miniatura|300px|O deus "Baco" (segundo os romanos) ou "Dioniso" (segundo os gregos). Pintado por Diego Velázquez. miniatura|300px|O viño provoca a expresión sincera de sentimentos, por esta razón non resulta raro que estea presente en festas e celebracións.
A historia do viño entrelazouse coa historia doutras actividades humanas como poida ser a agricultura, a gastronomía, as actividades lúdicas das civilizacións, así como do devir do home mesmo. O viño é unha bebida alcohólica fermentada procedente do zume da uva (Vitis vinifera) que contén alcol etílico e que en cantidades moderadas provócanos a expresión sincera de sentimentos, mentres que en grandes cantidades trátase dun narcótico. A natureza humana estivo, desde os seus comezos, sedenta de viño e isto provocou que sexa unha mercancía de valor en diferentes culturas. Existen evidencias arqueolóxicas nas que se indica que as producións de viño máis antigas proveñen dunha extensa área que abarca Xeorxia (véxase: Viño de Xeorxia) e Irán (Montes Zagros), datando estes comezos no período que vai desde o 6000 ao 5000 a. C.World's Earliest Wine. Archeology, vol. 49 (1996), Consultado 13 decembro 2008. Os primeiros cultivos da uva (vitis vinifera) ocorreron na idade de bronce en lugares próximos ao Oriente Próximo, Sumeria e Antigo Exipto ao redor do terceiro milenio a. C.
A vide foise estendendo grazas ás súas características adaptativas desde a especie eurasiática (vitis vinifera L. subsp. sylvestris), requiriu poucos cambios xenéticos para adaptarse ao cultivo das diferentes zonas, posúe uns baixos requirimentos de auga e minerais, crece en terras onde outros froiteiros non crecerían, grazas á súa capacidade rexenerativa permite unha recolección intensiva. Esta adaptabilidade foi unha das claves da súa expansión ao longo de Europa, así como na maioría dos climas tépedos da terra. Un dos maiores cambios que sufriu a vide foi cando, na antigüidade, converteuse por selección artificial dunha variedade "salvaxe" (de sexualidade dioica na súa maioría) a unha "domesticada" (hermafrodita), descoñecesen hoxe en día as razóns deste cambio. Pronto se puido comprobar que o viño era a suma dun conxunto de factores ambientais: clima, latitude, altura, horas de luz etc.
Moitas das grandes culturas do Mediterráneo así como Oriente Próximo reclaman inventar eles mesmos o proceso de vinificación atribuíndo o seu descubrimento a un heroe local ou a unha divindade agraria. Pero o caso é que o comercio e a expansión dalgunhas culturas e imperios fixo que o viño e o seu cultivo se fora estendendo por diversas rexións da Terra, adoptando novos sabores e aromas. O viño (do mesmo xeito que outros alimentos básicos) aparece na cultura cargado de simbolismo. O viño aparece na Biblia (Libro do Xénese) tras o Diluvio universal replantado por Noé (do que a tradición xudeu-cristiá aclama como inventor do viño), aínda que pode establecerse un paralelismo con Noé no personaxe do poema de Gilgamesh (narración de orixe sumerio) denominado Utnapishtim que igualmente planta viñas tras un diluvio. Nas diversas culturas da Terra existen outras bebidas fermentadas similares, como pode ser a hidromel e a sidra dos pobos do Norte de Europa, os kumis da Asia Central, os mesmos romanos fermentaron figos e dátiles para facer bebidas alcohólicas. A capacidade adaptativa da uva a diferentes climas e chans, o seu alto rendemento, é a única froita que retén na súa interior cantidades dun infrecuente ácido denominado tartárico que favorece a acción dos lévedos. Pódese dicir que hoxe en día a uva é a froita máis colleitada a nivel mundial, sendo o 70% da mesma dedicado á produción de viño.
Os comezos miniatura|Mozo persa vertendo viño (mei en persa) nunha copa, pode verse ademais sobre a mesa un pexego (símbolo culinario de Persia). A elaboración do viño ten unha historia que corre paralela á recolleita da uva. É moi posible que os homes primitivos recolleran a uva como unha froita e que a súa intención de almacenala dese lugar á fermentación, co conseguinte descubrimento das propiedades eufóricas que producía a súa bebida.
