Каталонија (; ; ; изворно изговарана како Каталуња) е автономна заедница на Шпанија и е службено признаена како народност. Каталонија е составена од четири покраини: Барселона, Жирона, Љеида и Тарагона. Главен и најголем град е Барселона, втор најголем град во Шпанија и средиште на една од најголемите метрополитенски области во Европа. Ја содржи најголемиот дел од територијата на поранешното кнежевство Каталонија, додека остатокот сега се наоѓа во Франција. Каталонија се граничи со Франција и Андора на север, Средоземното Море на исток и шпанските региони Арагон и Валенсија на запад и на југ соодветно. Службени јазици се каталонски, шпански и арански (окситански дијалект).Статус на автономија на Каталонија (2006), Членови 6, 50. parlament-cat.net.
Во 10 век, источните грофовии на Шпанската марка станале независни од Франките, обединувајќи се како вазали на Барселона. Во 1137, Барселона и Арагон ја создале Арагонската Круна и Каталонија станала седиште на арагонската поморска моќ во Средоземното Море. Во тоа време процветала средновековната каталонска литература. Помеѓу 1469 и 1516, круните на Арагон и Кастиља се обединиле и го создале Кралството Шпанија, меѓутоа ги задржале нивните различни институции. Во текот на Сегадорското востание (1640–52), Каталонија се спротивставила против Шпанија, станувајќи република под француска заштита. Со одредбите од Пиринејскиот договор во 1659, со кој завршила Франко-шпанската војна, Франција ги повратила северните делови на Каталонија, главно приклучени во Грофовијата Русијон. Во текот на Војната за шпанското наследство (1701–14), Арагонската Круна застанала против Филип V од Шпанија, чија последователна победа довела до укинување на каталонските институции и конечно воведување на шпанскиот јазик во јавниот живот.
И покрај репресијата и Наполеоновите и граѓанските војни, Каталонија доживеала економски раст и индустријализација. Во текот на втората половина на 19 век, областа имала културна ренесанса придружена со почетниот национализам, а воедно се појавиле и неколку работнички движења. Во 1913, четирите каталонски покраини создале Комонвелт и со појавувањето на демократијата во текот на Втората Шпанска Република (1931–39), бил повторно воспоставен Женералитатот на Каталонија. По Шпанската граѓанска војна, диктаторството на Франкова Шпанија донело репресивни мерки, укинувајќи ги каталонските институции и повторно забранувајќи го каталонскиот јазик. Во текот на 1950-тите и 1960-тите, Каталонија имала силен економски раст и станала важно туристичко одредиште, привлекувајќи многу работници од цела Шпанија и правејќи ја Барселона една од најголемите индустриски метрополитенски области во Европа. Од воведувањето на повторна демократија во Шпанија (1975–82) Каталонија добила политичка и културна автономија и сега е една од економски најразвиените региони на Шпанија. Каталонската влада ја објавила намерата да одржи референдум за можна независност од Шпанија во 2014.
Потекло на поимот
Името Каталуња (Catalunya) или Каталонија (Catalonia) започнало да се користи кон крајот на 11 век како татковина на „Каталонците“ (Catalanenses), веројатно употребуван и порано во однос на групата на земји што ја сочинувале шпанската марка. Enciclopèdia Catalana online: Catalunya ("Geral de Cataluign, Raimundi Catalan and Arnal Catalan appear in 1107/1112") Потеклото на терминот е предмет на различни толкувања поради недостиг на докази.
Една теорија навестува дека Каталуња (латински Gathia Launia) потекнува од името Готија (Gothia или Gauthia; „земја на Готите“), поради потеклото на каталонските грофови. Во текот на средниот век, византиските хроничари тврделе дека Каталонија потекнува од локалната мешавина на Готи и Алани, првично создавајќи ја Гот-Аланија.The Sarmatians: 600 BC-AD 450 (Men-at-Arms) by Richard Brzezinski and Gerry Embleton, 19 август 2002.
