Стакгольмскі скрутак, або Польскі рулон (шв. «Polska rullen») — гуаш ананімнага мастака, створаная ў першым дзесяцігоддзі XVII стагоддзя, якая адлюстроўвае трыумфальны ўезд польскага караля і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Вазы у Кракаў з нагоды яго шлюбу з аўстрыйскай эрцгерцагіняй Канстанцыяй, сястрой эрцгерцага і пазней імператара Фердынанда II. Канстанцыя была другой жонкай Жыгімонта, сястрой Ганны Габсбургскай, якая памерла сем гадоў таму. Лічыцца што на скрутку паказаны прыжыццевыя партрэты і ўборы большасці дзяржаўных дзеячоў Рэчы Паспалітай 1605—1609 г.
Апісанне
Яна намалявана рознакаляровай гуашшу на рулоне паперы шырынёй 27 см, ад якога захаваўся ўчастак даўжынёй 16,09 м. Ананімны мастак, якога некаторыя гісторыкі атаясамліваюць з прыдворным мастаком каралеўскага двара Бальтазарам Гебхардам, увекавечыў трыумфальны ўезд каралеўскай працэсіі, які адбыўся 4 снежня 1605 года. у Кракаве. Акрамя маладых, на ёй таксама намаляваны каралеўскі двор, польская і літоўскае шляхта, дыпламаты, польскае, літоўскае і найманае войска, у тым ліку, сярод іншых, даволі рэдкія выявы гусараў, пяхоты і вайсковых музыкаў (бубначы, шыпашы, дудары). Скрутак з’яўляецца фіксацыяй падзеі, падрыхтаванай на падставе нататкаў вядучага (майстра) цырымоніі, які дакладна вызначаў парадак працэсіі.
Скрутак быў часткай прыватнай калекцыі польскага караля, перш чым быў зрабаваны разам з іншымі трафеямі падчас шведскага ўварвання ў Польшчу. Пасля акупацыі Варшавы 30 жніўня 1655 года спецыяльна падрыхтаваныя падраздзяленні шведскай арміі, якія займаліся рабаваннем. Яны скралі сярод іншых польскіх твораў мастацтва і гэтую рулонны малюнак. Затым, сотні гадоў, ён ляжаў забытым у Ліўрусткаммарэне — каралеўскай збройні ў Стакгольме.
У 1961 годзе польскія даследчыкі зацікавіліся гэтым шэдэўрам і запланавалі сумесную польска-шведскую публікацыю гістарычнага помніка ў выглядзе кнігі на пачатку 1966 года. Нягледзячы на тое, што да справы падключыўся і куратар каралеўскай зброевай палаты ў Стакгольме, доктар Брынольф Хелнер, публікацыя так і не адбылася.
У 1969 годзе Стакгольмскі рулон быў перададзены ў якасці дэпазіту ў Нацыянальны музей у Варшаве. У красавіку 1974 года прэм’ер-міністр Швецыі Улаф Пальмэ, які знаходзіўся з афіцыйным візітам у Польшчы, перадаў яго ў дар адноўленаму Каралеўскаму замку ў Варшаве. Гэта адзін з нямногіх прадметаў культуры і спадчыны, забраных шведамі і вернутых у Польшчу.
У канцы 1980-х гадоў У 1960-х гадах было прынята рашэнне падзяліць помнік на 39 асобных лістоў у месцах, дзе яны былі склеены разам, утвараючы доўгую паласу. З-за разрыву ў нумарах бандэроляў паміж 15 і 24 існуе гіпотэза, што доўгая частка рулона можа адсутнічаць.
Стакгольмскі рулон захоўваецца ў Каралеўскім замку ў Варшаве . З-за адчувальнасці да святла ён дэманструеца вельмі рэдка і на кароткі час (апошні раз у 2002 і 2019 гадах). Яго таксама больш не пазычаюць за мяжу.
Крыніцы
Спасылкі
Бібліяграфія Zdzisław Żygulski jun.: Broń w dawnej Polsce. Warszawa: PWN, 1982. ISBN 83-01-02515-8. M. Gutkowska-Rychlewska: Historia ubiorów. Wrocław: 1968.
Катэгорыя:Каралеўскі замак (Варшава) Катэгорыя:Гістарычны жывапіс Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі