Родословен ДНК-тест или генеалошки ДНК-тест — генетски тест заснован на ДНК што се користи во генетското родословие што ги разгледува конкретните местоположби на геномот на една личност со цел да ги пронајде или потврди родословните врски на предците или (со помала веродостојност) да ја процени етничката мешавина на поединецот кој се тестира. Бидејќи различни компании за тестирање користат различни етнички наводни групи и различни алгоритми за совпаѓање, проценките на етничката припадност за поединецот варираат помеѓу тестовите, понекогаш драматично.
Достапни се три главни типови на родословни ДНК-тестови, при што секој гледа во различен дел од геномот и е корисен за различни видови родословно истражување: автосомно (атДНК), митохондриско (мтДНК) и Y-хромозом (Y-ДНК).
Автосомните тестови може да резултираат со голем број ДНК совпаѓања и кај машките и женските лица кои исто така се тестирале со истата компанија. Секој тест обично ќе покаже проценет степен на поврзаност односно блиско семејно совпаѓање, како први братучеди, втори итн. Најоддалечениот степен на врска е обично нивото „шести братучед или понатаму“. Меѓутоа, поради случајната природа на која и колку ДНК ја наследува секое тестирано лице од неговите заеднички предци, може да се направат прецизни заклучоци за врската само за блиски односи. Традиционално родословно истражување и споделување на семејните стебла, обично се потребни за толкување на резултатите. Автосомните тестови се користат и при проценка на етничката мешавина.
мтДНК и Y-ДНК тестовите се многу пообјективни. Сепак, тие даваат значително помалку ДНК-совпаѓања, доколку ги има (во зависност од компанијата што го прави тестирањето), бидејќи тие се ограничени на врски по строга женска линија и строга машка линија, соодветно. Тестовите мтДНК и Y-ДНК се користат за да се идентификуваат археолошките култури и миграциските патеки на предците на една личност по строга линија на мајка или строга линија на татко. Врз основа на мтДНК и Y-ДНК, може да се идентификува хаплогрупата на личноста. мтДНК-тестот може да го направат и машките и женските, бидејќи секој ја наследува својата мтДНК од својата мајка, бидејќи митохондриската ДНК се наоѓа во јајце клетката. Додека пак, Y-ДНК тест може да направи само маж, бидејќи само мажите имаат Y-хромозом.
Постапка мини| Како да се добијат генотипови од плунка. Видеото го прикажува процесот на екстракција на генотипови од примерок од човечко плукање со помош на ДНК-микрочип, што е најчестиот метод што се користи во генетското родословие. Родословниот ДНК-тест се врши на примерок од ДНК добиен со стружење на образите (познато и како брис од уста), преку плунка, миење уста или гума за џвакање. Вообичаено, колекцијата на примероци користи комплет за домашен тест обезбеден од давател на услуги како што се 23andMe, AncestryDNA, Family Tree DNA или MyHeritage. Откако ќе се проследат упатствата за тоа како да се собере примерокот, тој се враќа на добавувачот за анализа. Примерокот потоа се обработува со помош на технологија позната како ДНК-микрониза за да се добијат генетските информации.
Видови тестови Постојат три главни типа на родословни ДНК-тестови: автосомна (која вклучува X-ДНК), Y-ДНК и мтДНК.
Автосомните ДНК-тестови ги разгледуваат хромозомските парови 1-22 и X дел од 23-от хромозом. Автозомите (хромозомски парови 1-22) се наследени од двајцата родители и од сите неодамнешни предци. Х-хромозомот следи посебен модел на наследување, бидејќи женките (XX) наследуваат Х-хромозом од секој од нивните родители, додека мажите (XY) наследуваат Х-хромозом од нивната мајка и Y-хромозом од нивниот татко (XY). Проценките на етничката припадност често се вклучени во овој вид на тестирање. Y-ДНК го прати Y-хромозомот, кој се пренесува од татко на син. Така, Y-ДНК тестот може да го направат само мажите за да ја истражат нивната директна татковска линија. мтДНК гледа во митохондрите, кои се пренесуваат од мајка на дете. Така, мтДНК-тестот може да го направат и мажи и жени, и ја истражува директната мајчинска линија.
Y-ДНК и мтДНК не можат да се користат за проценки на етничката припадност, но може да се користат за пронаоѓање на нечија хаплогрупа, која е нерамномерно распоредена географски. Компаниите за тестирање на ДНК директно до потрошувачите често ги означуваат хаплогрупите по континент или етничка припадност (на пример, „африканска хаплогрупа“ или „викиншка хаплогрупа“), но овие ознаки може да бидат шпекулативни или погрешни."Claims of connections, therefore, between specific uniparental lineages and historical figures or historical migrations of peoples are merely speculative."
Автосомно тестирање на ДНК (атДНК).
Тестирање Автозомната ДНК е содржана во 22 пара хромозоми кои не се вклучени во одредувањето на полот на една личност. Автозомната ДНК се рекомбинира во секоја генерација, а новите потомци добиваат по еден сет на хромозоми од секој родител. Тие се наследени точно подеднакво од двајцата родители и приближно подеднакво од бабите и дедовците до околу 3 пати од прабабите и прадедовците. Поради тоа, бројот на маркери (една од двете или повеќе познати варијанти во геномот на одредена местоположба – познати како Еднонуклеотидни полиморфизми или SNP) наследени од специфичен предок се намалува за околу половина со секоја наредна генерација; односно, поединецот добива половина од нивните маркери од секој родител, околу една четвртина од тие маркери од секоја баба и дедо; околу една осмина од тие маркери од секој прабаба и дедо, итн. Наследството е послучајно и нееднакво од подалечните предци. Општо земено, родословниот ДНК-тест може да тестира околу 700.000 еднонуклеотидни полиморфизми (специфични точки во геномот). десно|мини|250x250пкс| Споделена ДНК за различни роднини
Процес на известување Подготовката на извештај за ДНК во примерокот се одвива во повеќе фази:
идентификација на базниот пар на ДНК на конкретни места на еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) споредба со претходно зачуваните резултати толкување на тестот
Идентификација на основен пар Сите големи даватели на услуги користат опрема со чипови кои се обезбедени од компанијата Илумина. Чипот одредува кои места на ЕНП се тестираат. Различни верзии на чипот се користат од различни даватели на услуги. Дополнително, ажурираните верзии на чипот Илумина може да тестираат различни групи на локации на ЕНП. Списокот на места на ЕНП и базни парови на тоа место обично му е достапен на клиентот како „необработени податоци“. Необработените податоци може да се подигнат на некои други даватели на родословни услуги за да се добие дополнително толкување и совпаѓање. За дополнителна родословна анализа, податоците може да се прикачат и на GEDmatch (комплет алатки базирани на трета страна што ги анализира необработените податоци од главните даватели на услуги). Необработените податоци може да се прикачат и на услуги кои обезбедуваат извештаи за здравствени ризици и карактеристики користејќи генотипови ЕНП. Овие извештаи може да бидат бесплатни или евтини, за разлика од извештаите обезбедени од компаниите за тестирање на DTC, кои наплаќаат двојно повеќе од нивните услуги само за родословие. Импликациите на поединечните резултати на ЕНП може да се утврдат од резултатите од необработени податоци со пребарување на SNPedia.com.
Идентификација Главната компонента на автосомниот ДНК-тест е совпаѓање со други индивидуи. Онаму каде што поединецот што се тестира има неколку последователни еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) заеднички со претходно тестиран поединец во базата на податоци на компанијата, може да се заклучи дека тие споделуваат сегмент од ДНК во тој дел од нивниот геном. Доколку сегментот е подолг од прагот поставен од компанијата за тестирање, тогаш за овие две лица се смета дека се совпаѓаат. За разлика од идентификацијата на базните парови, базите на податоци според кои се тестира новиот примерок и алгоритмите што се користат за одредување на совпаѓањето, се сопственички и специфични за секоја компанија.