Други помалку издржливи теории наведуваат:
Каталуња потекнува од терминот „земја на замоци“ што е изведено од терминот castlà, средновековен термин за владетел на замок. Оваа теорија наведува дека имињата Каталуња и Кастиља имаат ист корен. Изворот е од келтско потекло, што означува „борбен водач“. Иако за областа не е позната дека била окупирана од Келтите, келтската култура била присутна во внатрешноста на Иберија во времињата пред Рим.Online Etymology Dictionary. Лачетани, ибериско племе кое живееле во областа и чие име, поради римското влијание, можеле да прерасне во Кателани и потоа Каталани.La Catalogne : son nom et ses limites historiques. Histoire de Roussillon.
Кај нас како општо прифатено име за регионот се користи Каталонија, а нејзиното изворно име се изговара Каталуња.
Историја
мини|Римски аквадукт во Тарагона. мини|Средновековната црква Св. Климент во Таул, сместена во падините на Пиринеите. мини|Катедрала Сеу Веља во Љеида.
Во предримските времиња, областа на денешна Каталонија, како и другите делови на средоземниот брег на Пиринејскиот Полуостров, била населена од Иберите. Крајбрежните трговски колонии биле основани од Старите Грци, кои се населиле околу областа на Росас. И Грците и Картагинците кратко владееле со територијата по Втората пунска војна и тргувале со околното ибериско население.
По поразот на Картагина од Римската Република, станала првата област од Иберија која потпаднала под римска власт и станала дел од римската Хиспанија, најзападниот дел на Римското Царство. Тарако, сега наречен Тарагона, бил еден од најважните римски градови во Хиспанија.
Каталонија, потпаднала под власт на Визиготите цели четири века по распаѓањето на Западното Римско Царство и била владеена како дел од Визиготското кралство скоро два и пол века. Во век, таа потпаднала под муслиманска власт и станала дел од Ал-Андалус. Сепак, по освојувањето на Русијон во 760 и освојувањето на Барселона во 801, Франките ги освоиле поранешните држави на Визиготите кои биле заробени од страна на муслиманите или станале сојузници со најсеверниот дел од Каталонија. Карло Велики во 795 ја создава познатата тампон зона, Шпанската марка, надвор од покраината Септиманија составена од локално административни одделни мали царства која послужила како одбранбена бариера помеѓу Омајадите и Маврите на Ал-Андалус и Кралството на Франките.
Културата на Каталонија започнала да се развива во текот на средниот век во голем број на овие мали кралства организирани како мали држави во најсеверниот дел од Каталонија. Грофовиите на Барселона биле водени од франкиски вазали поставени од страна на императорот, а потоа и крал на Франција, на кого му биле феудалци (801-987).
Во 987 грофот на Барселона Вилфред I не го признал францускиот крал Иго Капет и неговата нова династија, која делотворно ја ставила Каталонија под владеењето на Франките. Во 1137, Рамон Беренгер IV, гроф на Барселона, кој бил во брак со кралицата Петронила од Арагон, го вовел сојузот на државата Барселона со Кралството Арагон, создавајќи ја Арагонската Круна и правејќи каталонски грофовии кои биле обединети во грофовијата Барселона да станат кнежевство во рамките на Арагонската Круна.
Со Договорот од Корбел, од 1258 година, Кралот на Франција формално ја предал феудална власт во окрузите на кнежевството Каталонија на кралот на Арагон, Јаков I, потомок на Рамон Беренгер IV. Овој договор ја трансформира де факто автономијата во де јуре директно владеење на Арагон. Како дел од Арагонската Круна, Каталонија станува поморска сила, помагајќи го проширувањето на Круната, со трговија и освојување во Кралството Валенсија, Балеарските Острови и на крајот дури и Сардинија, Сицилија, Корзика, Неапол, Атина.
