250px|dereita|miniatura|Lactobacilos e unha célula vaxinal escamosa. A flora vaxinal, tamén chamada microbiota vaxinal, é o conxunto de microorganismos (principalmente bacterias) que colonizan a vaxina. Foi descuberta polo xinecólogo alemán Albert Döderlein en 1892. A cantidade e tipo de bacterias presentes ten importancia na saúde global da muller. As principais bacterias colonizadoras da vaxina nunha muller con boa saúde son os do xénero Lactobacillus,Vasquez, A.; Jakobsson, T.; Ahrne, S.; Forsum, U.; Molin, G. (2002). "Vaginal Lactobacillus Flora of Healthy Swedish Women". Journal of Clinical Microbiology 40 (8): 2746–2749. doi:10.1128/JCM.40.8.2746-2749.2002. PMC 120688. PMID 12149323. como a especie L. crispatus, e o ácido láctico que producen (algunhas especies producen peróxido de hidróxeno ou antibióticos), en combinación cos fluídos segregados durante a excitación sexual, son en grande medida responsables do cheiro característico da área vaxinal.
As alteracións da flora vaxinal normal ou a transmisión de microorganismos infecciosos, poden facer que estes proliferen na vaxina, orixinando infeccións. Entre as diversas bacterias que poden proliferar anormalmente está Gardnerella vaginalis, que pode causar vaxinose bacteriana. Na vaxina tamén poden vivir fungos, como os lévedos do xénero Candida, que en certas situacións poden orixinar infeccións, especialmente as producidas por Candida albicans. Entre os protozoos que poden proliferar na vaxina como resultado dunha transmisión por vía sexual, hai que salientar a Trichomonas vaginalis, axente da trocomoníase.
Microflora vaxinal
Lactobacilos As principais bacterias colonizadoras da vaxina en mulleres sas son as do xénero Lactobacillus. Desde a primeira descrición dos lactobacilos feita por Döderlein, estas bacterias considéranse xeralmente como os porteiros do ecosistema vaxinal. Os lactobacilos inhiben in vitro o crecemento de microorganismos patoxénicos, por exemplo, de Bacteroides fragilis, Escherichia coli, Gardnerella vaginalis, Mobiluncus spp., Neisseria gonorrhoeae, Peptostreptococcus anaerobius, Peptostreptococcus bivia e Staphylococcus aureus. Acéptase xeralmente que realizan este control principalmente polos efectos do ácido láctico que segregan.Graver, M., and J. Wade. 2011. The role of acidification in the inhibition of Neisseria gonorrhoeae by vaginal lactobacilli during anaerobic growth. Ann. Clin. Microbiol. Antimicrob. 10:8.Matu, M. N., G. O. Orinda, E. N. M. Njagi, C. R. Cohen, and E. A. Bukusi. 2010. In vitro inhibitory activity of human vaginal lactobacilli against pathogenic bacteria associated with bacterial vaginosis in Kenyan women. Anaerobe 16:210-215.Skarin, A., and J. Sylwan. 1986. Vaginal Lactobacilli inhibiting growth of Gardnerella vaginalis, Mobiluncus and other bacterial species cultured from vaginal content of women with bacterial vaginosis. APMIS. 94:399-403.Strus, M., M. Malinowska, and P. B. Heczko. 2002. In vitro antagonistic effect of Lactobacillus on organisms associated with bacterial vaginosis. J. Reprod. Med. 47:41-46. Ademais, os lactobacilos aseguran a colonización a longo prazo da vaxina pola súa adherencia ás células epiteliais vaxinais, bloqueando a adherencia de bacterias patóxenas ao epitelio vaxinal.Boris, S., and C. Barbes. 2000. Role played by lactobacilli in controlling the population of vaginal pathogens. Microb. Infect. 2:543-546. Ademais da produción de ácido láctico e a competición pola adherencia, teñen outros mecanismos que consisten na produción de peróxido de hidróxeno (un antimicrobiano de amplo espectro) e bacteriocinas (antimicrobianos contra dianas específicas).Al-Mushrif, S., and B. M. Jones. 1998. A study of the prevalence of hydrogen peroxide generating lactobacilli in bacterial vaginosis: The determination of H2O2 concentrations generated, in vitro , by isolated strains and the levels found in vaginal secretions of women with and without infection. J. Obstet. Gynaecol. 18:63-67.Aroutcheva, A., D. Gariti, M. Simon, S. Shott, J. Faro, J. A. Simoes, A. Gurguis, and S. Faro. 2001. Defense factors of vaginal lactobacilli. Am. J. Obstet. Gynecol. 185:375-379.Martin, R., and J. E. Suarez. 2010 Biosynthesis and degradation of H2O2 by vaginal lactobacilli. Appl. Environ. Microbiol. 76:400-405.O'Hanlon, D., T. Moench, and R. Cone. 2011. In vaginal fluid, bacteria associated with bacterial vaginosis can be suppressed with lactic acid but not hydrogen peroxide. BMC Infect. Dis.11:200.Tomas, M. S., M. Claudia Otero, V. Ocana, and M. Elena Nader-Macias. 2004. Production of antimicrobial substances by lactic acid bacteria I: Determination of hydrogen peroxide. Methods Mol. Biol. 268:337-346.Vallor, A. C., M. A. Antonio, S. E. Hawes, and S. L. Hillier. 2001. Factors associated with acquisition of, or persistent colonization by, vaginal lactobacilli: Role of hydrogen peroxide production. J. Infect. Dis. 184:1431-1436.
