I Deep Purple i ze un grupo muzegałe hard rock ingleze che'l se ga formà a Hertford inte'l 1968. Insenbre a grupi cofà Led Zeppelin e Black Sabbath, i ze considarài intrà i prensipałi pionieri de'l zènare Hard Rock e tra i precursori de l'Heavy Metal.
I vien considarài uno dei grupi pì influenti de'l panorama muzegałe dei ani setanta, co un substrato muzegałe asé grando, che'l spasia da'l blues a'l rock and roll, da'l funky a'l jazz e a'l folk, da ła mùzegaa orientałe a ła mùzega clàsega, fin a l'R&B, a cui i ga unìo un serto virtuozismo tècnego. El son de'l grupo el conprende anca ełementi de rock progresivo, zènare in auge inte'l parìod.
I ga vendùo pì de 100 miłion de copie inte'l mondo sensa contar łe stragrande vendite de bootleg, o sia el tràfego de dischi iłegałi de frecuente rejistrài druante łe ezibision in vivo de'l grupo.
El grupo l'è stà inserìo inte'l Guinness dei primati come band pì rumoroza de'l mondo drioman a un conserto a'l Rainbow Theater de Łondra inte'l 1972 durante el cuało tre spetadori i ga perdesto conosensa a cauza dei 117 dB razonzesti. Inte'l 2016 i ze stà insarìi inte ła Rock and Roll Hall of Fame.
Istòria de'l grupo Łe orizene (1968-1969) thumb|left|Deep Purple (1970)
Inte'l febraro de'l 1968, so un projeto madurà l'ano presedente da'l batarista e cantante Chris Curtis e par inisiadiva dei só manager John Coletta e Tony Edwards, ga ciapà vita un grupo ciamà Roundabout, bazà so l'idea de Curtis de un grupo inte'l cuało i muzeghisti, asoldài de volta in volta a segonda de łe nesesità, i rodase (cofà in una giòstra, in ingleze aponto roundabout) atorno a łu e al só strumento. El grupo, inazonta al steso Curtis a ła bataria e a ła voze, el conprendeva l'organista Jon Lord, provenjente dai Flower Pot Men, e el ghitarista Ritchie Blackmore, che'l gaveva conpanjà el cantante itałian Riki Maiocchi (za fondador de I Camaleonti) inte i Trip. Come basista, Lord proponeva el só vècio amigo Nick Simper, che'l gaveva sonà co eło inte i Flower Pot Men.
L'uzo de LSD e łe só continue asense ga tajà ben presto Curtis fora da'l só steso projeto, par cui el grupo el se ga metesto a ła reserca de un novo cantante e de un novo baterista. Inte'l marso de'l 1968 Lord, Blackmore e Simper i ga asoldà el cantante Rod Evans e el baterista Ian Paice, insenbre ai cuałi i gaveva za sonà in un grupo ciamà The Maze (ativo intrà el 1965 e el 1966, e che i gaveva anca sojornà par calche meze in Itałia insidendo el 45 ziri "Aria del sud/Non fatemi odiare" par ła Polydor, NH 59 801). Dapò na curta tournée in Danemarca e Zvesia, inte l'apriłe de'l 1968 el grupo el se ga łasà definitivamente a łe spałe el projeto de Curtis e el ga sełiesto de ciamarse Deep Purple, nome suzerìo da Blackmore pensando a l'omònema canson de Peter DeRose, brano preferìo de só nona.
Inte l'otobre del 1968 i Deep Purple ga avesto un bon suceso inte i Stati Unii col singoło "Hush", cover de un brano de Joe South, e co l'àlbun de debuto Shades of Deep Purple. Ga seguìo i àlbun The Book of Taliesyn (1968) e Deep Purple (1969), 'st'ùltemo conprendente alguni brani insizi co na orchestra sinfonega. A 'sto parìodo partien anca cover e brani memorabiłi come "Hey Joe", "Mandrake Root", "Help" e "Chasing Shadows", in cui se averte distintamente ła cifra stiłìstega de Simper ed Evans, netamente difarente da cueła de ła formasion clàsega sucesiva ma senpre de łeveło suparlativo.
Daspò sti primi tre àlbun e un łongo tour inte i Stati Unii, ga confluìo inte el grupo in sostitusion de Evans e Simper respetivamente el cantante Ian Gillan e el basista Roger Glover, do ex-menbri dei "Episode Six"' (un grupo nasesto inte el majo del 1965 conprendente Graham Dimmock e Tony Lander a ła chitara, Sheila Dimmock a łe tastiere e Harvey Shields a ła bateria), daxendo cusì łogo ła formasion "clàsega" dei Deep Purple: el "Mark II". El so primo łaoro xe stà l'album Concerto for Group and Orchestra, un movimento in tre parti conponesto da Lord e incixo co ła Royal Philharmonic Orchestra direta da Malcolm Arnold.
