thumb|upright=1.35| Rukopis Hipokratove zakletve na grčkom jeziku iz 12. stoljeća, jedan od najpoznatijih aspekata klasične medicine koji se prenio u kasnije ere Historija medicine je i proučavanje medicine kroz historiju, kao i multidisciplinarno područje istraživanja koje nastoji istražiti i razumjeti medicinske prakse, kako prošle tako i sadašnje, u ljudskim društvima. Historija medicine je proučavanje i dokumentiranje evolucije medicinskih tretmana, praksi i znanja tokom vremena. Medicinski historičari često crpe informacije iz drugih humanističkih nauka, uključujući ekonomiju, zdravstvene nauke, sociologiju i političke nauke kako bi bolje razumjeli institucije, prakse, ljude, profesije i društvene sisteme koji su oblikovali medicinu. Kada je u pitanju period koji prethodi ili u kojem ne postoje pisani izvori o medicini, informacije se umjesto toga crpe iz arheoloških izvora Ovo polje prati evoluciju pristupa ljudskih društava zdravlju, bolestima i povredama od prahistorije do modernog doba, događaje koji oblikuju ove pristupe i njihov uticaj na populacije.
Rane medicinske tradicije uključuju medicinu Babilona, Egipta, Kine i Indije. Izum mikroskopa bio je posljedica poboljšanog razumijevanja tokom renesanse. Prije 19. stoljeća, smatralo se da humorizam (također poznat kao humoralizam) objašnjava uzrok bolesti, ali ga je postepeno zamijenila teorija klica bolesti, što je dovelo do efikasnih tretmana, pa čak i lijekova za mnoge zarazne bolesti. Vojni ljekari su unaprijedili metode liječenja traume i hirurgije. Mjere javnog zdravstva razvijene su posebno u 19. stoljeću, jer je brzi rast gradova zahtijevao sistematske sanitarne mjere. Napredni istraživački centri otvoreni su početkom 20. stoljeća, često povezani s velikim bolnicama. Sredinu 20. stoljeća karakterizirali su novi biološki tretmani, poput antibiotika. Ovi napreci, zajedno s razvojem hemije, genetike i radiografije, doveli su do moderne medicine. Medicina je u 20. stoljeću bila u velikoj mjeri profesionalizirana, a ženama su se otvorile nove karijere kao medicinskim sestrama (od 1870-ih) i kao ljekarkama (posebno nakon 1970.)
Prahistorijska medicina
thumb|Hajdučka trava, ljekovita biljka pronađena u pećinama koje su naseljavali ljudi u periodu gornjeg paleolita Prahistorijska medicina je područje istraživanja usmjereno na razumijevanje upotrebe ljekovitih biljaka, praksi liječenja, bolesti i blagostanja ljudi prije postojanja pisanih zapisa. Iako se nazivaju prapovijesnom "medicinom", prahistorijske zdravstvene prakse su se znatno razlikovale od onoga što danas shvatamo kao medicinu i preciznije se odnose na studije i istraživanje ranih praksi liječenja.
Ovaj period se proteže kroz prvu upotrebu kamenog oruđa od strane ranih ljudi prije otprilike 3,3 miliona godina. do početka pisama i kasnije zabilježene historije prije otprilike 5.000 godina.
Kako su ljudske populacije nekada bile raštrkane po svijetu, formirajući izolirane zajednice i kulture koje su sporadično međusobno djelovale, razvijen je niz arheoloških perioda kako bi se objasnili različiti konteksti tehnologije, sociokulturni razvoj i usvajanje pisama u ranim ljudskim društvima. Prahistorijska medicina je stoga u velikoj mjeri kontekstualna za lokaciju i ljude o kojima je riječ, stvaranje neujednačenog perioda proučavanja koji odražava različite stepene društvenog razvoja.
Bez pisanih zapisa, uvidi u prahistorijsku medicinu dolaze indirektno iz tumačenja dokaza koje su ostavili prahistorijski ljudi. Jedna grana ovoga uključuje arheologija medicine; disciplina koja koristi niz arheoloških tehnika, od posmatranja bolesti u ljudskim ostacima, biljnim fosilima, do iskopavanja radi otkrivanja medicinskih praksi. Postoje dokazi o iscjeliteljskim praksama kod Neandertalaca i drugoh ranih ljudskih vrsta. Praistorijski dokazi o ljudskom bavljenju medicinom uključuju otkriće izvora psihoaktivnih biljaka kao što su gljivski psilocibin u 6000. prije nove ere, u Sahari primitivnoj stomatološkoj njezi oko 11.900 (13.000) godina prije sadašnjosti u Izaliji. i približno 7000 nove ere i Mehrgarhu (današnji Pakistan). Antropologija (i bioantropologija i socioantropologija) je još jedna akademska grana koja doprinosi razumijevanju prahistorijske medicine otkrivanjem sociokulturnih odnosa, značenja i tumačenja prahistorijskih dokaza. Preklapanje medicine kao korijena liječenja tijela i duhovnosti kroz praistorijske periode naglašava višestruke svrhe koje su iscjeliteljske prakse i biljke potencijalno mogle imati. Od protoreligija do razvijenih duhovnih sistema, odnosi ljudi i natprirodnih entiteta, od bogova do šamana, imali su isprepletenu ulogu u praistorijskoj medicini.
