O buque Upo Mendi ("monte Upo" en éuscaro) foi un barco de vapor destinado ao transporte de mercadorías. Construíuno en 1911 a Compañía Euskalduna como encargo para a navieira Sota y Aznar. Durante a represión franquista foi usado, xunto coa illa de San Simón como campo de concentración e exterminio. En 1939 muda oficialmente de nome a Monte Jarindo, e en 1952 volve a renomearse como Felguera. Foi despezado en 1962 nos estaleiros de Xixón.
Deseño e construción Tratábase dun buque a vapor de tipo torreta ou "turret", un tipo de embarcación típica do século XIX na que existía unha estrutura sobreelevada en forma de torre nunha parte da cuberta. O buque estaba especialmente deseñado para un transporte sinxelo e a granel de mercadorías, sen ser preciso estibar, ensacar ou compartimentalizalas. Construíuse e inaugurouse en 1911.
Cunha eslora de 106,70 m, unha manga de 15,28 m e un puntal de aproximadamente 6,60 m, o Upo Mendi tiña un desprazamento de 6.800 toneladas. Nos seus depósitos podía almacenar ata 910 toneladas de carbón, cun consumo diario dunhas 25 toneladas. A súa máquina desenvolvía 1.250 cabalos de potencia, o que lle permitía acadar unha velocidade de 10 nós.
As instalacións destinadas á tripulación —vestiarios, salas de lecer, salas de aleitamento e outras dependencias— supuxeron un importante avance na construción naval española da época.
Historia Construíuse nos estaleiros de Euskalduna por encarga dos armadores Sota e Aznar. A construción levouse a cabo con grande celeridade: a quilla foi posta en setembro de 1910 e o buque foi botado o 1 de decembro de 1911. En 1912 o seu capitán era J. C. Arrotegi. Durante a década de 1930 colaborou co Observatorio de Igeldo, efectuando observacións meteorolóxicas.
Durante a guerra civil española foi utilizado como buque prisión, primeiro polas autoridades republicanas e, posteriormente, polas forzas sublevadas. Os presos eran obrigados a baixar ás bodegas para transportar carbón, polo que pouco podían aproveitar as comodidades das que o barco dispuña. Nun primeiro momento permaneceu atracado fronte aos estaleiros de Euskalduna, no barrio bilbaíno de Olabeaga. A custodia dos presos correspondía aos funcionarios de prisión Aurelio Valdeón e Gregorio San José, mentres que a vixilancia estaba a cargo de gardas falanxistas procedentes de Valladolid. Os alimentos para os reclusos eran fornecidos desde o cárcere de Larrinaga.
O 17 de outubro de 1937 foi remolcado ata Sestao, onde permaneceu atracado no peirao de Galdames. Posteriormente trasladouse ao peirao n.º 1 de Zorrotza, onde permaneceu ata o 13 de maio de 1938, data na que regresou ao peirao de Galdames. O 15 de setembro dese mesmo ano foi desaloxado e os presos foron trasladados a cárceres en terra. Ao longo do tempo que permaneceu fondeado na ría de Bilbao como prisión flotante, chegou a albergar 1.681 prisioneiros, sendo o derradeiro deles Jesús Zugasti, natural de Barakaldo.
En outubro de 1938, 350 prisioneiros condenados a penas superiores aos doce anos foron embarcados no Upo Mendi. Ao mando dun capitán italiano designado polas autoridades sublevadas, o buque partiu de Bilbao con destino á ría de Vigo. Finalmente, fondeou fronte á illa de San Simón, onde os sublevados estableceran, ao comezo da guerra, un cárcere nas dependencias do antigo hospital e convento.
Tras a caída da Fronte Norte en 1937, a illa de San Simón foi empregada como campo de concentración, función na que o Upo Mendi colaborou como prisión flotante. O buque acolleu principalmente prisioneiros procedentes do norte da Península, especialmente asturianos e vascos, aínda que tamén foi utilizado como colonia penal para presos destinados á illa.
Debido ao seu calado, o Upo Mendi non podía achegarse á enseada de San Simón, polo que permaneceu fondeado nas augas máis profundas da ría de Vigo.
En 1939 o buque foi rebautizado como Monte Jarindo. En 1952 adquiriuno a empresa Duro Felguera, que lle deu o nome de Felguera. Finalmente, foi despezado en Xixón o 26 de outubro de 1962.
Notas
Véxase tamén Outros artigos Illa de San Simón As Madriñas de San Simón
Ligazóns externas Upo Mendi Revista Vida Marítima.
Categoría:Barcos de 1911 Categoría:Cárceres de Galicia