мини| Во 2019 година, Врховниот суд на Холандија потврдил дека владата мора да ги намали емисиите на јаглерод диоксид, бидејќи климатските промени го загрозуваат здравјето на луѓето. Судски спор за климатските промени, исто така познат како климатски спорови, е ново тело на еколошки закон што користи правна практика и преседан за понатамошни напори за ублажување на климатските промени од јавните институции, како што се владите и компаниите. Во услови на бавна политика на климатски промени што го одложува ублажувањето на климатските промени, активистите и адвокатите ги зголемиле напорите да ги користат националните и меѓународните судски системи за да ги унапредат напорите. Климатските спорови вообичаено се вклучуваат во еден од петте типови правни барања: Уставно право (фокусирано на прекршување на уставните права од страна на државата), управно право (предизвикување на основаноста на донесување административни одлуки), приватно право (предизвикување на корпорации или други организации за небрежност, вознемиреност, итн., измама или заштита на потрошувачите (предизвикување на компаниите за погрешно прикажување информации за влијанијата врз климата), човекови права (тврдејќи дека неуспехот да се дејствува на климатските промени не ги штити човековите права).
Од раните 2000-ти, правните рамки за борба против климатските промени се повеќе се достапни преку законодавството, а сè поголем број судски случаи развиле меѓународно тело на право кое ги поврзува климатските активности со правните предизвици, поврзани со уставното право, управното право, приватното право, закон за заштита на потрошувачите или човекови права. Многу од успешните случаи и пристапи се фокусирале на унапредување на потребите на климатската правда и младинското движење за климата.
Случаите за климатски спорови од висок профил вклучуваат Ургенда против Холандија во 2019 година и Јулијана против Соединетите Американски Држави (во 2015 година). Корпорациите за јаглен, нафта и гас во сопственост на инвеститори би можеле да бидат правно и морално одговорни за кршење на човековите права поврзани со климата, иако политичките одлуки би можеле да ги спречат да се вклучат во такви прекршувања. Судските спорови често се водат преку колективно здружување на напори и ресурси, како што е преку организации како Гринпис, како Гринпис Полска која тужела претпријатие за јаглен и Гринпис Германија која тужела производител на автомобили.
Постои растечки тренд на успешно добиени случаи на активисти пред глобалните судови. Извештајот на ОН за судски спорови за 2017 година идентификувал 884 случаи во 24 земји, вклучувајќи 654 случаи во САД и 230 случаи во сите други земји заедно. Од 1 јули 2020 година, бројот на случаи е речиси двојно зголемен на најмалку 1.550 случаи за климатски промени поднесени во 38 земји (39 вклучувајќи ги и судовите на Европската унија), со приближно 1.200 случаи поднесени во САД и над 350 поднесени во сите други земји заедно.
Видови на дејствување Климатските судски спорови обично се вклучуваат во еден од петте видови правни барања:
Уставно право - фокусирано на прекршување на уставните права од страна на државата. Административно право - оспорување на основаноста на административното одлучување во рамките на постојните закони кои се во тек, како на пример при доделување дозволи за проекти со високи емисии. Приватно право - предизвикување на корпорации или други организации за небрежност, непријатност, престап, јавна доверба и неоправдано збогатување. Измама или заштита на потрошувачите - вообичаено ги предизвикува компаниите за погрешно прикажување на информации за влијанијата врз климата. Човекови права - тврдењето дека неуспехот да се дејствува на климатските промени или да се заштитат поврзаните природни ресурси, како што се атмосферата или прашумите, не ги штити човековите права
Според видот на дејството
Помеѓу владите и компаниите Во Соединетите Американски Држави, Пријателите на Земјата, Гринпис заедно со градовите Болдер, Арката и Оукланд победиле против Извозно-импортската банка на САД и Корпорацијата за приватни инвестиции во странство ( државни претпријатија на владата на САД), кои биле обвинети за финансирање проекти со фосилни горива штетни за стабилна клима, што е прекршување на Законот за национална политика за животна средина (случајот поднесен во 2002 година и решен во 2009 година).
Во 2016 година, владино тело на Филипините (Комисијата за човекови права) започнало официјална истрага во врска со климатските промени против 47 од најголемите светски производители на јаглерод. Открила дека во 2019 година компаниите за фосилни горива имаат законска обврска да дејствуваат против климатските промени и може да бидат одговорни за штетите.
Во 2017 година, Саул Лучано Лиуја ја тужел РВЕ за да го заштити неговиот роден град Уарас од надојденото ледничко езеро кое постои ризик од излевање.
Во 2017 година, Сан Франциско, Оукленд и другите крајбрежни заедници во Калифорнија тужеле повеќе компании за фосилни горива за зголемување на нивото на морето.
Во 2018 година, градот Њујорк објавил дека ќе носи пет фирми за фосилни горива (BP, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips и Shell) пред федералниот суд поради нивниот придонес во климатските промени (од кои градот веќе страда).Oliver Milman, "New York City plans to divest $5bn from fossil fuels and sue oil companies" , The Guardian, 10 January 2018 (page visited on 12 January 2018).
Во 2020 година, Чарлстон, Јужна Каролина, следел слична стратегија.
Законодавство против активисти
По земја
Австралија Заклучно со февруари 2020 година, Австралија била втора по број на нерешени случаи во светот, со речиси 200 случаи.