Značajan primjer sofisticiranog prapovijesnog samoliječenja je slučaj Ötzija Ledenog čovjeka (oko 3230. p. n. e). Prema arheologu Patricku Huntu, Ötzi je namjerno nosio "prahistorijski medicinski pribor" za liječenje svojih brojnih dokumentiranih bolesti. Ovaj pribor je uključivao Piptoporus betulinus (gljivicu brezovog polipora), za koju Hunt sugerira da je korištena i kao vermifug za crijevne parazite i kao antibiotik za njegovu lajmsku bolest; mak kao analgetik; bobice trnjine za liječenje vrtoglavice i ekcema povezanih s lajmskom bolešću; i sfagnum mahovinu kao antisepsni zavoj za rane.Hunt, Patrick (16 December 2022). Ötzi the Iceman: Frozen in Time (Video). The National Arts Club. Retrieved 7 November 2025 – via YouTube.
Drevna medicina
Drevna historija obuhvata period između (otprilike) 3.000. p. n. e. i (otprilike) 500, počevši od dokazanog razvoja sistema pisanja do kraja klasične ere i početka postklasičnog perioda. Sociokultura i tehnologija mogu se razlikovati lokalno od razvoja naselja do naselja, kao i globalno od jednog društva do drugog.
Drevna medicina pokriva sličan vremenski period i predstavlja niz sličnih teorija iscjeljenja iz cijelog svijeta koje povezuju prirodu, religiju i ljude unutar ideja o cirkulaciji tekućina i energije. Iako su istaknuti naučnici i tekstovi detaljno opisivali dobro definirane medicinske uvide, njihova primjena u stvarnom svijetu bila je narušena uništavanjem i gubitkom znanja, loša komunikacija, lokalizirane reinterpretacije i posljedične nedosljedne primjene.
Drevna mezopotamijska medicina thumb|Terakotna pločica u klinastom pismu, koja opisuje recept za liječenje trovanja (oko 18. stoljeća p. n. e). Otkrivena u Nippuru, Irak.|upright=.7|Muzej drevnog Orijenta, Turska. Regija Mezopotamija, koja je obuhvatala veći dio današnjeg Iraka, Kuvajta, Sirije, Irana i Turske, bila je pod dominacijom niza civilizacija, uključujući Sumersku, najraniju poznatu civilizaciju u regiji Plodnog polumjeseca, zajedno sa Akađanima (uključujući Asirce i Babilonce). Preklapajuće ideje o onome što danas shvatamo kao medicinu, nauku, magiju i religiju karakterizirale su rane mesopotamijske prakse liječenja kao hibrid naturalizamskii i natprirodni sistem vjerovanja.
Sumerani su razvili jedan od najranijih poznatih sistema pisanja u 3. mileniju prije nove ere i stvorili brojne glinene pločice klinastog pisma koje se odnose na njihovu civilizaciju. One su uključivale detaljne izvještaje o propisivanju lijekova i operacijama, kao i o egzorcizmu. Njih su davali i izvodili visoko definirani profesionalci, uključujući bârû (vidovnjake), âs[h]ipu (egzorciste) i asû (lječnike-svećenike). Primjer ranog lijeka sličnog receptu pojavio se u sumerskom tokom Treće dinastije Ura (otprilike) 2.112. p. n. e. – (otprilike) 2004. p. n. e).
