«Пад шэрым небам» (, ) — мастацкі фільм беларускай рэжысёркі Мары Тамковіч, які выйшаў у 2024 годзе. Карціна натхнёная рэальнай гісторыяй беларускіх журналістаў Кацярыны Андрэевай і Ігара Ільяша, якія пацярпелі за сваю прафесійную дзейнасць падчас і пасля маштабных пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.
Сюжэт Дзеянне фільма адбываецца ў Мінску пасля сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 2020 года. Журналістка Лена (прататып — Кацярына Андрэева) вядзе жывую трансляцыю жорсткага разгону мірнай дэманстрацыі (адсылка да падзей на «Плошчы Перамен» пасля гібелі Рамана Бандарэнкі). Яе высочвае паліцэйскі беспілотнік, але Лена працягвае эфір, пасля чаго яе арыштоўваюць.
Муж Лены, Ілля (прататып — Ігар Ільяш), рыхтуе тэрміновую эвакуацыю за мяжу, чакаючы яе вызвалення, аднак рэжым не збіраецца адпускаць журналістку. Сюжэт канцэнтруецца не толькі на саміх пратэстах, але пераважна на эмацыйным стане герояў, іх складаным выбары паміж свабодай і бяспекай, а таксама на захаванні кахання і ўласнай годнасці ва ўмовах таталітарнага прыгнёту і палітычнага тэрору.
У ролях Аляксандра Вайцяховіч — Лена Антонава Валянцін Навапольскі — Ілля Ігараў Паліна Чабатарова — Воля Алег Гарбуз Андрэй Новік Анджэй Грабоўскі Юлія Каміньска Крысціна Лісоўска Эва Канстанцыя Булгак Ізабэла Дамброўска Марцін Штабіньскі Канстанты Задворны У камеа ў фільме знялася журналістка Дар’я Чульцова, якая ў рэальнасці вяла стрым разам з Кацярынай Андрэевай і таксама была асуджана.
Стварэнне і вытворчасць Перадгісторыя і задумка Стартавым пунктам для поўнаметражнага фільма стала папярэдняя кароткаметражная праца Мары Тамковіч «У жывым эфіры» (2022), якая непасрэдна паказвала працу і затрыманне дзвюх журналістак падчас стрыму. Новая карціна пашырыла гэтую гісторыю, зрабіўшы акцэнт на адносінах галоўных герояў пасля затрымання. Рэжысёрка адзначала, што ў яе не было мэты стварыць дакументальны рэпартаж ці дакладныя біяграфічныя партрэты, таму ў фільме выкарыстоўваюцца выдуманыя імёны (Лена і Ілля), а гісторыя пазначана як «натхнёная сапраўднымі падзеямі».
Сцэнарый фільма ствараўся ў тым ліку пры кансультацыях з Ігарам Ільяшом, мужам Кацярыны Андрэевай, які даверыў стваральнікам сваю гісторыю. Назва фільма з'явілася толькі ў апошнія дні здымак і паходзіць ад радка з вядомай песні гурта N.R.M. «Я нарадзіўся тут» («...у краіне пад шэрым небам»). Першапачатковая працоўная назва была «Восем гадоў і тры месяцы» (тэрмін зняволення Кацярыны), але ад яе адмовіліся, бо яна фактычна раскрывала фінал і не падабалася самім прататыпам.
Здымкі Фільм быў зняты за 15 дзён. Здымкі праходзілі пераважна ў Варшаве і яе ваколіцах. Так, сцэны каля ізалятара на Акрэсціна здымаліся ў былым закрытым папраўчым цэнтры для падлеткаў пад Варшавай. Бюджэт карціны быў вельмі сціплым па еўрапейскіх мерках і склаў 1 мільён польскіх злотых (прыкладна 250 тысяч еўра). Вытворчасць на 90 працэнтаў была прафінансавана Польскім інстытутам кіно.
Здымачная група Рэжысёр і сцэнарыст: Мара Тамковіч Аператар: Кшыштаф Трэла Прадзюсар: Катажына Ацяшыньска Мантажор: Катажына Лесняк Гукарэжысёр: Іаанна Напяральская Мастакі-пастаноўшчыкі: Катажына Павелец, Караліна Сушчыньска Мастак па касцюмах: Ганна Петшак Грым: Наталля Схабоўская, Ганна Рамашка
Мова У фільме прысутнічае двухмоўе. Героі ў жыцці і паміж сабой размаўляюць па-руску, а ў эфіры тэлеканала — па-беларуску. Гэты выбар быў часткова прадыктаваны тэхнічнымі абставінамі, паколькі выканаўцы галоўных роляў не валодаюць беларускай мовай свабодна. Тым не менш, стваральнікі ўклалі шмат намаганняў, каб у эмацыйных сцэнах і эфірах іх маўленне гучала натуральна і без акцэнту. Адметнай асаблівасцю стужкі з'яўляецца практычна поўная адсутнасць музычнага суправаджэння, што, паводле задумкі рэжысёркі, павінна было зняць дыстанцыю паміж выдуманым светам кіно і жорсткай рэчаіснасцю.
Прэм'ера і ўзнагароды Сусветная прэм'ера фільма «Пад шэрым небам» адбылася ў чэрвені 2024 года ў Нью-Ёрку на прэстыжным кінафестывалі Tribeca, дзе карціна ўвайшла ў конкурсную праграму «Найлепшы замежны гульнявы фільм». Паказ фільма ў ЗША стаў значнай падзеяй, выклікаўшы жывы водгук і дыскусіі сярод міжнароднай аўдыторыі, а таксама атрымаўшы станоўчыя рэцэнзіі англамоўнай прэсы.
Увосень 2024 года стужка была паказана на 49-м Фестывалі польскіх ігравых фільмаў у Гдыні, дзе атрымала ўзнагароду ў намінацыі «Найлепшы дэбют». Таксама ў 2024 годзе фільм здабыў галоўны прыз на кінафестывалі «Młodzi i Film» у Кашаліне і быў намінаваны на Еўрапейскую кінапрэмію (European Discovery — Prix FIPRESCI). У канцы 2025 года Мара Тамковіч была ўганаравана Прэміяй Гільдыі польскіх рэжысёраў імя Кшыштафа Краўзэ.
У лютым 2026 года ў Варшаве фільм стаў адным з галоўных трыумфатараў беларускай прэміі кінакрытыкаў «Чырвоны верас», перамогшы ў намінацыях: «Найлепшы ігравы поўнаметражны фільм», «Найлепшы акцёр» (Валянцін Навапольскі) і «Найлепшая акцёрка» (Аляксандра Вайцяховіч).
Крыніцы
Спасылкі
Катэгорыя:Фільмы 2024 года Катэгорыя:Фільмы-драмы, заснаваныя на рэальных падзеях Катэгорыя:Фільмы Польшчы Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) у мастацтве