Produción de ácido láctico Considérase que os pHs baixos son o principal mecanismo de control da composición da microflora vaxinal. Aínda que o ácido láctico producido polos lactobacilos contribúe á acidez vaxinal, aínda non está probado que sexa a principal causa dos pHs baixos vaxinais, pero o feito é que a maioría dos lactobacilos prosperan mellor a pHs < 4,5.Linhares, I. M., P. R. Summers, B. Larsen, P. C. Giraldo, and S. S. Witkin. 2011. Contemporary perspectives on vaginal pH and lactobacilli. Am. J. Obstet. Gynecol. 204:120.e1-120.e5.Redondo-Lopez, V., R. L. Cook, and J. D. Sobel. 1990. Emerging role of lactobacilli in the control and maintenance of the vaginal bacterial microflora. Rev. Infect. Dis. 12:856-872.
Peróxido de hidróxeno A produción de H2O2 (peróxido de hidróxeno) é un mecanismo ben coñecido de antagonismo bacteriano,Dahiya, R. S., and M. L. Speck. 1968. Hydrogen peroxide formation by lactobacilli and its effect on Staphylococcus aureus. J. Dairy Sci. 51:1568-1572.Thompson, R., and A. Johnson. 1951. The inhibitory action of saliva on the diphtheria Bacillus:Hydrogen peroxide, the inhibitory agent produced by salivary streptococci. J. Infect. Dis.88:81-85.Wheater, D. M., A. Hirsch, and A. T. R. Mattick. 1952. Possible identity of lactobacillin with hydrogen peroxide produced by lactobacilli. Nature 170:623-624. que inhibe o crecemento de microorganismos por medio da interacción directa ou por medio da mieloperoxidase humana.Eschenbach, D. A., P. R. Davick, B. L. Williams, S. J. Klebanoff, K. Young-Smith, C. M. Critchlow, and K. K. Holmes. 1989. Prevalence of hydrogen peroxide-producing Lactobacillus species in normal women and women with bacterial vaginosis. J. Clin. Microbiol. 27:251-256.Hillier, S. L., M. A. Krohn, S. J. Klebanoff, and D. A. Eschenbach. 1992. The relationship of hydrogen peroxide-producing lactobacilli to bacterial vaginosis and genital microflora in pregnant women. Obstet. Gynecol. 79:369-373.Klebanoff SJ, S. D. 1970. Peroxidase-mediated antimicrobial activity of rat uterine fluid. Gynecol Invest 1:21-30. A actividade antimicrobiana dos lactobacilos produtores de peróxido de hidróxeno inactiva o VIH-1, o virus herpes simplex 2 (HSV-2), o protozoo Trichomonas vaginalis, e as bacterias G. vaginalis, P. bivia e E. coli.Klebanoff, S. J., S. L. Hillier, D. A. Eschenbach, and A. M. Waltersdorph. 1991. Control of the microbial flora of the vagina by H202-generating lactobacilli. J. Infect. Dis. 164:94-100.Klebanoff, S. J., and R. W. Coombs. 1991. Viricidal effect of Lactobacillus acidophilus on human immunodeficiency virus type 1: Possible role in heterosexual transmission. J. Exp. Med. 174:289-292.Atashili, J., C. Poole, P. M. Ndumbe, A. A. Adimora, and J. S. Smith. 2008. Bacterial vaginosis and HIV acquisition: A meta-analysis of published studies. AIDS 22:1493-1501.Baeten, J. M., W. M. Hassan, V. Chohan, B. A. Richardson, K. Mandaliya, J. O. Ndinya-Achola, W. Jaoko, and R. S. McClelland. 2009. Prospective study of correlates of vaginal Lactobacillus colonisation among high-risk HIV-1 seronegative women. Sex. Transm. Infect. 