A Capitanía Xeneral de Filipinas tamén coñecida como Reino de Filipinas, era unha entidade territorial española, adscrita como entidade autónoma do Vicerreinado de Nova España ata 1821, que foi establecida pola Monarquía Española nas chamadas Indias Orientais, zonas de Asia e Oceanía, con capital en Manila.

Incluía, ademais do arquipélago filipino, Palau, a illa de Guam, as Marianas do Norte e os Estados Federados da Micronesia. O vicerreinado de Nova España, que tiña a súa sede na Cidade de México, exercía sobre estes territorios poderes relacionados con asuntos económicos, xa que no resto o capitán xeneral trataba directamente con El Rey e o Consello de Indias.

A Capitanía xeneral durou ata o 12 de xuño de 1898, cando os filipinos ao mando do xeneral Emilio Aguinaldo declararon a súa efémera independencia. O 10 de decembro de 1898, polo Tratado de París, en virtude do cal rematou a guerra hispano-estadounidense, Filipinas e Guam foron cedidas aos Estados Unidos. As Marianas, Carolinas e Palau foron vendidas ao Imperio alemán polo Tratado xermano-español do 12 de febreiro de 1899.

Historia

Desfile de tropas en Manila (1896)|thumb|150px|left

Despois da conquista de Filipinas en 1565 por Miguel López de Legazpi, as illas do arquipélago recibiron primeiro a condición de gobernación e máis tarde de Capitanía Xeneral dependente do vicerreinado de Nova España en 1574. En 1584 creouse a Real Audiencia de Manila, que gobernaba a capitanía cando estaba vacante, o capitán xeneral exercía as funcións de gobernador e presidente da Real Corte (ata 1861).

Por Real Orde do 17 de xullo de 1784 creouse a Intendencia de Manila para as causas do exército e do tesouro real, o xuíz da Audiencia de Manila, Ciriaco González Carbajal, tendo que utilizar a Real Ordenanza de Intendentes de 1782 para o Río da Prata. A proposta de Carbajal, creáronse 4 concellos máis o 24 de novembro de 1786 en Filipinas xunto cos seus respectivos corrixidores, que eran: Ilocos, Camarines, Lloilo e Cebú, pero estes concellos suprimíronse pola Real Orde do 20 de novembro de 1787. Un mes antes, o 23 de outubro, o municipio de Manila uniuse á capitanía xeneral. Foi novamente separada pola Real Orde do 25 de febreiro de 1819, reunida o 14 de setembro de 1824, separada o 27 de outubro de 1829, reunida a finais de 1842.Biblioteca de legislación ultramarina en forma de diccionario alfabético. Pág. 621. Compilado por: José María Zamora y Coronado. Editor: Impr. de J. M. Alegria, 1845

Ata o ano 1822, os capitáns xenerais eran civís, pero a partir dese ano sempre foron militares. Ao longo da segunda metade do século XIX establecéronse gobernos e comandancias militares, moi numerosos dado o elevado número de illas e o tamaño do distrito. Despois de longas etapas de insurrección por parte da poboación local e da guerra cos Estados Unidos, o dominio español en Filipinas cesou en 1898.

O período 1834 - 1874 representou un período de auténticos cambios en Filipinas, superando o seu atraso con respecto a Hispanoamérica.

A partir de 1868, séntese a influencia liberal e os filipinos sentíronse marxinados ao non poder manter aos seus representantes nas Cortes, logrados na Constitución española de 1812.

Período de madurez thumb|300px| Recepción do galeón de Manila polo pobo Chamorro nas Illas dos Ladróns, ca. 1590

Cabrero sostén que este esplendor filipino debíase a varias circunstancias: Madurez da poboación. Menos interferencias das ordes relixiosas. Dotes persoais dalgúns gobernadores.

Influencia da Constitución de 1812 thumb | dereita | Forte de Santiago, entrada.

Un proxecto, anterior á un século á Commonwealth de Gran Bretaña, posibilitou a integración da Capitanía Xeneral de Filipinas: en Asia, as illas Filipinas e as que dependen do seu goberno.> CAPÍTULO I. SOBRE O TERRITORIO DE ESPAÑA, artigo 10

Cara a mediados do século XVIII había 24 provincias, das cales 19 eran alcaldías maiores e 5 eran correximentos:Memorias históricas y estadísticas de Filipinas y particularmente de la grande isla de luzon. Autor: Rafael Díaz Arenas. Publicado por Imprenta del Diario de Manila, 1830

