Холстентор или Порта Холстен (; првично Холштајнска порта или Порта Холштајн) — градска порта што ја означувала западната граница на старото градско јадро на Ханзиниот град Либек. Оваа градба во тулна готика е една од остатоците на средновековните градски бедеми во Либек и единствена зачувана градска порта, освен онаа во тврдината („Бургтор“). Поради нејзините две кружни кули и засводениот влез е добро позната и денес се смета за симбол на овој германски град и заедно со старото градско јадро („Алтштат“) на Либек е прогласена за светско културно наследство на УНЕСКО од 1987 година.
мини|300п|Поглед на Холстентор од надворешната страна мини|Поглед на Холстентор од страната на Либек
Изглед
Портата Холстен е составена од јужна кула, северна кула и средишна градба. Има четири ката, освен на приземјето на средишниот дел, каде се наоѓа преминот под портата. Западната страна (надвор од градот) е наречена „страна на полето“ или „надворешна страна“, додека страната кон градот е наречена „градска страна“.
Двете кули и средишната градба изгледаат како една градба, кога ќе се погледнат од градската страна. На надворешната страна, трите градби можат јасно да се разликуваат. Тука, двете кули создаваат полукругови кои на нивната најширока точка се протегаат 3,5 метри зад средишниот дел. Кулите имаат конусни покриво; средишниот дел има фронтон.
Премини и натписи
мини|лево|Натпис на надворешната страна Холстентор: CONCORDIA DOMI FORIS PAX
Некогаш, преминот имал две порти на надворешната страна, кои не се зачувани. Железната решетка на главната порта поставена во 1934 година не одговарала на првичните безбедносни постројки. Наместо, тука некогаш имало т.н. „оргули“, со поединечни решетки кои можеле да се спуштат посебно или заедно како целина. Така било возможно да се спуштат сите, освен еден или два стапа, оставајќи мал простор за сопствените луѓе да се протнат подоцна. Над преминот постои натпис како на градската, така и на надворешната страна.
На градската страна пишува „SPQL“ и е следен од годините 1477 и 1871, првата се претпоставува дека е датумот на изградба (точниот датум, меѓутоа, сега се знае дека е 1478 година), додека втората е датумот на обнова на портата и основањето на Германското Царство. Овој натпис бил сличен на римскиот „SPQR“ (латински: populusque Senatus Romanus; „Сенатот и луѓето на Рим“) и гласи Senatus populusque Lubecensis. Меѓутоа, бил придодаден дури во 1871 година. Претходно не постоел натпис на ова место. Веројатно немало потреба, бидејќи погледот на пониските делови на Холстентор од градот бил нарушен од високите ѕидови.
Постои друг натпис на надворешната страна. Текстот е „concordia domi foris pax“ („хармонија внатре, мир надвор“). Овој натпис е исто така од 1871 година и е скратена форма на текстот кој претходно се наоѓал (не е зачуван) на предната порта: „Concordia domi et pax foris sane res est omnium pulcherrima“ („Хармонија внатре и мир надвор се навистина најголемото добро од сите“; видете „Надворешен Холстентор“ подолу).
Утврдувања на надворешната страна
Практично, надворешната и градската страна имаат многу различни изгледи. Додека градската страна е богато украсена со прозорци, ова би било несоодветна на надворешната страна, сметајќи на можноста на напади. Поради тоа, на надворешната страна се наоѓаат неколку мали прозорци. Дополнителни, ѕидовите се ишарани со пушкарници. Исто така, дебелината на ѕидовите на надворешната страна е поголема отколку на градската страна; 3,5 метри споредено со помалку од 1 метар. Причината била да се овозможи брзо рушење на портата од градската страна во итен случај, така што нема да се остави да падне во непријателски раце како бедем.
Пушкарниците и отворите за пукање се насочени кон надворешната страна. Во секоја кула постојат три комори за оружје, по една на приземјето, првиот и вториот кат. Оние на приземјето не се зачувани. Од изградбата, портата потонувала со векови, па сега се наоѓа пола метар под земја. На првиот кат, покрај гореспоменатите комори, два отвори за мали пиштоли кои се наоѓале над и помеѓу трите комори. Исто така, постоеле мали отвори на вториот кат.