I clàseghi (1970-1975) thumb|upright=0.8|Ian Gillan (1972) Poco tenpo daspò el grupo el ga canbià zènare a favor de na forma de hard rock asé "pezante" che'l ze stà uno dei primi ezenpi de heavy metal insenbre ai primi łaori dei Black Sabbath e dei Led Zeppelin. A inescar el canbiamento, come che reconose i menbri de'l grupo, el ze stà propio l'avento so ła sena muzegałe de fin ani sesanta de ła formasion britànega dei Led Zeppelin. L'ascolto dei primi do dischi publegài dai cołeghi el ga raprezentà par Lord e conpanji na sorta de iłuminasion:
Invese de includer un novo ghitarista inte'l grupo, Jon Lord (muzicista de formasion clàsega, diplomà a'l conservatorio) el ga avùo na intuision zeniałe: el ga cołegà l'Hammond a un anplifegador par ghitara ełètrega Marshall 1959 SLP.Nei DVD Concerto for Group And Orchestra del 1969 e il Live in concert 1972/73 A ze posibiłe védar el dòparo de 'sto anplifeador. El sono el ze rezultà na alternativa a cueło che gavarìa podesto fornir na ghitara ełètrega e el ga caratarizà el sound tìpego dei Deep Purple. Inte n'intarvista Lord el ga revełà: "Go anplifegà el me organo invese che co'l Leslie co'l Marshall de Ritchie e A ze cusì che go svejà ła bestia; soło do ani drioman A son riusìo a domarla a'l màsemo de łe só potensiałità." Zera stà da 'sto momento in vanti che i Deep Purple i ga creà un sound che'l gavarìa influìo in modo considerévołe so'l rock e in partegołar so l'heavy metal.
Deep Purple in Rock, venjùo fora inte'l 1970, el vien considerà na piera miłiar de'l rock. L'àlbun el ga otenjesto un gran suceso e ga butà łe baze par l'heavy metal. In 'sto parìodo el grupo el ga dovesto anca afrontar vari tour mondiałi che łi gavarìa consacrài ai vertisi de ła sena rock, durando i cuałi i ze stài contenporaneamente inpenjài inte ła preparasion de l'àlbun sucesivo.
Fireball, publegà inte'l 1971, el se ga discostà in parte da łe aspetadive de'l pùblego. Oltra ai consueti brani de stanpo hard rock, come ła title track e "No One Came", A se cata in efeti anca alguni esparimenti blues rock, come "No No No" e "Demon's Eye", o divagasion country, come "Anyone's Daughter". L'àlbun el ga vendesto manco de'l presedente.
L'àlbun che łi ga consacrà el ze stà Machine Head, de'l 1972, che'l vien considarà uno dei àlbun pì influenti e inportanti de ła storia de ła mùzega rock. El disco el contien "Smoke on the Water", uno dei brani pì famozi de ła só cariera e de'l rock in zenerałe. El testo el parla de un incendio a'l Casinò de Montreux che'l ga desfà l'intiera strumentasion de Frank Zappa e dei Mothers of Invention. Machine Head el ze stà rezistrà inte'l camion-studio dei Rolling Stones e a l'interno de un albergo de Montreux co'l fin de otenjer un novo sound.
Drioman a ła tournée in Japon A ze venjùo fora el live Made in Japan (desenbre 1972): considarà a só volta come na piera miliar de ła storia de'l rock.
Inte'l 1973 A vien publegà el sètemo àlbun in studio, Who Do We Think We Are, scrivesto parsialmente anca in Itałia.
A cauza de łe ormai forti tension naseste inte l'orgànego, Gillan, stresà dai ràdeghi parsonałi co Blackmore, el ga desidesto de ndar via, ritirandose in un primo momento da onji atività canora (el ga conprà un albergo, investindo inte ła Mantis Motorcycles, el ga acuizìo co Martin Birch i De Lane Lea Studios, cuindi batezài darecao Kingsway studios). Glover, invese, el ze stà parà via da'l grupo e el ga intraprendesto ła carirra de produtor. Ła sielta de'l novo basista ła ze cascà ałora so Glenn Hughes (fin ad ałora basista/cantante inte i Trapeze), che i gavarìa dovesto asumer el duplise roło de cantante e basista, reduzendo i Deep Purple a cuatro ełementi, ma i manager vołeva a tuti i costi un cuinteto e i ga tacà ła reserca a'l sucesor de Gillan. Un nastro mandà da un David Coverdale un fià inbriaghéto el ze spicà tra cuełi dei tanti candidati, vałendo a'l cantante na fortunada audision. Co 'sta formasion A ze stà cusì insidesto inte'l 1974 n'altro disco de gran suceso, Burn.
