ur. ok. 1313–1315, zm. 2 lutego 1348 nad Strawą) – książę kieranowski i słonimski, jeden z synów Giedymina, a także członek rodziny Giedyminowiczów.

Dawniej uchodził za najstarszego syna Giedymina, jednak w świetle nowszych badań uważa się, że Monwid był jego najmłodszym synem. Niekiedy jest identyfikowany z księciem grodzieńskim, Patrykiem Narymuntowiczem, jednak mniemanie to zostało odrzucone.

Zginął w Bitwie nad Strawą w 1348 roku.

Historia lewo|mały|301x301px|Jedna ze stron Kroniki Iwana Groźnego (XVI w.), na której znajdują się Jawnuta, Narymunt, Kiejstut, Koriat, Lubart i Monwid

Testament Giedymina W grudniu 1341 roku Giedymin zdążył przed śmiercią podzielić swoje państwo pomiędzy synów. Jewnuta otrzymał tron Wielkiego Księstwa w Wilnie. Kiejstut dostał Troki, Olgierd, będący już księciem witebskim, dostał Krewo. Narymunt zasiadł w Pińsku, a Koriat – jak świadczy – miał dostać Nowogródek, Wołkowysk i Mścibochów i rozciągające się do rzeki Słuczy. Wreszcie Lubart dziedziczył Wołyń po swoim teściu, nieznanym księciu włodzimierskim.

z XV w., wydana przez Ignacego Daniłowicza (1788–1843), podaje informację, jakoby Monwid otrzymał od ojca Koraczew i Słonim. Informacja ta, jako pierwotne źródło informacji, powinna zostać wzięta pod uwagę przed wszystkimi innymi. Jednakże, z relacji Kazimierza Stadnickiego wynika, że zaszła tu pomyłka ze strony wydawcy. Jako argument podaje, że korzystający z tej samej kroniki, wcześniejszy historyk, Jan Długosz (1415–1480), wymienia Kiernów jako udział Monwida. Śladem za informacją Długoszowską podążyli również późniejsi historycy; Bartosz Paprocki, Maciej Stryjkowski i Szymon Okolski, z czego dwóch ostatnich bardzo obeznanych w historii wielkolitewskiej.

Ponadto, Koraczew był bardzo rzadko wzmiankowany w Kronikach Litewskich, nie da się go nawet zlokalizować na mapach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego, w przeciwieństwie do Kiernowa, stanowiącego udział Wigunta Aleksandra, jednego z synów Olgierda, a brata Monwida.

Polski historyk, Teodor Narbutt w dziejach Litwy trzyma się wersji Kroniki Litewskiej, jednakże w swoim krótkim ustępie o Monwidzie wypływa jawnie, że Kiernów i Koraczew wziął za jedno i to samo miejsce. W powszechnej historiografii przyjmuje się więc, że Monwid w rzeczywistości otrzymał Kiernów i Słonim. Z wymienionych powyżej powodów przyjmuje się, że Monwid panował w Słonimiu na Rusi, a także na Kiernowie.

Synowie Giedymina oprócz dzielnicy, mieli również prowadzić coś w rodzaju ściślejszej polityki. Do Jawnuty, jako nowego władcy, należało dźwiganie ciężaru spraw ogólnopaństwowych. Olgierd miał kierować polityką wielkolitewską wobec północno-wschodniej Rusi. Koriat działał wraz z Narymuntem i Lubartem na Rusi południowej, utrzymywał stosunki, głównie z Tatarami. Lubart przede wszystkim z Zjednoczonym Królestwem Polskim, Kiejstut z Mazowszem, a zwłaszcza z zakonem krzyżackim. Monwidowi przypadała prawdopodobnie rola rzecznika wielkolitewskiego wobec zakonu inflanckiego.

Panowanie Teodor Narbutt wysnuł teorię, według której Monwid miał przejąć tron wielkoksiążęcy, po swoim ojcu, Giedyminie. Teoria ta została jednak skrytykowana przez późniejszych historyków, według których teoria Narbutta nie była w żaden sposób uzasadniona i nie jest możliwa do pogodzenia z informacjami zawartymi w Kronikach Litewskich, według których po Giedyminie miał władać Jawnuta.

Śmierć Data śmierci Monwida pozostaje kontrowersją. Stadnicki w swojej publikacji ocenił, że Monwid zmarł w rok po śmierci ojca.

Wśród historyków panuje jednak inne, bardziej popularne przeświadczenie. opierające się na przekazie kroniki i Kroniki czterech zakonów jerozolimskich, według których, dwóch braci ówczesnego władcy wielkolitewskiego – Olgierda – zginęło 2 lutego 1348 roku w Bitwie nad Strawą. Jednym z tych braci był Narymunt, zaś drugiego z nich badacze identyfikują z Monwidem. W pewnym stopniu potwierdzać to może fakt, że Monwid nie został wspomniany w traktacie rozejmu polsko-litewskiego z 1352 roku, co oznacza, że w tym roku z całą pewnością już nie żył. Kolejnym argumentem potwierdzającym tę tezę, jest fakt, że od 1348 roku, należącym do Monwida Słonimiem, rządził już Kiejstut.

W pisanych źródłach historycznych nie zachowały się do czasów obecnych żadne inne materiały dotyczące Monwida.

Rodzina Moniwid był synem Giedymina (protoplasty wszystkich Giedyminowiczów) i prawdopodobnie Jewny. Miał 7 braci; Narymunta, Witolda, Olgierda, Kiejstuta, Lubarta, Koriata i Jewnutę, a także 6 sióstr; Elżbietę, Marię, Aldonę, Augustę i dwie nieznane z imienia; N. (Eufemia?) i N. (Helena?).

Z powodu braku informacji źródłowych nie wiadomo, czy się ożenił i posiadał potomstwo, historycy jednakże są w większości zgodni, że Monwid nie miał żadnych dzieci.

Istnieją spekulacje, jakoby Monwid był protoplastą rodu Moniwidów herbu Leliwa, jednakże jest to błąd występujący z uwagi na zbieżność imion omawianego Monwida oraz Moniwida, bojara litewskiego, będącego właściwym protoplastą rodu.

Drzewo genealogiczne zostało sporządzone na podstawie prac Józefa Wolffa oraz Jana Tęgowskiego.

Zobacz też Trojden

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Książęta Wielkiego Księstwa Litewskiego

Kategoria:Urodzeni w XIV wieku Kategoria:Zmarli w 1348