85:348-353.Cantoni, O, Brandi, G, Schiavano, F. G, Albano, A, and Cattabeni, F. 1989. Lethality of hydrogen peroxide in wild type and superoxide dismutase mutants of Escherichia coli. (A hypothesis on the mechanism of H2O2-induced inactivation of Escherichia coli), Vol. 70. Elsevier, Shannon, Ireland.Demba, E., L. Morison, M. van der Loeff, A. Awasana, E. Gooding, R. Bailey, P. Mayaud, and B. West. 2005. Bacterial vaginosis, vaginal flora patterns and vaginal hygiene practices in patients presenting with vaginal discharge syndrome in The Gambia, West Africa. BMC Infect. Dis.5:12. Eschenbach et al. encontraron que o 96% das especies de Lactobacillus dun ecosistema vaxinal san producían H2O2 (L. jensenii e L. vaginalis producen os niveis maiores de H2O2,Wilks, M., R. Wiggins, A. Whiley, E. Hennessy, S. Warwick, H. Porter, A. Corfield, and M. Millar. 2004. Identification and H2O2 production of vaginal lactobacilli from pregnant women at high risk of preterm birth and relation with outcome. J. Clin. Microbiol. 42:713-717. mentres que só o 6% dos lactobacilos recollidos de mulleres con vaxinose bacteriana producían H2O2). En concordancia con isto, L. iners, o asociado máis frecuentemente cunha microflora vaxinal perturbada,Verhelst, R., H. Verstraelen, G. Claeys, G. Verschraegen, L. Van Simaey, C. De Ganck, E. De Backer, M. Temmerman, and M. Vaneechoutte. 2005. Comparison between Gram stain and culture for the characterization of vaginal microflora: Definition of a distinct grade that resembles grade I microflora and revised categorization of grade I microflora. BMC Microbiol. 5:61.De Backer, E., R. Verhelst, H. Verstraelen, M. A. Alqumber, J. P. Burton, J. R. Tagg, M. Temmerman, and M. Vaneechoutte. 2007. Quantitative determination by real-time PCR of four vaginal Lactobacillus species, Gardnerella vaginalis and Atopobium vaginae indicates an inverse relationship between L. gasseri and L. iners. BMC Microbiol. 7:115 produce pouca H2O2.Antonio, M. A., S. E. Hawes, and S. L. Hillier. 1999. The identification of vaginal Lactobacillus species and the demographic and microbiologic characteristics of women colonized by these species. J. Infect. Dis. 180:1950-1956.Antonio, M. A. D., L. K. Rabe, and S. L. Hillier. 2005. Colonization of the rectum by Lactobacillus species and decreased risk of bacterial vaginosis. J. Infect. Dis. 192:394-398. A colonización vaxinal por lactobacilos produtores de H2O2 fora asociada cunha diminución da aparición de vaxinose bacteriana.Hawes, S. E., S. L. Hillier, J. Benedetti, C. E. Stevens, L. A. Koutsky, P. l. Wolner-Hanssen, and K. K. Holmes. 1996. Hydrogen peroxide-producing lactobacilli and acquisition of vaginal infections. J. Infect. Dis. 174:1058-1063. Porén, máis recentemente O‘Hanlon et al.O'Hanlon, D. E., B. R. Lanier, T. R. Moench, and R. A. Cone. 2010. Cervicovaginal fluid and semen block the microbicidal activity of hydrogen peroxide produced by vaginal lactobacilli. BMC Infect. Dis.10:120. demostraron que o fluído cervicovaxinal e o seme teñen unha actividade significativa bloqueante da H2O2 e demostraron tamén que as concentracións fisiolóxicas de H2O2 por debaixo de 100 μM non podían inactivar ningunha das 17 especies probadas de bacterias asociadas coa vaxinose bacteriana, como por exemplo Atopobium vaginae, G. vaginalis, Mobiluncus spp., P. bivia, Prevotella corporis ou Mycoplasma hominis, mesmo en presenza de mieloperoxidase humana, que se sabe que incrementa a actividade microbicida da H2O2. Soamente as concentracións suprafisiolóxicas de H2O2 exóxena (0,34% w/v, 100 mM) eran dabondo como para inactivar as bacterias asociadas á vaxinose bacteriana e a esas concentracións inactivaba máis potentemente aos lactobacilos vaxinais (L. crispatus, L. gasseri, L. iners e L. jensenii). Unha concentración de 100 mM