Средишниот дел нема никакви пушкарници. Прозорците над преминот биле исто така проектирани за полевање на напаѓачите со смола или жешка вода.
Украсување
Најзабележливи непрактични украси се двете т.н. „теракотни“ ленти кои ја окружуваат градбата. Овие ленти се состојат од поединечни ќерамиди, поголемиот дел од нив квадрати со страни од 55 сантиметри. Секоја ќерамида носи еден од трите различни украси: аранжман на четирите хералдички лилии, симетрична решетка или претстава на четири список на трн. Не постоел некој особен редослед во овие симболи, но секоја група од осум ќерамиди секогаш била следена од ќерамида со различен дизајн. Имала облик на хералдички штит и или го носела хералдичкиот орел на Либек или стилизирано дрво. Овие штитови биле придружени од две машки фигури, кои биле носители на грбот.
Теракотните ленти биле обновени во текот на обновата помеѓу 1865 и 1870 година. Само три од првичните ќерамиди биле зачувани како музејски примероци. Новите ќерамиди биле слични на поранешните, иако при обновата имало некаква слобода при ќерамидите. На пример, дизајнот на хералдичкиот орел воопшто не го претставува првичниот.
Горниот дел на градбата исто така не бил верно обновен, но ова не било вина на реставраторите, бидејќи во век веќе долго време го немало и првичниот изглед бил непознат. Стариот поглед на олтарот на манастирската тврдина на Либек ја прикажува Холстентор со пет педиментни кули. Но, бидејќи оваа слика ја прикажува портата Холстен во средина на пејзаж на фантазија на планини и шуми, не се знае дали претставувањето на кула е вистинито. Денес, три кули го создаваат горниот дел на градбата, но тие се видливи само од градската страна.
Внатрешноста мини|Современа реплика на топ во Холстентор
Обете внатрешности на кулите имаат ист дизајн. Приземјето и првиот кат имаат високи тавани, додека на горните катови тие се многу пониски. Две тесни спирални скалишта водат до горните катови, помеѓу средишната градба и блиската кула. На секој кат, тунели ги поврзуваат собите од средишната градба со собите во кулата на истиот кат. Таванот на вториот кат на северната кула бил отстранет, па денес вториот третиот кат се споени. Оваа промена потекнува од 1934 година и не ја отсликува првичната состојба.
Коморите за оружјето се пред пушкарниците. Денес, постојат пушки во коморите на вториот кат, но тие не се оригинални и биле поставени подоцна. Над коморите за оружје се куките на кои се закачни синџири и прикачени до топот за да го придржат при испукување. Повисоките комори на првиот кат се достапни само преку скали.
Историја
Богатиот и Ханзин град Либек чувствувал потреба низ вековите да се заштити себеси од надворешни закани со уште посилни ѕидови и утврдувања. Три порти биле распоредени околу градот: Бургтор на север, Милтор на југ и Холстентор на запад. На исток, градот бил заштитен од брана на реката Вакениц. Тука, постоела помала Хикстертор.
Овие градски порти првично биле едноставно, кои постојано биле зајакнувани низ времето, па така на крајот сите имале надворешни, средишни и внатрешни порти. Денес, само делови се останати од овие стари градски порти. Портата, денес, позната како Бургтор е поранешната внатрешна порта на Бургтор; средишната и надворешната порта повеќе не постојат. Сите три порти на Милтор биле целосно отстранети. Портата, денес, позната како Холстентор е поранешната средишна порта; постоеле исто така и (постара) внатрешна, надворешна порта, па дури и четврта порта, позната како втора надворешна порта Холстентор. Така, историјата на Холстентор е всушност историја на четири последователни порти, иако само една од нив е зачувана.
Имињата на поединечните порти се менувале како се појавувале или исчезнувале некои други. Средишната порта Холстен некогаш била надворешна пред да бидат изградени порти на секоја страна. Денес, сè уште е збунувачко при истражување на историските податоци.