L'influensa de David Coverdale e de Glenn Hughes ła ga portà ełementi funky, rhythm'n'blues e soul a'l sound de'l grupo, e 'ste nove sonorità łe ze uncòra pì patoche inte'l sucesivo Stormbringer, senpre de'l 1974.
Non sodisfà de 'ste muànse, Blackmore, el dì drìo daspò l'ùltema data de'l tour mondiałe de Stormbringer a Parize, presizamente el 7 de apriłe 1975, el ga abandonà el grupo par fondar i Rainbow co Ronnie James Dio. De 'st'ùltemo conserto co Blackmore ze stà, vari ani drioman, publegà el dopio àlbun Live In Paris 1975.
Co'l materiałe rezistrà inte ła tournée europèa de Stormbringer A ze stà produzesto inte'l 1976 l'àlbun live Made in Europe, el cui titoło el intendeva evidentemente recalcar cueło de'l stòrego Made in Japan de cuatro ani prima.
Sensa Blackmore (1975-1976) Co l'abandon de Blackmore, i Deep Purple i gaveva sernìo el zòvane Tommy Bolin, in pasà menbro dei Zephyr, James Gang e Billy Cobham. Nonostante łe òteme credensiałe de Bolin, l'àlbun Come Taste the Band de'l 1975 no'l ga avesto el suceso sperà.
Inte'l 1976 John Bonham, baterista dei Led Zeppelin, el se ga prezentà dadrìo łe cuìnte de un conserto dei Deep Purple a'l Nassau Coliseum de Long Island; in stato de inbriaghésa, el ga notà un microfono łibaro e el ze montà so'l palco prima che i roadies dei Deep Purple i podese fermarlo. El grupo el gaveva finìo de sonar imagà, mentre Bonham el sigava a'l microfono: Cuindi el ga fato par ndársene ma prima el se ga zirà verso el ghitarista dei Deep Purple e el ło ga insołentà a gratis: Tałe epizodio el ze conparìo sora łe reviste muzegałi de tuto el mondo (el ze minsonà anca inte'l łibro Led Zeppelin: Il Martello degli Dei) e indrioman i stesi Deep Purple i ło ga confermà numaroze volte.
I problemi de dependensa da eroina de Bolin i ga creà artanti problemi inte'l grupo. Durando un tour mondiałe co i Deep Purple, inte n'aparision in Indonezia, Tommy Bolin el ga avùo na semiparałizi de'l braso sanco a cauza de na iniesion de eroina riusìa małe, e i spetacołi drio i ze venjesti portài vanti da'l grupo co greve dificoltà e inpaso fin a'l momento che el cantante David Coverdale, intavanà, el ga łasà inte el bel mezo de'l conserto de Liverpool. Cueła ła ze stà ła fin e ła separasion dei Deep Purple. Pochi mezi drioman Bolin el ze moristo de overdose. Ga nasesto tuto co fondo zgomento de Lord e Paice, che i gaveva senpre evità ła droga e i spaciadori che ndava ai conserti.
Daspò ch'el grupo se ga desfà (1977-1983) thumb|Don Airey Ła mazor parte dei ex Deep Purple i ga avesto discreti sucesi in altre formasion.
I Rainbow de Ritchie Blackmore - grupo indove ga miłità anca Roger Glover - i ga fazesto conóserghe a'l gran pùblego Ronnie James Dio e Joe Lynn Turner.
Ian Paice e Jon Lord i ga creà inte'l 1976 un grupo insenbre a'l tastierista Tony Ashton, i Paice Ashton Lord, che i se ga desfà dopo aver reałizà un singoło àlbun (de ła formasion fazeva parte anca Bernie Marsden a łe ghitare e Paul Martinez a'l baso).
Ian Gillan, drioman a ła łicuidasion de ła só caza motosiclìstega, el ga fondà inte'l 1976 ła Ian Gillan Band, desfà ła cuała el ghe ga dazesto vita ai Gillan, par cuindi entrar inte i Black Sabbath el tenpo de conpletar un àlbun, Born Again, e un tour.
Glenn Hughes el ga proà formar un grupo co Tommy Bolin, no riusìndoghe a cauza de ła sconparsa premaùra de 'st'ùltemo, inviando daspuò na łonga cariera sołista.
David Coverdale el reałizarà un paro de dischi sołisti produzesti da Roger Glover (Whitesnake e Northwinds) par cuindi fondar i Whitesnake in cui confluirà Ian Paice e Jon Lord.