Франција
Германија Во 2021 година, врховниот уставен суд на Германија одлучил дека владините мерки за заштита на климата се недоволни за заштита на идните генерации и дека владата има рок до крајот на 2022 година да го подобри својот Закон за заштита на климата.
Република Ирска Во јули 2020 година, „Пријатели на ирската средина“ го добиле историскиот случај против ирската влада поради тоа што не презела доволно дејствија за справување со климатската и еколошката криза. Врховниот суд на Ирска пресудил дека Националниот план за ублажување на ирската влада од 2017 година е несоодветен, прецизирајќи дека не дава доволно детали за тоа како ќе ги намали емисиите на стакленички гасови.
Холандија мини|Научна статија за климатски спорови во Холандија, особено случајот Ургенда Холандија се обврзала да ги намали своите емисии на јаглерод диоксид од нивоата од 1990 година за 49% до 2030 година со различни средни цели. Сепак, холандската Агенција за оцена на животната средина утврдила дека земјата ќе ги пропушти своите цели за 2020 година
Во 2012 година, холандскиот адвокат Роџер Кокс дал идеја за судска интервенција за да се присили акција против климатските промени.Urgenda climate case , Urgenda Foundation (page visited on 6 November 2016).Roger Cox, "It is time for the judiciary to step in and avert climate catastrophe" , The Guardian, 14 November 2012 (page visited on 6 November 2016). Во 2013 година, Фондацијата Ургенда, со 900 ко-тужители, поднела тужба против Владата на Холандија „за непреземање доволно мерки за намалување на емисиите на стакленички гасови кои предизвикуваат опасни климатски промени“.
Во 2015 година, Окружниот суд во Хаг пресудил дека владата на Холандија мора да стори повеќе за да ги намали емисиите на стакленички гасови за да ги заштити своите граѓани од климатските промени (климатски случај Ургенда).Quirin Schiermeier, "Landmark court ruling tells Dutch government to do more on climate change" , Nature, 24 June 2015 (page visited on 5 November 2016).Arthur Neslen, "Dutch government ordered to cut carbon emissions in landmark ruling" , The Guardian, 24 June 2015 (page visited on 5 November 2016). Случајот бил опишан како „пресуда за преседан“ и како „прва тужба за климатска одговорност во светот“.
Според Џејмс Торнтон, главен извршен директор на Клиент Земја, „Највпечатливо е што во суштина се заснова на воспоставената наука и древниот принцип на должноста на владата за грижа. Тоа размислување е применливо во секој правен систем и секако ќе го користат судовите во други земји.“ Во 2018 година, апелациониот суд во Хаг ја потврдил пресудата за создавање преседан, која ја принудува холандската влада да ги засили своите напори за ограничување на емисиите на стакленички гасови во Холандија.
Во декември 2019 година, Врховниот суд на Холандија ја потврдил пресудата по жалба. Така, потврдувајќи дека владата мора да ги намали емисиите на јаглерод диоксид за 25% од нивоата од 1990 година до крајот на 2020 година, врз основа на тоа дека климатските промени претставуваат ризик за здравјето на луѓето.
Во Одбрана на животната средина против Ројал Дач Шел, одлучено во мај 2021 година, окружниот суд на Хаг му наредил на Ројал Дач Шел да ги намали своите глобални емисии на јаглерод за 45% до крајот на 2030 година во споредба со нивоата од 2019 година, и ја потврдил одговорноста на компанијата за опфат на 3 емисии, на пр. емисии од добавувачи и клиенти на нејзините производи.
Белгија Во јуни 2021 година, по 6 години долга правна битка, Првостепениот суд пресудил дека климатските цели на владата на Белгија се премногу ниски и затоа „го прекршиле правото на живот (член 2) и правото на почитување на приватни и семеен живот (член 8)“ од Европската конвенција за човекови права.
Обедине Кралство Во декември 2020 година, тројца британски државјани, Марина Трикс, Адетола Онамаде, Џери Амоквандо и добротворната организација за климатски спорови, План Б, објавиле дека преземаат правни мерки против владата на Обединетото Кралство поради тоа што не презела доволно дејствија за справување со климатската и еколошката криза. Тужителите најавиле дека ќе докажат дека тековното финансирање на фосилните горива од страна на владата и во Обединетото Кралство и во други земји претставува кршење на нивните права на живот и на семеен живот, како и кршење на Парискиот договор и Законот за климатски промени на ОК од 2008 година.
САД мини|349x349пкс| Ксихтезцати Мартинес бил тужител во Јулијана против Соединетите Американски Држави и во Мартинес против Комисијата за зачувување на нафта и гас во Колорадо Од февруари 2020 година, САД имале најмногу нерешени случаи со над 1000 во судскиот систем. Примерите вклучуваат Конектикат против Ексон Мобил Корпорација и Масачусетс против.Агенција за заштита на животната средина. Во Соединетите Американски Држави, судските спорови за климатските промени се однесуваат на постоечките главни закони за да го поднесат своето барање, а повеќето од нив се фокусираат на приватното и административното право. Најпопуларните главни закони што треба да се користат се NEPA (Национален закон за заштита на животната средина), со 322 случаи поднесени под негова јурисдикција, Законот за чист воздух, со 215 случаи поднесени под негова јурисдикција, Законот за загрозени видови, со 163 случаи поднесени под негова јурисдикција.
Дејства со користење на Законот за загрозени видови