É unha crenza xeneralizada que os comezos da elaboración do viño sitúanse nunha extensa zona situada ao sur do Cáucaso: situado entre Turquía, Armenia e Irán. A uva primixenia era a vitis vinifera sylvestris e recolléronse numerosas evidencias arqueolóxicas nas inmediacións de Turkmenistán, Uzbekistán e Tadjiikistán datadas no que vai desde o neolítico ata comezos da idade de bronce. Existindo datacións anteriores en Ohalo II (cerca do mar de Galilea) que o datan no 20.000 a.C. Xa no mioceno crecía a uva en Europa Occidental. Atopáronse evidencias de follas previníferas que crecían en estado salvaxe (vitis labrusca) en Montpellier, en Castiona (nos arredores da cidade de Parma). No entanto as evidencias arqueolóxicas sinalan que nos sitios arqueolóxicos de Hajji Firuz Tepe nos Montes Zagros (Irán) xa se elaboraba viño debido á presenza de restos analizados quimicamente (mediante a aparición de trazas de ácido tartárico), púidose determinar igualmente que se aromatizaba con resinas de terebinto (Pistacia terebinthus). O problema de datar as orixes do viño céntrase en resolver se as trazas obtidas de mostras arqueolóxicas corresponden ao que se define por viño ou non, se foi fermentado de forma natural ou artificial etc, a presenza de certos compostos como ácido tartárico, ou tartaratos é a forma máis común de resolver a cuestión. No entanto existen outros métodos alternativos vineo-paleográficos.
É moi posible que estas primeiras froitas salvaxes de pre-vinifera fosen aos poucos domesticándose, logrando finalmente o seu cultivo a medida que o home abandonaba o nomadismo. A viña necesita de tres a cinco anos para empezar a ser produtiva, o que fai supor máis que o seu cultivo empezou cando o home se fixo sedentario. O uso desta uva primitiva como froita, quizais dese lugar a unha bebida azucrada procedente do seu zume obtida directamente por esmagamento: o mosto. Esta forma de extraer o zume non se distingue doutras froitas como poden ser as cereixas, as amoras etc. só que a uva proporciona unha gran cantidade de zume en comparación con outras froitas. Unha cunca abandonada ou un recipiente pechado puido haber fermentado dando un viño alcolico que producía euforia naqueles que o bebían. Esta 'fermentación primixenia' (debida ás propias Saccharomycetes que existen na pel da uva), prodúcese espontaneamente tras o machucado da uva e o seu posterior repouso nun recipiente pechado, a reacción de fermentación dura entre cinco días ata cinco semanas como máximo (dependendo dunha serie de factores). Outras teorías refugan a hipótese do recipiente debido a que a olería non aparece ata o Paleolítico superior e mencionan a posibilidade de descubrir o alcol no viño mediante a inxesta de uvas atacadas por un fungo gris denominado botrytis cinerea (podremia nobre ou Oidium tuckeri).
Durante a idade de bronce o viño (así como o cultivo da uva) foise expandindo en diversas direccións desde Europa Occidental alcanzando a India, Persia grazas ao establecemento de rutas comerciais chegando a China. Xa desde os comezos o viño supuxo ser unha das mercancías da humanidade e isto favoreceu a súa expansión por Asia. Algunhas das primeiras variedades de uva migraron a China no que se denominou "uvas de montaña" como é a vitis thunbergii.Eijkhoff, P. in China.pdf Veu en chinesa: os seus desenvolvementos contemporáneos e históricos (2 MiB PDF). A expansión do viño fixo que o viquingo Leifr Eiríksson fixese unha crónica de plantacións de viñedo en América do Norte no ano 1000 no que coñecemos hoxe en día como Massachusetts. Sobre a expansión do viño en Asia, téñense referencias escritas polo xeneral Zhang Qian que menciona como na dinastía Han facíanse cultivos da vide na zona que corresponde á moderna Xinjiang, describindo ademais cuan popular era a bebida entre os habitantes desta poboación. É moi posible que a ruta da seda fixese de vía de transmisión da viticultura e que fixese que o viño se coñecese con posterioridade na parte occidental do Éufrates.