Единицата за сегменти на ДНК се нарекувасантиморган (cM). За споредба, целосниот човечки геном е околу 6500 cM. Колку е пократка должината на тестот, толку се поголеми шансите тој да е лажен. Важна статистика за последователно толкување е должината на споделената ДНК (или процентот на споделен геном).
Толкување на автосомни совпаѓања Повеќето компании ќе им покажат на клиентите колку cM споделуваат и низ колку сегменти. Од бројот на cM и сегментите, може да се процени врската помеѓу двата поединци; меѓутоа, поради случајната природа на наследувањето на ДНК, проценките за врската, особено за далечните роднини, се само приближни. Некои подалечни братучеди воопшто нема да се поклопат. Иако информациите за одредени еднонуклеотидни полиморфизми (ЕНП) може да се користат за некои цели (на пример, сугерирање на веројатна боја на очите), клучната информација претставува процентот на ДНК што го споделуваат две лица. Ова може да укаже на блискоста на врската. Сепак, не ги прикажува улогите на двете индивидуи, на пример, 50 % претполага однос родител/дете, но не утврдуваа кој поединец е родител.
На овие податоци може да се направат различни напредни техники и анализи. Ова ги вклучува функциите како што се заеднички или споделени совпаѓања, прелистувачи на хромозомите, и триангулација. Оваа анализа често е потребна ако се користат докази за ДНК за да се докаже или отфрли одредена врска.
ДНК-тестирање на Х-хромозом Резултатите од еднонуклеотидните полиморфизми (ЕНП) на Х-хромозомот често се вклучени во автосомните ДНК-тестови. И мажите и жените добиваат Х-хромозом од нивната мајка, но само жените добиваат втор Х-хромозом од нивниот татко. Х-хромозомот има посебен пат на наследните модели и може да биде корисен во значително стеснување на можните линии на предците во споредба со автосомната ДНК. На пример, совпаѓањето на Х-хромозомот со маж може да дојде само преку неговата мајка. Како автосомната ДНК, ДНК на Х-хромозомот се подложува на случајна рекомбинација на секоја генерација (освен Х-хромозомите од татко на ќерка, кои се пренесуваат непроменети). Постојат специјализирани табели за наследување кои ги опишуваат можните модели на наследување на ДНК на Х-хромозомот за мажи и жени.
КТП Некои родословни компании нудат автосомни КТП (кратко тандемско повторување). Овие се слични на Y-ДНК КТП. Бројот на понудени кратки тандемски повторувања е ограничен, а резултатите се користени за лична идентификација, случаи на татковство и проучувања меѓу населението.
Агенциите за спроведување на законот во САД и Европа користат автосомни КТП податоци за да ги идентификуваат криминалците.
Тестирање на митохондриска ДНК (мтДНК). Митохондрионот е компонента на човечката клетка и содржи своја ДНК. Митохондриската ДНК обично има 16.569 базни парови (бројот може да варира малку во зависност од мутациите на додавање или бришење) и е многу помала од ДНК на човечкиот геном која има 3,2 милијарди базни парови. Митохондриската ДНК се пренесува од мајка на дете, бидејќи е содржана во јајце клетката. Така, директен мајчински предок може да се следи со помош на мтДНК. Преносот се случува со релативно ретки мутации во споредба со автосомната ДНК. Совршеното совпаѓање со резултатите од мтДНК тестот на друго лице укажува на заедничко потекло од пред 1 и 50 генерации. Подалечното совпаѓање со одредена хаплогрупа или потклад може да биде поврзано со заедничко географско потекло.
Тест мтДНК, според денешните конвенции, е поделена на три региони. Тие се кодирачки регион (00577-16023) и два хиперпроменливи региони (HVR1 [16024-16569] и HVR2 [00001-00576]).