Gryzelda (Krystyna) z Batorych Zamoyska (ur. 1569, zm. 14 marca 1590 w Zamościu) – córka Krzysztofa Batorego i Elżbiety Bocskai, bratanica króla Polski Stefana Batorego.
Od urodzenia wychowywana przez matkę w duchu religii protestanckiej. Otrzymała staranne wykształcenie. 12 czerwca 1583 pojął ją za żonę kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski. Małżeństwo Gryzeldy przyczyniło się do wzrostu wpływu rodu Batorych w Polsce. Bratanica króla zmarła w Zamościu po urodzeniu drugiego dziecka.
Życiorys Dzieciństwo Gryzelda była trzecim z kolei dzieckiem magnata węgierskiego Krzysztofa Batorego, a zarazem drugim dzieckiem z jego drugiego małżeństwa z Elżbietą Bocskai. Miała dwóch starszych braci: przyrodniego Baltazara i rodzonego MikołajaI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 308.. Została ochrzczona pod imieniem Krystyny nadanym jej na cześć babki ze strony matki, Krystyny SulyokI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 65.. W 1572 urodził się najmłodszy z braci Batorówny – Zygmunt Batory, późniejszy książę siedmiogrodzki. Od dzieciństwa Krystynę fascynowała jazda konno. Specjalnie dla niej sprowadzono z Turcji kucyka, dzięki któremu nauczyła się powozić z wielką wprawąI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 63.. Batorówna była również dobrze wykształcona. Wynajęto dla niej nauczycieli, od których pobierała lekcje literatury i łaciny. Wychowywana była przez matkę w religii ewangelickiej, której nie wyrzekła się aż do śmierciI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 63–64..
Małżeństwo W 1576 stryj Krystyny, Stefan Batory, został koronowany na króla Polski. Pod koniec 1580 Batory zaplanował małżeństwo bratanicy z owdowiałym kanclerzem wielkim koronnym Janem ZamoyskimI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 62–63.. Małżeństwo miało wzmocnić wpływy rodu Batorych w Polsce. Z powodu młodego wieku Batorówny zaręczyny zostały odłożone do 1582. Król zaplanował przejście bratanicy na katolicyzm, czemu Krystyna stanowczo się sprzeciwiała. Po śmierci jej matki w 1581 jezuici z Kolozsváru przez półtora roku bezskutecznie próbowali ją nawrócić.
Wkrótce przed ślubem z Zamoyskim Krystyna zmieniła imię na Gryzelda. Przypuszcza się, że do zmiany imienia doszło z inicjatywy Giorgia Blandraty, medyka w służbie królowej węgierskiej Izabeli JagiellonkiI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 64.. Pod imieniem Gryzeldy bratanica królewska została odnotowana po raz pierwszy w źródłach w kwietniu 1583. Ślub Batorówny z Zamoyskim odbył się 12 czerwca 1583 w katedrze na WaweluP. Jasienica, Ostatnia z rodu, Warszawa 2009, s. 241.. Uroczystości weselne trwały dziesięć dni. Gryzelda przybyła na Wawel z orszakiem tysiąca stu osób, wśród których znajdowało się sześciuset żołnierzy pilnujących posagu panny młodejDokładny opis uroczystości weselnych został zamieszczony w: I. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 66–69.. Zaślubiny i huczne wesele Zamoyskich zostało dokładnie opisane przez przebywającego wówczas na dworze królewskim heraldyka Bartosza PaprockiegoS. Leśniewski, Jan Zamoyski. Hetman i polityk, Warszawa 2008, s. 80–81..
Jako żona Zamoyskiego Gryzelda utrzymywała bogatą korespondencję z możnowładcą siedmiogrodzkim Jánosem Gálffym i swym bratem stryjecznym, biskupem warmińskim Andrzejem BatorymI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 145, 169..
Śmierć Po kilku latach małżeństwa w sierpniu 1589 po siedmiomiesięcznej ciąży Gryzelda urodziła martwą dziewczynkę. Wkrótce zaszła w ciążę po raz drugi i w marcu 1590 na świat przyszła kolejna córka. Dziewczynka urodziła się przedwcześnie, jednak była zdrowa i wiązano z nią duże nadzieje. Nazajutrz po urodzeniu dziecka, Gryzelda zachorowała na ospę, która okazała się dla niej śmiertelna. Zmarła 14 marca 1590. Nowo narodzona córka Zamoyskich umarła dwa tygodnie późniejI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 171..
Pogrzeb Gryzeldy odbył się w czerwcu. Po śmierci siostry Zygmunt Batory zażądał od Zamoyskiego zwrotu posagu Gryzeldy, który wynosił dziewięćdziesiąt forintów w złocieI. Horn, Andrzej Batory, Warszawa 2010, s. 171–172..
Genealogia
Stefan Batoryur. 1477 zm. 1534, po 17 III Katarzyna Telegdiur. 1492 zm. 1547 Jerzy Bocskaizm. 1571 Krystyna Sulyok Krzysztof Batoryur. 1530 zm. 27 V 1581 Elżbieta Bocskaiur. ok. 1550 zm. 15 II 1581
Jan Zamoyskiur. 19 III 1542 zm. 3 VI 1605 OO 12 VI 1583 Gryzelda Batorównaur. 1569 zm. 14 III 1590 NN Zamoyska ur. VIII 1589 zm. VIII 1589 NN Zamoyska ur. III 1590 zm. III 1590
Przypisy
Bibliografia
Jasienica P., Ostatnia z rodu, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, , s. 240–241.
Kategoria:Batory Gryzelda Kategoria:Urodzeni w 1569 Kategoria:Zmarli w 1590 Kategoria:Żony senatorów I Rzeczypospolitej Kategoria:Szlachta kalwińska w Polsce (I Rzeczpospolita)