Non se sabe a razón pola que a vitis vinifera se propagou por Eurasia en detrimento ás veces de variedades locais. Un exemplo está na China, pronto se diminuíu o cultivo da vitis amurensis vencida pola popularidade da uva eurasiática (vitis vinfera).
Hai evidencias de que por outra banda na Península Ibérica había viñedos no terceiro milenio a. C. xusto antes de que os Fenicios entrasen na península e establecesen colonias na rexión. No entanto a colonización procedente do leste de Europa segue sendo unha das teorías máis aceptadas pola comunidade científica.
Antigo Exipto miniatura|esquerda|Exipcios vendimiando. Pintura realizada na tumba de Nebamón. A primeira evidencia arqueolóxica do machucado das uvas con intención de extraer viño pódese observar nas representacións do reinado de Den (ca. 3000 a.C.) No Antigo Exipto a cervexa era máis popular que o viño. Os primeiros viños elaborados coas variedades semi-silvestres de uva eran vermellas e producían con elas viño tinto, pero os exipcios tiveron a posibilidade de facer crecer unha variedade mutada que permitía elaborar viños brancos. Fermentaban o mosto en grandes cerámicas de barro que estaban abertas pola parte superior; tras o seu enchido selábanas cunha tapa do mesmo material. Un dos primeiros viños dos exipcios que se empregaba nas cerimonias relixiosas denominábase shedeh e sábese que había dúas formas de obtelo: do zume das milgrandeiras ou de uvas. Os Exipcios que vivían preto do Delta celabraban cada ano, na lúa nova, o día de «ela regresa». Heródoto menciona que bebía máis viño nese día que no resto do ano. Outro festival similar celebrábase na lúa chea.
O viño era considerado un luxo que estaba reservado aos sacerdotes e aos nobres, con todo nos períodos festivos o escanciaban ata os exipcios das clases máis baixas. Era costume cociñar o viño tras a fermentación co obxecto de evitar a súa deterioración. Os exipcios atribuían a invención do viño ao deus Osiris, pai de Horus e deus da agricultura. O viño gardábase en ánforas recubertas no seu interior con brea e selábanse con barro, de tal forma que o viño se conservase durante anos en tales recipientes. Estas ánforas formaban parte dos alimentos funerarios que se situaban dentro das mastabas e pirámides. Atopáronse ánforas con viño nas tumbas de Semerkhet, faraón da primeira dinastía, así como na tumba de Tutankhamon. As máis antigas proceden das tumbas de Abidos, atribuídas a Horus Escorpión II ou Narmer (ca. 3100 a.C. -nas que se detectou a primeira evidencia do emprego do fermento s. cerevissiae como fermento do viño).
miniatura|Ánforas de viño do período tinita. Abidos (c. 3000a.C.) Louvre. Algunhas desas ánforas perduraron intactas ata os nosos días, e o seu contido tiña douscentos anos de antigüidade cando se depositaron como ofrendas funerarias, o que indica que os exipcios xa consideraban os viños envellecido como de boa calidade. Coñécense devanditos datos con precisión debido a que os oleiros gravaban nos recipientes marcas que indicaban con detalle quen foi o encargado do seu cultivo, así como a data de elaboración. O viño tamén era empregado durante o proceso de embalsamamento para limpar os cadáveres, antes e logo das evisceracións. No delta do Nilo, probablemente no brazo canópico, estaban os grandes viñedos de onde se obtiñan os mellores viños. Os rótulos que indicaban os viños escribíanse en tinta sobre as xarras, determinando a colleita, o ano, o nome do colleiteiro e a calidade do mosto.Aldred, Cyril: Os exipcios. 1986, p. 25.
Grecia clásica miniatura|Un novo viticultor coidando do viño nun simposio grego (lit. "festa da bebida".