Илјада деветстотини осумдесет и четврта (англиски: Nineteen Eighty-Four), насловен и како 1984 — дистопски роман напишан од англискиот писател Џорџ Орвел. Романот бил објавен е на 8 јуни 1949 година од Secker & Warburg како деветта и последна завршена книга на Орвел. Тематски, се фокусира на последиците од тоталитаризмот, масовниот надзор и перење на мозокот на луѓето и однесувањата во општеството. Орвел, како демократски социјалист и антисталинист, ја моделирал авторитарната социјалистичка Британија според Советскиот Сојуз во периодот на сталинизмот и практиките на државна цензура и државна пропаганда во нацистичка Германија. Пошироко, романот ја испитува улогата на вистината и фактите во општествата и начините на кои тие можат да бидат манипулирани.

Приказната се одвива во замислена иднина. Тековната година е непозната, но се верува дека е 1984 година. Голем дел од светот е во вечна војна. Велика Британија, во романот позната како Прва аеродромска писта, станала провинција на тоталитарната супердржава Океанија, која е предводена од Големиот Брат, диктаторски лидер поддржан од интензивен култ на личност создаден од Полицијата на мислите на Партијата. Партијата се занимава со сеприсутен владин надзор и, преку Министерството за вистина, историски негационизам и постојана пропаганда за прогонување на индивидуалноста и независното размислување.

Илјада деветстотини осумдесет и четврта станал класичен книжевен пример за политичка и дистописка фикција. Исто така, го популаризирал терминот „орвеловски“ како придавка, при што многу термини што се користат во романот влегле во општа употреба, вклучувајќи ги „Големиот брат“, „двојно размислување или двосмисол“, „Полиција на мислата“, „мислен криминал“, „новговор“ и изразот „2 + 2 = 5“. Повлечени се паралели помеѓу темата на романот и примерите од реалниот живот на тоталитаризам, масовен надзор и кршење на слободата на говорот, меѓу другите теми. Орвел ја опишал својата книга како „сатира“ и приказ на „перверзиите на кои е подложна централизираната економија“, а исто така навел дека верува „дека нешто слично на тоа може да се појави“. Списанието Тајм го вклучил на својот список на 100 најдобри романи на англиски јазик објавени од 1923 до 2005 година, и бил ставен на списокот на 100 најдобри романи на „Modern Library“, достигнувајќи го 13-тото место на списокот на уредниците и 6-то место на списокот на читателите. Во 2003 година, бил наведен на осмото место во анкетата „Големо читање“ од страна на Би-Би-Си. Адаптиран е низ различни медиуми од неговото објавување, најпознато како филм објавен во 1984 година, со Џон Харт, Сузана Хамилтон и Ричард Бартон во главните улоги.

Во Македонија книгата е издадена од издавачката куќа Икона во 2012 година и Издавачки центар ТРИ во 2019 година. Заплет мини|Скица на концептот за идеален граѓанин во „1984“ од Џорџ Орвел, прикажана преку главната протагонистичка креација на романот, другарот Огилви, кој никогаш не постоел во реалноста, но ги акумулирал сите доблести на вистински Океанец и служел како пример за тоа кој се смета за „праведен човек“ и што треба да направи за да ја исполни својата посветеност кон татковината. мини|Постер креиран од уметникот Фредерик Гимон: ГОЛЕМИОТ БРАТ ТЕ ГЛЕДА. Најпознатата фраза од романот

Како што нарацијата започнува на „4 април 1984 година“, датум чија валидност е доведена во прашање од страна на главниот лик, светот со децении е опустошен од глобална војна, граѓански судири и револуција. Островот кој порано бил познат како Велика Британија е „Прва аеродромска писта“, провинција на Океанија, една од трите тоталитарни супердржави кои владеат со светот. Управувана е од „Партијата“ под идеологијата на „Ангсоц“: кратенка на „англиски социјализам“ на новговор. Присутен е и мистериозниот лидер Големиот Брат, кој има интензивен култ на личноста. Партијата брутално ги чисти сите што не се прилагодуваат целосно на нивниот режим, користејќи ја Полицијата на мислите и постојан надзор преку телекрани (двонасочни телевизори), камери и скриени микрофони. Оние што ќе ја изгубат наклонетоста на Партијата стануваат „неличности“, исчезнувајќи per damnatio memoriae (осуда на меморијата) со уништени сите докази за нивното постоење.