Nakon osvajanja Sumerske civilizacije od strane Akadskog carstva i konačnog kolapsa carstva zbog niza društvenih i okolišnih faktora, Babilonska civilizacija je počela dominirati regijom. Primjeri Babilonske medicine uključuju opsežan Babilonski medicinski tekst, Dijagnostički priručnik, koji je napisao ummânū, ili glavni naučnik, Esagil-kin-apli iz Borsippe, i sredinom 11. stoljeća p. n. e. za vrijeme vladavine vavilonskog kralja Adad-apla-iddina (1069–1046 p. n. e). Ovaj medicinski traktat posvećuje veliku pažnju praksi dijagnoza, prognoza, fizičkog pregleda i lijekova. Tekst sadrži listu medicinskih simptoma i često detaljnih empirijskih zapažanja, zajedno s logičkim pravilima koja se koriste u kombinovanju uočenih simptoma na tijelu pacijenta s njihovom dijagnozom i prognozom. Ovdje su razvijena jasno razrađena obrazloženja kako bi se razumjeli uzroci bolesti i povreda, podržana teorijama, dogovorenim u to vrijeme, o elementima koje danas možemo shvatiti kao prirodne uzroke, natprirodnu magiju i religijska objašnjenja. thumb|Fragment neoasirske klinaste pločice koji opisuje medicinski tekst (oko 9. do 7. stoljeća p. n. e.): Neoasirijsko klinasto pismo fragment pločice koji opisuje medicinski tekst, oko 9. – 7. stoljeće p. n. e.
Najpoznatiji i pronađeni artefakti iz drevnih mezopotamijskih civilizacija usmjereni su na periode neoasirijskog doba (oko 900 – 600 godune p. n. e.) i neovavilonskog (uko 600 .– 500. p. n. e.]]), kao posljednja carstva kojima su vladali domaći mesopotamijski vladari. Ova otkrića uključuju ogroman niz medicinskih glinenih pločica iz ovog perioda, iako oštećenje glinenih dokumenata stvara velike praznine u našem razumijevanju medicinske prakse.
Širom civilizacija Mesopotamije postoji širok spektar medicinskih inovacija, uključujući dokazane prakse profilakse, mjera za sprečavanje širenja bolesti, accounts of stroke,Karim, S, & Amin, O. (2018). Stroke in ancient mesopotamia. Medicinski Arhiv, 72(6), 449-452. i svijest o mentalnim bolestima.
Medicina drevnog Egipta
Drevni Egipat, civilizacija koja se protezala dolinom Nila (širom dijelova današnjeg Egipta, Sudana i Južnog Sudana), postojala je od svog ujedinjenja u ranom dinastičkom periodu (Egipat) oko 3150. prije nove ere do svog sloma putem osvajanja od strane Perzije, 525. prije nove ere i konačnog pada od osvajanja Aleksandra Velikog 332. prije nove ere. left|thumb| Magična stela ili cipus Horusa s ugraviranim iscjeliteljskim čarolijama (oko 332. do 280. p. n. e.) Stari Egipćani razvili su složenu, eksperimentalnu i komunikativnu medicinsku tradiciju koja je otkrivena kroz sačuvane dokumente, većinom napravljene od papirusa, kao što su Kahunov ginekološki papirus, Edwin Smithov, Ebersov, Londonski medicinski papirus, pa sve do Grčkih magičnih papirusa.
Herodot je opisao Egipćane kao "najzdravije od svih ljudi, odmah nakon Libijaca", zbog suhe klime i značajnog javnog zdravstvenog sistema koji su posjedovali. Prema njegovim riječima, "medicinska praksa je među njima toliko specijalizirana da je svaki ljekar iscjelitelj jedne bolesti i ne više." Iako se egipatska medicina, u znatnoj mjeri, bavila natprirodnim, vremenom je razvio praktičnu upotrebu u oblastima anatomije, javnog zdravstva i kliničke dijagnostike.
Medicinske informacije u Edwin Smithovom papirusu mogu datirati čak iz 3000. prije nove ere. Imhotep iz 3. dinastije ponekad se smatra osnivačem drevne egipatske medicine i originalnim autorom Edwin Smith Papyrus, koji detaljno opisuje lijekove, bolesti i anatomska zapažanja. Ovaj papirus se smatra kopijom nekoliko ranijih djela i napisan je oko 1600. prije nove ere. To je drevni udžbenik o hirurgiji gotovo u potpunosti lišen magijskog razmišljanja i opisuje u izuzetnim detaljima pregled, dijagbozu, liječenje, i prognozu brojnih bolesti. thumb| Edwin Smithov hirurški papirus, napisan u 17. atoljeću prije nove ere, sadrži najraniji zabilježeni spomen mozga. Medicinska akademija New Yorka Kahunov ginekološki papirus liječi ženske tegobe, uključujući probleme sa začećem. Trideset četiri slučaja s detaljnim dijagnozama i tretmani preživljavaju, iako su neki od njih samo fragmenti. Datira iz 1800. prije nove ere i najstariji je sačuvani medicinski tekst bilo koje vrste.
Poznato je da su medicinske institucije, poznate kao Kuće života, osnovane u drevnom Egiptu još 2200. prije nove ere.