Correximentos: Mariveles Cavite Zamboanga Mindanao Moro Otong

Alcaldías maiores: Albay Camarines (logo dividida) Tayabas Cagayán Ilocos (logo dividida) Pangasinan Pampanga Bulacan Tondo Laguna Balayán (logo chamada Batangas) Leite Panay (logo chamada Capiz) Caraga Negros Calamianes Mindoro Marianas Cebú

Provincias formadas posteriormente: Zambales (separada de Pangasinán) Bataan (separada de Mariveles e de Pampanga en 1754) Nueva Écija (separada de Pampanga) Nueva Vizcaya (separada de Cagayán en 1839) Ilocos Norte (división en dúas de Ilocos en 1819) Ilocos Sur (división en dúas de Ilocos en 1819) Camarines Norte (división en dúas de Camarines en 1829) Camarines Sur (división en dúas de Camarines en 1829) Samar (separada de Leyte) Misamis (separada de Mindanao Moro e de Cebú) Iloílo (separada de Otong) Antique (separada de Otong) Abra (separada de Ilocos Sur en 1846) Nueva Guipúzcoa (separada de Caraga en 1847) Ticao e Masbate (goberno político e militar separado de Albay en 1846) La Unión (separada de Pangasinán e de Ilocos Sur en 1850) Parte inferior do Agno (comandancia político e militar)

Século XIX thumb|250px|Mapa político de Filipinas, 1899.

Cara a mediados do século XIX existían as seguintes provincias:

Illa de Luzón (20 provincias): Tondo, Bulacán, Pampanga, Zambales, Bataán, Nueva Écija, La Unión, Cavite, Laguna, Batangas, Pangasinán, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Tayabas, Abra, Cagayán (inclúe as illas Babuyanes), Nueva Vizcaya, Albay, Camarines Norte, Camarines Sur. Illas de Mindoro, Marinduque, Luban, Ilin (1 provincia): Mindoro. Illas Batanes o Bataán (1 provincia): Batanes. Illa de Panay (3 provincias): Cápiz, Iloilo, Antique. Illa de Negros (1 provincia): Negros. Illa de Samar (1 provincia): Samar. Illa Leyte (1 provincia): Leyte. Illas Calamianes (1 provincia): Calamianes. Illa de Cebú (1 provincia): Cebú. Illa Mindanao (4 provincias): Caraga, Misamis, Zamboanga, Nueva Guipúzcoa Illas Marianas (1 provincia): Marianas con capital en Agaña (illa de Guaján).

A finais do século XIX, España reclamaba e incluía xa o Sultanato de Joló (Joló) que á súa vez comprendía Borneo do Norte ou Sabah; as reclamacións en Micronesia estendéronse a Palau, ás Illas Carolinas, ás Illas Marshall e, máis difusamente, ás Illas Bonin e agora chamadas Illas Spratly.

1837 Unha Real Orde do 31 de maio de 1837 determinou: Gobernador e capitán xeral Manila. Gobernos militares e políticos Caraga, Samar, Iloilo, Antique, Capiz, Albay, Camarines Sur, Tayabas, Cavite, Zamboanga, Marianas. Alcaldías maiores Misamis, Mindoro, Nueva Ecija, Illa Negros, Camarines Norte, Tondo, Zambales, Bulacan, Pampanga, Bataan, Pangasinam, Llocos Sur, Ilocos Norte, Cagayan, Illas Batanes, Laguna, Batangas, Zebú, Leyte, Calamianes.

Organización gobernamental A finais do século XIX, o goberno español do arquipélago filipino era exclusivo do gobernador xeral, o único e lexítimo representante do poder supremo do goberno do rei de España nestas Illas, e como tal xefe superior en todas as ordes da administración pública.

Esta posición foi desempeñada por un tenente xeneral do exército, de acordo coas leis especiais vixentes no arquipélago, sendo asesorado por dous órganos consultivos, que eran o Consello de autoridades e o Consello de administración. Un xulgado local para asuntos contencioso-administrativos funcionaba, independentemente do Consello de Administración, e baixo as ordes inmediatas do gobernador xeral, unha secretaría do goberno xeral.El Archipiélago Filipino. Colección de datos. Por algunmos padres de la Misión de la Compañía de Jesús en estas islas. Tomo I, Washington, Imprenta del Gobierno, 1900, 10 COROGRAFÍA.

Para o despacho de asuntos relacionados coas ramas de Facenda, Goberno e Desenvolvemento, a Oficina Xeral do Goberno e a Dirección de Administración Civil funcionaron como secretarías do Goberno Xeral.