Во Лондон, Винстон Смит е член на Надворешната партија, кој работи во Министерството за вистина, каде што ги преработува историските записи за да се усогласат со постојано менувачката верзија на историјата на државата. Винстон ги ревидира минатите изданија на „Тајмс“, додека оригиналните документи се уништуваат откако ќе бидат фрлени во канали познати како дупки на сеќавањата, што водат до огромна печка. Тој тајно се спротивставува на владеењето на Партијата и сонува за бунт, и покрај тоа што знае дека веќе е „криминалец на мислата“ и веројатно еден ден ќе биде фатен.

Додека е во пролетаријатска населба, тој го среќава г-дин Чарингтон, сопственик на старинарница, и купува дневник во кој пишува критики за Партијата и Големиот Брат. На негово разочарување, кога ја посетува населбата, тој открива дека тие немаат политичка свест. Додека работи во Министерството за вистината, ја забележува Џулија, млада жена која ги одржува машините за пишување романи во министерството, за која Винстон се сомнева дека е шпион, и развива интензивна омраза кон неа. Тој нејасно се сомнева дека О'Брајан, член на Внатрешната партија и негов претпоставен, е дел од енигматично подземно движење на отпорот познато како Братство, формирано од злогласниот политички и позициски соперник на Големиот Брат, Емануел Голдштајн.

Еден ден, Џулија тајно му подава на Винстон љубовна порака, по кое двајцата започнуваат тајна љубовна афера. Џулија му објаснува дека и таа ја мрази Партијата, но Винстон забележува дека таа е политички апатична и незаинтересирана за соборување на режимот. Првично се среќаваат на село, а подоцна се среќаваат во изнајмена соба над продавницата на г-дин Чарингтон. За време на аферата, Винстон се сеќава на исчезнувањето на неговото семејство за време на граѓанската војна во 1950-тите и на неговиот напнат однос со неговата отуѓена сопруга Катарин. Неколку недели подоцна, О'Брајан го поканува Винстон во својот стан, каде што се претставува како член на Братството и му испраќа на Винстон копија од „Теоријата и практиката на олигархискиот колективизам“ од Голдштајн. Во меѓувреме, за време на Неделата на омраза на нацијата, непријателот на Океанија одеднаш се менува од Евроазија во Истазија, што останува претежно незабележано. Винстон е повикан во Министерството за да помогне во правењето на потребните ревизии на записите. Винстон и Џулија читаат делови од книгата на Голдштајн, која објаснува како Партијата ја одржува власта, вистинските значења на нејзините слогани и концептот на вечната војна. Во него се тврди дека Партијата може да биде соборена доколку проловите се кренат против неа. Сепак, Винстон никогаш нема можност да го прочита поглавјето кое објаснува зошто Партијата ја презела власта и е мотивиран да продолжи.

Винстон и Џулија се заробени кога се открива дека г-дин Чарингтон е таен агент на Полицијата на мислите, и тие се разделени и затворени во Министерството за љубов. О'Брајан, исто така, се открива себеси како член на Полицијата на мислите и член на операција под лажно знаме која ги фаќа политичките дисиденти на Партијата. Во текот на неколку месеци, Винстон е гладен и немилосрдно мачен за да ги усогласи своите верувања со оние на Партијата. О'Брајан му кажува на Винстон дека никогаш нема да знае дали Братството навистина постои и дека книгата на Голдштајн е напишана во соработка со него и други членови на Партијата; понатаму, О'Брајан му открива на Винстон дека Партијата ја гледа моќта не како средство, туку како цел, а крајната цел на Партијата е да се стреми кон моќ исклучиво заради себе. За последната фаза од превоспитувањето, О'Брајан го носи Винстон во Соба 101, која го содржи најлошиот страв на секој затвореник. Кога се соочува со тортура од стаорци, Винстон ја осудува Џулија и се заколнува на верност кон Партијата.

Винстон е пуштен во јавниот живот и продолжува да го посетува кафето „Честнат Три“. Тој ја среќава Џулија, и двајцата откриваат дека се предале еден на друг и дека повеќе не се заљубени. Назад во кафето, вести ја слават наводната масовна победа на Океанија над евроазиските војски во Африка. Винстон конечно прифаќа дека го сака Големиот Брат.

Додаток Романот вклучува додаток, додаток од околу 1.000 зборови, насловен како „Принципи на новоговорот“, напишан со гласот на (или можеби втор) раскажувач, користејќи контрафактички условни реченици. Се споменува во фуснота кон седмиот пасус од книгата. Некои критичари го толкуваат како навестување за колапсот на Партијата некое време по 1984 година, опишувајќи го како „среќен крај“. Се споменува новоговорот како неуспешен да стане доминантен.

Ликови Главни ликови Винстон Смит: 39-годишниот главен лик кој е флегматичен секојдневен лик кој размислува за бунт и е љубопитен за моќта на Партијата и минатото пред Револуцијата. Јулија: Љубовница на Винстон, која јавно ја застапува партиската доктрина како член на фанатичната Младинска антисексуална лига. Јулија ужива во своите мали акти на бунт и нема интерес да се откаже од својот животен стил. О'Брајен: функционер на Внатрешната партија кој е таен член на Полицијата на мислите. Тој се претставува како член на Братството, контрареволуционерниот отпор, за да го фати Винстон. Големиот Брат и Емануел Голдштајн никогаш физички не се појавуваат, но се важни за заплетот и имаат значајна улога во градењето на светот. Големиот Брат: водачот и фигурата на Партијата што владее со Океанија. Околу него се формира длабок култ на личноста. Во книгата не се открива дали навистина постои. Емануел Голдштајн: наводно поранешна водечка фигура во Партијата. Тој станал лидер на контрареволуцијата на Братството и е автор на книгата „Теоријата и практиката на олигархискиот колективизам“. Голдштајн е претставен како симболичен непријател на државата - национален врховен непријател кој идеолошки ги обединува луѓето од Океанија со Партијата, особено за време на „Две минути омраза“ и други форми на сеење страв. Сепак, О'Брејан тврди дека книгата всушност е напишана од Партијата.

Споредни ликови

Аронсон, Џонс и Радерфорд: поранешни членови на Внатрешната партија кои Винстон ги памети како едни од првите водачи на Револуцијата, долго пред да чуе за Големиот Брат. Тие признаваат за предавнички заговори со странски сили, а потоа со развојот на романот се погубени во политичките чистки во 1960-тите. Помеѓу нивните признанија и погубувања, Винстон ги гледа како пијат во кафулето „Честнут Три“ - со скршени носеви, што сугерира дека нивните признанија биле добиени преку нивно мачење. Подоцна, во текот на својата уредничка работа, Винстон гледа докази од весник што ги побиваат нивните признанија, но ги фрла во дупка во сеќавањето. Единаесет години подоцна, тој се соочува со истата фотографија за време на неговото испрашување. Емплфорт: Поранешен колега на Винстон, кој бил затворен затоа што го оставил зборот „Бог“ во песна од Радјард Киплинг, бидејќи не можел да пронајде друга рима за зборот „род“; Винстон го среќава во Министерството за љубов. Емплфорт е претставен како интелектуалец кој ужива во својата работа и ја почитува поезијата и јазикот, особини што предизвикуваат негова немилост кај Партијата. Г-дин Чарингтон: таен агент на Полицијата на мислата кој се преправа дека е љубезен и сочувствителен трговец со антиквитети меѓу пролетаријатите.