Арагон биле многу сериозно погодени од “Црната Смрт” со продолжувањето на епидемиите на чума. Според Џон Хукстабл Елиот, "Помеѓу 1347 и 1497 кнежевството загубило 37% од неговите жители, и било сведено на население од околу 300.000." Во 1410, кралот Мартин I умира без потомци. Како резултат на тоа, од страна на Пактот на Каспе, Фердинанд од Антеќера од кастиљската династија на Трастамара, ја добива Круната на Арагон како Фердинанд I од Арагон. Неговиот внук, кралот Фердинанд II од Арагон, и кралицата Изабела I Кастиљска се венчаваат во 1469, стануваат католички владетели; подоцна, овој настан бил забележан како изгревот на Кралството Шпанија. Во тој момент, иако лично и неформално обединети, и Круните на Кастиља и Арагон одржувале различни територии, имајќи секој свои традиционални институции, парламенти и закони. Кастиља била овластена за експедиции на Америка, а профитирала од колонијалното богатство. Политичка моќ се префрлала од Арагон кон Кастиља а потоа, од Кастиља кон шпанската империја. Кралот Карл V бил првиот монарх кој ги имал круните и на Арагон и на Кастиља.
Подолг период, Барселона (не Каталонија), како дел од поранешното Кралство Арагон, продолжила да ги негува своите обичаи и закони, но тие биле постепено уништени во текот на преминот од феудализмот кон модерна држава, поткрепена со кралската борба за поцентрализирани територии. Во текот на наредните неколку векови, Каталонија, генерално, била на губитничката страна на серијата на локални конфликти кои постепено довеле до поголема централизација на власта во Шпанија, како и на Војната на жетварите (1640-1652). Во 1659 на Шпанската круна ја понудил територијата на Кралството Русијон на Кралството Франција. Денес ова е територијата на областа на источните Пиринеи , а исто така е наречена Северна Каталонија (Catalunya Nord). Најзначаен конфликт била Војната за шпанското наследство, која започнала кога Чарлс II од Шпанија (последниот од шпанската Хабсбуршка династија) починал без директен наследник во 1700. Каталонија, како и другите територии, кои биле формирани под круната на Арагон во средниот век, се кренале за поддршка на Хабсбурговскиот претендент Чарлс VI од Валенсија, светиот римски цар, додека остатокот од Шпанија главно се придржувала до францускиот Бурбон тужител, Филип V . По распаѓањето на Барселона на 11 септември 1714, на "специјален статус" на териториите кои припаѓале на поранешната круна на Арагон и нејзините институции биле укинати од страна на декретите на Нуева Планта, според кои сите свои земји ги вметнале во Круната на Кастиља како покраини, во рамките на обединета шпанска администрација, додека Шпанија се насочила кон централизирана влада под новата династија Бурбон. Во втората половина на 19 век, Каталонија станала индустриски центар, кој до ден-денес останува еден од најиндустријализирани делови на Шпанија. Во првата третина на 20 век, Каталонија неколкупати добила и изгубила различен степен на автономија, добивајќи го својот прв статутот на автономија за време на Втората Шпанска Република (1931). Овој период бил обележан со политички немири и надмоќ на анархистите во текот на Шпанската граѓанска војна (1936-1939). Анархистите биле активни на почетокот на 20 век, остварувајќи го првиот осум-часовен работен ден во светот во 1919 година. По поразот на Републиката во граѓанската војна, која го донела генералот Франциско Франко на власт, неговиот режим ги потиснал јавните дејности од каков било вид поврзани со каталонскиот национализам анархизам, социјализам, комунизам или демократија, вклучувајќи го и објавувањето на книги на овие теми или едноставно дискусија за нив на јавни состаноци. Како дел од ова потиснување, употребата на каталонските државни институции во текот на јавни настани било забрането. Во текот на подоцнежните фази на режимот на Франко, одредени каталонски фолклорни и верски празници продолжиле да се толерираат. Употребата на каталонскиот јазик на масовните медиуми бил забранет, но на почетокот на 1950 била дозволена неговата употреба во театарот. Издавањето на каталонски јазик продолжило за време на диктатурата. По смртта на Франко (1975) и со усвојување на демократскиот шпански устав (1978), Каталонија ја обновува политичката и културната автономија. Денес, Каталонија е еден од најдинамичните економски региони на Шпанија. Каталонскиот главен и најголем град, Барселона, е голем меѓународен културен центар и големо туристичко одредиште.