Distribución do goberno Os gobernos parciais eran civís, ou civís e político-militares, ou simplemente militares, todos eles divididos en certas categorías ou clases, indicios de maior ou menor autoridade gobernamental. Das provincias de Luzón, algunhas estaban gobernadas por autoridades civís e outras por gobernadores militares con xurisdición civil. Xeralmente a categoría ou rango militar do gobernador correspondía ás facultades gobernamentais.

ProvinciasIllasCategoría o claseCagayánLuzón2ªIlocos do NorteLuzón2ªIlocos do SurLuzón2ªIsabelaLuzón3ªUniónLuzón3ªPangasinánLuzón1ªZambalesLuzón3ªTárlacLuzón3ªNueva ÉcijaLuzón2ªBulacánLuzón1ªBataánLuzón3ªManilaLuzónGoberno centralLagunaLuzón2ªBatangasLuzón1ªTayabasLuzón2ªAmbos CamarinesLuzón2ªAlbayLuzón1ªSorsogónLuzón3ª

Os gobernadores, agás o gobernador civil de Manila que tiña a categoría de xefe de administración de 1ª clase, eran xefes de administración da segunda e, nas súas respectivas provincias, os representantes do gobernador xeral das Illas, a primeira autoridade na orde xerárquica e superior na administrativa e na económica por ter baixo a súa inmediata dependencia as administracións depositarias de Facenda e fondos locais e ordenar o pagamento de todas as obrigas consignadas nos orzamentos xerais, provinciais e municipais.

Gobernos político-militares Os gobernadores político-militares tiñan os mesmos poderes que os civís, agás economicamente, cuxa xestión era exclusiva dos administradores do Tesouro nas provincias, onde os gobernadores non eran, ao mesmo tempo, subdelegados do ramo. O mesmo ocorría coscomandantes político-militares nos gobernos de igual clase.

Provincias ou distritosIllasCategoría do gobernadorAbraLuzónComandante do exército.Nueva VizcayaLuzónComandante do exército.Mórong e illa TalimLuzónComandante do exército.CaviteLuzónBrigadier ou coronel.CorrexidorLuzónTenente de navío.BatanesAdxacentesCapitán.CatanduanesAdxacentesComandante.MindoroAdxacentesComandante.Masbate e TicaoAdxacentesCapitán.CalamianesAdxacentesCapitán.CápizPanayComandante.AntiquePanayComandante.ConcepciónPanayComandante.IloiloPanayXeneral de brigada.BoholBoholComandante.CebúCebúXeneral de brigada.Negros OrientalNegrosComandante.Negros OccidentalNegrosTenente coronel.SámarSámarComandante.LeyteLeyteCoronel.SuragaoMindanaoComandante.MisamisMindanaoTenente coronel.LanaoMindanaoCoronel ou Tenente coronel.ZamboangaMindanaoComandante.CotabatoMindanaoCoronelDávaoMindanaoComandanteBasilánBasilánTenente de navío de 1ª clase.JolóArquipélago de JolóXeneral de brigada.ParaguaParaguaCapitán de fragata.BalábacBalábacTenente de navío de 1ª clase.

Comandancias político-militares DenominaciónIllaProvincia ou distritoCategoría do comandanteApayaosLuzónCagayánCapitán.CabugaoanLuzónCagayánCapitán.ItavesLuzónCagayánCapitán.AmburayanLuzónIlocos do SurCapitán.TiangánLuzónIlocos do SurTenente 1º.QuiangánLuzónLepantoCapitán.SaltánLuzónIsabelaCapitán.LlavacLuzónIsabelaCapitán.CayapaLuzónNueva VizcayaCapitán.BinatangánLuzónPríncipeCapitán.Bontoc (Distrito)LuzónCapitán.Lepanto (Distrito)LuzónCapitán.Benguet (Distrito)LuzónCapitán.Infanta (Distrito)LuzónCapitán.Príncipe (Distrito)LuzónCapitán.BuriasBuriasCapitán.RomblónRomblónCapitán.ButúanMindanaoSurigaoCapitán.DapitanMindanaoMisamisComandante.MaliMindanaoDavaoCapitán.PollocMindanaoCotabatoTenente de navío de 1ª.GlanMindanaoDavaoCapitán.

Comandancias militares DenominaciónIllaProvincia ou distritoCategoría do comandanteMalabangMindanaoCotabatoComandante.Reina RegenteMindanaoCotabatoCapitán.TucuranMindanaoCotabatoCapitán.Bahía IllanaMindanaoCotabatoTenente coronel.BarásMindanaoCotabatoCapitán.LebacMindanaoCotabatoTenente 1º.SlasiArquipélago de JolóJolóCapitán.TataánArquipélago de JolóJolóComandante.BongaoArquipélago de JolóJolóComandante.

Colonización de Taiwán