Холстентор Внатрешна порта
мини|Холстентор во 1700 година — графиката покажува различни порти како што изгледале околу 1700 година. Напред е видлива Втората надворешна Порта Холстен, по која следеле Надворешната и Средната Порта Холстен, зад мостот Холстен се наоѓа Внатрешната порта Холстен — на графиката фахверк градбата ја заменила првичната порта во .
Најстарата порта Холстен ги чувала блиските брегови на реката Траве. Секој морал да го напушти градот преку оваа порта за да дојде до мостот Холстен, кој бил изграден на реката. Не е познато кога портата била изградена по првпат. Мостот Холстен бил првпат споменат во декрет од 1216 година потпишан од кралот на Данска. Веројатно е дека во тоа време постоела порта и градски бедем долж реката Траве. Ознаките „Мост Холстен“ (и „Порта Холстен“) се едноставно последица на фактот дека западниот излез на градот бил во насока на Холштајн.
Историските докази покажуваат дека мостот и портата Холстен биле обновени во 1376 година. Постои добар доказ за појавувањето на портата изградена во тоа време при сечење на дрва во слика насликана од Елијас Дибел. Иако ова е поглед на градот од исток, страната на Вакениц на стариот градски рид, уметникот пропуштил важни делови на западната страна на портата.
На непознат датум во век, внатрешната порта Холстен била заменета со помали, едноставна фахверк порта — веројатно бидејќи не постоела потреба да има силна внатрешна порта покрај силните надворешни утврдувања кои биле изградени во меѓувреме. Внатрешната порта Холстен била поврзана со куќата на чуварот, кој го чувал приодот до градот на ова место.
Фахверк портата била заменета од едноставна железна порта во 1794 година, која била отстранета во 1828 година, заедно со куќата на чуварот и градскиот бедем долж реката Траве.
Веројатно е дека порано постоела порта и на спротивниот брег на реката Траве. Но не знае за нејзиното постоење. Ако постоела, веројатно била срушена пред или по изградбата на Средната порта Холстен.
Средна порта
Во век, целата порта била сметана за несоодветна. Зголемувањето на пушките и топовите ја правела потребата за посилни утврдувања неопходна. Било одлучено да се изгради уште една порта — надворешна порта Холстен, подоцна позната како средна порта, а денес само како Холстентор. Финансирањето било обезбедено од богатството на советникот Јохан Бролинг, кое изнесувало 4.000 либечки марки.Emil Ferdinand Fehling: Lübeckische Ratslinie. Nr. 525 Во 1464 година, градскиот архитект, Хинрих Хелмстеде, ја започнал изградбата, која била завршена во 1478 година. Била изградена на рид висок седум метри подигнат специјално за таа намена. Веќе во периодот на изградба овие темеле се покажале за нестабилни. Јужната кула потонала поради мочурливата почва и уште во изградбата биле правени обиди да не се навалува.
Надворешна порта
Надворешната порта Холстен било исто така позната како ренесансна порта. Била изградена во век кога бил изграден ѕид западно од средната порта во кој била вметната средната порта. Надворешната порта била завршена во 1585 година. Новата порта го попречила погледот на средната порта бидејќи нејзиниот источен излез бил сместен само на 20 метри од таа градба.
Нејзината предпорта била мала во споредба со стотини години постарата средна порта, но многу побогато украсена на надворешната страна. Градската страна, пак, останала едноставна. Надворешната порта Холстен била првата порта која поседувала напис. Пишувало Pulchra res est pax foris et concordia domi – MDLXXXV („Прекрасно е да се има мир надвор и хармонија внатре — 1585“) и бил поставен на градската страна. Подоцна бил преместен на градската страна и малку изменет (Concordia domi et foris pax sane res est omnium pulcherrima; „хармонија внатре и мир надвор се најдоброто добро од сите“). Поврзана на портата бил домот на чуварот на ѕидот, кој бил одговорен за одржувањето на утврдувањата.